Στο «CorfuPress» φιλοξενούμε την ομάδα πίσω από το Ιδεόνιο, ένα ψηφιακό project που ξεκίνησε πριν από περίπου δύο χρόνια από τον Νίκο Ντίρλη και τον Θοδωρή Ρωμανό, αρχικά ως κανάλι στο YouTube. Με αφετηρία την κοινή τους αγάπη για τη φιλοσοφία, θέλησαν να δημιουργήσουν έναν σύγχρονο και προσιτό χώρο επικοινωνίας με το ευρύ κοινό.
Σήμερα, το Ιδεόνιο αποτελείται από τέσσερα μέλη, τον Νίκο Ντίρλη, τον Θοδωρή Ρωμανό, τον Γιάννη Αναγνωστόπουλο και τη Διαμαντίνα Νικολάου. Με περιεχόμενο που επεκτείνεται στην επιστήμη, την ιστορία, τις τέχνες, τον πολιτισμό και την παιδεία, η ομάδα δραστηριοποιείται σε YouTube, Instagram, TikTok και Facebook, υπερασπίζοντας την κριτική σκέψη, τον ανοιχτό διάλογο και την ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Το Ιδεόνιο ξεκίνησε από την κοινή αγάπη για τη φιλοσοφία και την επιθυμία να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας με έναν προσιτό και σύγχρονο τρόπο. Πώς γεννήθηκε αυτή η συνεργασία και τι ήταν εκείνο που σας έπεισε ότι μπορούσατε να χτίσετε μαζί έναν κοινό χώρο διαλόγου;
Ν.N.: Η συνεργασία ξεκίνησε από μερικούς φίλους που απλώς κουβέντιαζαν μεταξύ τους. Ο καθένας είχε διαφορετικές καταβολές, αλλά όλους μας χαρακτήριζε η διάθεση να δούμε τη μεγάλη εικόνα και ένα αίσθημα του κατεπείγοντος. Λίγο η πρωτόγνωρη κατάσταση με τον COVID, λίγο τα εκπαιδευτικά κανάλια στην Ελλάδα που λιγοστεύουν, μας έπεισαν πως δεν θα πρέπει να μείνουμε στις κουβέντες μεταξύ φίλων, αλλά να βγούμε προς τα έξω. Η σύγχρονη τεχνολογία μας επιτρέπει ακριβώς αυτό: τις κουβέντες μας να τις κάνουμε πλέον δημόσια.
Θ.Ρ.: Έτυχε να αντιληφθούμε, από διαφορετικές σκοπιές, την επιτακτικότητα της φιλοσοφίας στην καθημερινή ζωή και αρχίσαμε να εμβαθύνουμε και να συζητάμε για αυτό καθημερινά. Κάπως έτσι γεννήθηκε το πάθος για τη φιλοσοφία, το οποίο στη συνέχεια νιώσαμε την ανάγκη να επικοινωνήσουμε μέσα από το κανάλι.
Γ.Α.: Στήριξα φιλικά και συμμετείχα ενεργά στο εγχείρημα από το ξεκίνημά του, αρχικά με έναν συμβουλευτικό ρόλο γύρω από το marketing και τα social media, αλλά και δημιουργώντας κάποια από τα γραφιστικά για το κανάλι στο YouTube. Όταν τα παιδιά μού πρότειναν να γίνω co-founder, δέχτηκα με μεγάλη χαρά. Είχαμε άλλωστε συνεργαστεί ξανά στο παρελθόν σε σκακιστικά projects, καθώς υπήρξαμε συμπαίκτες για πολλά χρόνια, οπότε γνώριζα ήδη από πρώτο χέρι το ήθος και τις ικανότητές τους, αλλά και ότι η μεταξύ μας χημεία λειτουργεί πολλαπλασιαστικά όταν δουλεύουμε για έναν κοινό στόχο.
Παράλληλα, με εμπνέουν οι άνθρωποι που δεν μένουν στο «έχω μια ωραία ιδέα, αλλά…», αλλά παίρνουν πρωτοβουλίες, ρισκάρουν και δημιουργούν κάτι από το μηδέν. Έχοντας υπάρξει και ο ίδιος startupper στα πρώτα χρόνια της επαγγελματικής μου πορείας, έχω ακόμη αυτό το «μικρόβιο» της δημιουργίας και της δράσης και νιώθω ότι μέσα από το Ιδεόνιο επανασυνδέομαι μαζί του.
Τέλος, με εκφράζει πολύ και ο σκοπός του project. Μέσα σε ένα διαδίκτυο όπου συχνά κυριαρχεί η γρήγορη και επιφανειακή πληροφορία, θέλουμε να βάλουμε κι εμείς ένα μικρό λιθαράκι προς μια διαφορετική κατεύθυνση: περιεχόμενο που μας παρακινεί να σκεφτόμαστε βαθύτερα, να αναζητούμε και να ανοίγουμε τους ορίζοντές μας.
Δ.Ν.: Σίγουρα το Ιδεόνιο ξεκίνησε με το Νίκο και τον Θοδωρή, αλλά στην πορεία γίναμε τέσσερις. Τι έφερε και τους τέσσερις μαζί; Νομίζω ότι το μεγάλο μας κοινό σημείο είναι οι προβληματισμοί μας για την επείγουσα κατάσταση στην οποία βρίσκεται πια η υφήλιος. Βρίσκω ότι μέσω του Ιδεονίου μπορούμε να βάλουμε ο καθένας το λιθαράκι του στο να αντιστραφεί η κατάσταση και αυτό είναι κάτι που μας ενώνει και μας δίνει κίνητρο.
Παρότι η φιλοσοφία παραμένει στον πυρήνα του Ιδεονίου, το περιεχόμενό σας έχει διευρυνθεί προς την επιστήμη, την ιστορία, τις τέχνες, τον πολιτισμό και την παιδεία. Τι σημαίνει για τον καθένα σας η φιλοσοφία σήμερα και γιατί θεωρείτε ότι συνομιλεί ουσιαστικά με όλα αυτά τα πεδία;
Ν.Ν.: Για πολλούς στην Ελλάδα, φιλοσοφία σημαίνει τι είπαν κάποτε κάποιοι έξυπνοι αρχαίοι. Όμως η κουλτούρα κάθε εποχής, το τι θεωρούμε δεδομένο, τι εμπιστευόμαστε, πώς σκεφτόμαστε, ακόμα και ποιες εκφράσεις χρησιμοποιούμε καθημερινά, ήταν κάποτε ένα φιλοσοφικό κίνημα. Η φιλοσοφία είναι η ομπρέλα κάτω από την οποία ζουν και τρέφονται όλα τα υπόλοιπα. Δεν μας ενδιαφέρει όμως η φιλοσοφία για τη φιλοσοφία. Μας ενδιαφέρει η επιστήμη, οι τέχνες, η πολιτική. Όλα συνδέονται με τον τρόπο που σκεφτόμαστε και με το πώς, τελικά, συμπεριφερόμαστε. Όλα αυτά ίσως ακούγονται κάπως πομπώδη και δύσκολα, αλλά θέλουμε να δείξουμε στον κόσμο πως δεν είναι.
Θ.Ρ.: Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μονομερή ειδίκευση των ανθρώπων σε ένα τομέα. Αυτό δίνει την ψευδαίσθηση ότι δεν χρειάζεται π.χ. αν κάποιος είναι φυσικός, να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία. Στην πραγματικότητα αυτό δημιουργεί ένα τοίχος άγνοιας για το ίδιο το πεδίο στο οποίο ειδικεύεται. Δεν μπορούμε να μελετήσουμε φυσική και να μην έχουμε τουλάχιστον μία οντολογική αντίληψη, αν όχι πεποίθηση ή γνωσιολογικά κριτήρια για το τι θεωρούμε αληθές. Όσο κι αν προσπαθήσουμε να αποφύγουμε τη φιλοσοφία, όσο βαθύτερα μπαίνουμε στα ερωτήματα των επιστημών, της τέχνης, της πολιτικής, αυτή θα περιμένει πάντα εκεί αναπόφευκτη.
Γ.Α.: Για μένα η φιλοσοφία είναι πρωτίστως ένας τρόπος να θέτουμε ερωτήματα και να εξετάζουμε κριτικά όσα πράγματα συχνά θεωρούμε δεδομένα. Δεν τη βλέπω ως κάτι αποκομμένο από την καθημερινότητα ή περιορισμένο στη θεωρητική μελέτη των μεγάλων φιλοσόφων, αλλά ως έναν τρόπο σκέψης, ένα πρακτικό εργαλείο που μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο γύρω μας που αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς. Και ακριβώς γι’ αυτό θεωρώ ότι η φιλοσοφία συνομιλεί φυσικά με την επιστήμη, την τέχνη, την ιστορία και την κοινωνία: όλα αυτά τα πεδία, με διαφορετικό τρόπο το καθένα, προσπαθούν να φωτίσουν πτυχές της ανθρώπινης εμπειρίας και του κόσμου στον οποίο ζούμε.
Δ.Ν.: Ξέρετε, ζούμε σε μια εποχή που αρχίζουμε να «μυριζόμαστε» ότι οι σχέσεις που μας συνδέουν με τους άλλους, με τον πλανήτη, με τον ίδιο μας τον εαυτό τελικά, είναι πιο περίπλοκες από όσο νομίζαμε. Σε επιστημονικό επίπεδο, αυτό σημαίνει την άνθιση της διεπιστημονικότητας, δηλαδή την σύνθεση πεδίων που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν τελείως «ξεχωριστά» και ίσως μακρινά. Και εδώ είναι που μπαίνει η φιλοσοφία κατά την άποψη μου: χρειάζεται να έχουμε μια γραμμή σκέψης, μια φιλοσοφία της επιστήμης, που να το υποστηρίζει αυτό.
Ο καθένας σας έρχεται από διαφορετική επιστημονική και επαγγελματική διαδρομή, από την τεχνολογία και το μάρκετινγκ έως την παιδαγωγική και τη βιολογία. Πώς επηρεάζουν οι προσωπικές σας σπουδές, εμπειρίες και ενδιαφέροντα τη ματιά που φέρνετε στο Ιδεόνιο;
Ν.Ν.: Αυτή είναι η δύναμή μας ως ομάδα. Μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον, συζητάμε για να πείσουμε ο ένας τον άλλον και ψάχνουμε μαζί τη μεγάλη εικόνα. Στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο χωρίζουμε τη γνώση σε διαφορετικά μαθήματα απλώς για να τη μελετάμε πιο εύκολα. Η πραγματική ζωή όμως δεν ξεχωρίζει τα πράγματα. Η πληροφορική μπερδεύεται με τη βιολογία, την τέχνη, την πολιτική, ακόμα και με τον τρόπο που γίνεται το μάθημα στην τάξη.
Θ.Ρ.: Ο καθένας φέρνει στο τραπέζι την αναγκαιότητα της φιλοσοφίας από τη δική του ειδικότητα. Κάθε τομέας έχει τα δικά του μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα. Από τη συνειδητότητα της ΑΙ στην τεχνολογία μέχρι το πώς θα πείσω ένα μεγάλο κοινό στο μάρκετινγκ, ο καθένας μας διατυπώνει φιλοσοφικά ερωτήματα που μπορεί να μην βρίσκονταν στην αντίληψη των υπολοίπων. Φυσικά, τίποτα δεν στέκεται μόνο του και ο βιολόγος σε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του γίνεται ρήτορας ή δάσκαλος των παιδιών του. Αυτό είναι και το προσωπικό κέρδος του καθενός μας από την τριβή με τις ειδικότητες των άλλων.
Γ.Α.: Η δική μου διαδρομή ξεκινά από τις σπουδές μου ως Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών και συνεχίζεται με πολυετή επαγγελματική εμπειρία στο marketing και την ψηφιακή επικοινωνία. Αυτό επηρεάζει αρκετά και τη ματιά που φέρνω στο Ιδεόνιο. Δίνω μεγάλη έμφαση όχι μόνο το τι θέλουμε να πούμε, αλλά και το πώς μπορούμε να το επικοινωνήσουμε αποτελεσματικά, να το μετατρέψουμε σε περιεχόμενο που μπορεί να προσεγγίσει διαφορετικά κοινά και να αξιοποιήσουμε δημιουργικά τις δυνατότητες της κάθε ψηφιακής πλατφόρμας. Παράλληλα, το τεχνολογικό μου υπόβαθρο επηρεάζει και το ενδιαφέρον μου για θέματα που αφορούν τη σχέση επιστήμης, τεχνολογίας και κοινωνίας.
Δ.Ν.: Στην δική μου περίπτωση, δεν έχω επηρεαστεί μόνο από τις σπουδές μου στην βιολογία και την οικολογία, αλλά και από την επαγγελματική μου εμπειρία στον χώρο της ψυχικής υγείας και της σωματικής κίνησης. Όλες αυτές οι διαφορετικές προσλαμβάνουσες με έχουν πείσει ότι, η ζωή του ανθρώπου και η ζωή στον πλανήτη αλληλοδιαπλέκονται με τρόπους άγνωστους και ανεξερεύνητους ακόμα. Εν τέλει, με συναρπάζει το ότι είναι και δύσκολο να τις διαχωρίσεις από ένα σημείο και μετά. Αυτή η οπτική, με τις όποιες φιλοσοφικές προεκτάσεις της, είναι που φέρνω στο Ιδεόνιο.
Δημιουργείτε vidcasts με καλεσμένους, θεματικά βίντεο, Reels και Shorts, προσαρμόζοντας το υλικό σας στις διαφορετικές πλατφόρμες. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην ανάγκη για σύντομο και άμεσο περιεχόμενο και στην ουσία που απαιτούν θέματα όπως η επιστήμη, η φιλοσοφία και η παιδεία;
Ν.Ν.: Δεν ισορροπούμε εύκολα. Πολλοί επαγγελματίες μάλιστα μας έχουν πει πως «δεν το κάνουμε σωστά». Ακόμη και τα σύντομα βίντεό μας είναι κάπως «δύσκολα», με την έννοια ότι για να πάρεις κάτι από αυτά, χρειάζεται μια μικρή έστω προσπάθεια. Πιστεύω πως το ίντερνετ δεν πρέπει να έχει μόνο εύληπτο και γρήγορο περιεχόμενο, αλλά να προσφέρει και κάτι που θα σε κάνει να σταθείς για 1-2 λεπτά και θα σε προβληματίσει. Όμως, μια εύκολη συνταγή για να γίνει αυτό σωστά δεν υπάρχει. Δεν την έχουμε βρει ακόμα.
Θ.Ρ.: Αν δείτε το κοινό μας είναι ξεκάθαρο ότι δεν ισορροπούμε. Το Ιδεόνιο δημιουργήθηκε για να εμπλέξει τον θεατή σε μία διαδικασία σκέψης. «Να κάνουμε τη σκέψη viral». Αυτό απαιτεί τουλάχιστον μία διάθεση προσπάθειας από το κοινό. Προσπαθούμε να είμαστε πιο «κατανοητοί» ώστε να επικοινωνούμε τις φιλοσοφικές ιδέες καλύτερα, αλλά δεν μπορεί κάποιος να γνωρίσει και να επεξεργαστεί αυτές τις ιδέες με γρήγορα «εμβόλια ντοπαμίνης», όπως είναι το μέσο πετυχημένο βίντεο στις γνωστές πλατφόρμες.
Γ.Α.: Από τη σκοπιά του marketing και της επικοινωνίας, θεωρώ σημαντικό να μην αντιμετωπίζουμε το short-form ως μια απλώς «κομμένη» εκδοχή του long-form περιεχομένου. Ένα Reel ή ένα Short δεν μπορεί —και δεν χρειάζεται— να εξαντλήσει τον Νίτσε, τον Σπινόζα ή ένα σύνθετο επιστημονικό ζήτημα μέσα σε ένα λεπτό. Μπορεί όμως να απομονώσει μια ενδιαφέρουσα ιδέα, να θέσει ένα ερώτημα ή να δημιουργήσει την περιέργεια που θα κάνει κάποιον να αναζητήσει περισσότερα. Η πρόκληση για εμάς είναι να αξιοποιούμε τους κώδικες των social media χωρίς να θυσιάζουμε την ουσία ή να υπεραπλουστεύουμε το περιεχόμενο. Αν ένα σύντομο βίντεο κάνει κάποιον να σταματήσει το scrolling και να σκεφτεί, έστω για λίγο, κάτι που μέχρι τότε δεν είχε σκεφτεί, για μένα έχει ήδη πετύχει κάτι σημαντικό.
Δ.Ν.: Μια ιδέα πίσω από την αξιοποίηση διαφορετικών πλατφορμών είναι και η προσέγγιση διαφορετικών κοινών. Άλλωστε στον πυρήνα του Ιδεονίου βρίσκεται η πεποίθηση ότι η γνώση ανήκει σε όλους – αλλά χρειάζεται και να είναι προσβάσιμη σε όσους περισσότερους γίνεται με διάφορους τρόπους. Ναι, είναι δύσκολο να συμπυκνωθεί σε ένα λεπτό μια περίπλοκη έννοια ή ιδέα, και για αυτό δίνουμε στον εαυτό μας την ελευθερία να κάνουμε και shorts λίγο μεγαλύτερης διάρκειας. Ωστόσο δεν παύουμε να παράγουμε shorts για το κοινό που έχει μικρότερο διάστημα προσοχής. Και αντίστοιχα δεν παύουμε να παράγουμε μακρύτερης διάρκειας περιεχόμενο για το κοινό που μπορεί να αφιερώσει περισσότερο χρόνο.
Το Ιδεόνιο δίνει έμφαση στην επιστήμη, την παιδεία, την τέχνη, τον πολιτισμό, την οικολογική συνείδηση και τον ανοιχτό διάλογο, χωρίς να εντάσσεται σε έναν συγκεκριμένο πολιτικό ή κομματικό χώρο. Σε μια εποχή έντονης πόλωσης, ποια δύναμη πιστεύετε ότι έχουν η κριτική σκέψη και η ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών;
Ν.Ν.: Είναι πραγματικά λυπηρό να βλέπουμε γύρω μας ανθρώπους απόλυτα παραδομένους στο λεγόμενο tribalism. Να μην σκέφτονται μόνοι τους, αλλά να ακολουθούν τι λέει το κόμμα, ο πρόεδρος, ο ινφλουένσερ, μια διαφήμιση, η ΑΙ… Το να συμπαθείς όμως κάποιον, δεν σημαίνει πως θα πρέπει να συμφωνείς σε όλα μαζί του. Ακούγεται κλισέ, αλλά φοβόμαστε (και μακάρι να κάνουμε λάθος) πως χάνεται η ικανότητα να σκεφτόμαστε αυτόνομα και να παίρνουμε ο καθένας την ευθύνη των επιλογών μας.
Θ.Ρ.: Δεν υπάρχει ενεργός πολίτης χωρίς αυτόνομη κριτική σκέψη. Υπάρχουν μόνο κομματικοί οπαδοί που θα φτάσουν και στο σημείο να βλάψουν τον εαυτό τους και τη χώρα τους για να υπηρετήσουν τον εκάστοτε αρχηγό του κόμματος. Και δεν υπάρχει κριτική σκέψη χωρίς ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών. Υπάρχουν μόνο echo chambers που κρατάνε το άτομο όμηρο των ίδιων του των πεποιθήσεων. Η μόνη οδός για την ελευθερία είναι τα παραπάνω. Όποιος δεν τα επιδιώκει εγκαταλείπει την ίδια του τη βούληση.
Γ.Α.: Η έντονη πόλωση τροφοδοτείται συχνά από τον φανατισμό, τον δογματισμό και την αναζήτηση εύκολων λύσεων και απόλυτων αληθειών. Σε τέτοιες συνθήκες η κριτική σκέψη και η ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών γίνονται ακόμη πιο σημαντικές, γιατί μας βοηθούν να δούμε και την άλλη πλευρά, να έρθουμε σε επαφή με διαφορετικές οπτικές, να φωτίσουμε πτυχές που ίσως είχαμε παραβλέψει και να επανεξετάσουμε πράγματα που από συνήθεια, προκατάληψη ή προπαγάνδα έχουμε δεχτεί άκριτα. Για μένα όμως υπάρχει και κάτι ακόμη σημαντικό: κριτική σκέψη δεν είναι να ψάχνεις συνεχώς τι λάθος λέει ο άλλος· είναι να έχεις το θάρρος να βάζεις στο μικροσκόπιο και τις δικές σου βεβαιότητες. Να μπορείς να πεις «μήπως τελικά κάνω λάθος;». Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα — ούτε θα ήταν ενδιαφέρον άλλωστε. Χρειάζεται όμως να μπορούμε να διαφωνούμε, να ακούμε και, όταν ένα καλύτερο επιχείρημα μάς πείθει, να είμαστε ανοιχτοί στο να αναθεωρήσουμε.
Δ.Ν.: Όσο πολωμένη είναι η εποχή μας, άλλο τόσο είναι εξαιρετικά σύνθετη. Η κριτική σκέψη και η ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών καλλιεργούν μια ματιά που μπορεί πια να αντιληφθεί αποχρώσεις, να ξεφύγει από την ασπρόμαυρη σκέψη και να αρχίσει να εμβαθύνει στην κατανόηση των πραγμάτων. Αυτή η βαθύτερη κατανόηση είναι που τόσο πολύ μας λείπει και μας κοστίζει.
