Τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή την πόντιση ενός καλωδίου, έχουμε γίνει όλοι κοινωνοί μιας πρωτοφανούς διεθνούς εκπαιδευτικής εμπειρίας. Τα τηλεοπτικά πάνελ έχουν μετατραπεί σε έδρες Νομικής, οι δημοσιογράφοι σε εξεταστές διεθνούς δικαίου και οι διάφοροι αυτοανακηρυγμένοι ειδικοί διεθνολόγοι σε καθηγητές που συναγωνίζονται μεταξύ τους σε γεωπολιτικές γνώσεις.
Και εδώ ξεκινά το πανηγύρι. NAVTEX βγάζει η Ελλάδα, ΑΝΤΙ-NAVTEX η Τουρκία. NAVTEX βγάζει η Κύπρος, ΑΝΤΙ-NAVTEX η Τουρκία. Ξαναβγάζει NAVTEX η μία πλευρά, απαντά η άλλη και πάει λέγοντας. Μια ατέλειωτη ανταλλαγή ανακοινώσεων, που θυμίζει περισσότερο τις περιβόητες δηλώσεις του προέδρου του Εδεσσαϊκού παρά σοβαρή γεωπολιτική αντιπαράθεση!
Και μέσα σε όλο αυτό το σκηνικό, ο Έλληνας πολίτης πρέπει επειγόντως να περάσει από φροντιστήριο διεθνούς δικαίου και να μάθει τι σημαίνει υφαλοκρηπίδα, αιγιαλίτιδα ζώνη, χωρικά ύδατα, ΑΟΖ, θαλάσσιες συντεταγμένες, οριοθέτηση, χάραξη, θαλάσσια σύνορα, διεθνή ύδατα και αβλαβής διέλευση. Επίσης, αν είναι νόμιμο ή παράνομο το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και αν έχει ισχύ ή όχι. Δεν πρέπει, όμως, να μάθει γιατί απέτυχε παταγωδώς η εξωτερική μας πολιτική και ποιος ευθύνεται.
Θα πρέπει, όμως, να μάθει και κάτι άλλο. Γιατί οι φίλοι μας οι Γάλλοι δεν θέλουν ούτε καν να συζητήσουν ποια είναι τα χωρικά μας ύδατα, τα οποία τα βλέπει ακόμη και ένας στραβός. Αλλά και πώς φτάσαμε στο σημείο να συζητείται ότι ο πρωθυπουργός εξουσιοδότησε τους Γάλλους να διαπραγματεύονται με τους Τούρκους ζωτικά εθνικά μας ζητήματα, λες και κάνει καμία διαφορά αν η Γαλλία ζήτησε από τους Τούρκους άδεια ή αν έκανε γραπτή ή ρηματική δήλωση ή ενημέρωση.
Εδώ πλέον δεν χρειάζεται απλώς φροντιστήριο. Χρειάζεται και μεταπτυχιακό στην ανάγνωση διπλωματικών κινήσεων και λέξεων! Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο πρωθυπουργός φτάνει στο σημείο να υπαινίσσεται ότι όσοι διαμαρτύρονται ή διαφωνούν με τους χειρισμούς του στην υπόθεση της πόντισης του καλωδίου ουσιαστικά εύχονται την ήττα της χώρας μας. Αλήθεια, τόσο δύσκολο είναι να καταλάβει κανείς ότι η κριτική στην κυβερνητική πολιτική δεν αποτελεί επιθυμία ήττας της πατρίδας, αλλά έκφραση αγωνίας για να μην οδηγηθούμε σε περιπέτειες;
Θα ήταν, μάλιστα, χρήσιμο αν είχε ακούσει προσεκτικότερα όσα έχουν κατά καιρούς επισημάνει ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος και ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, τον οποίο επέλεξε να διαγράψει από τη Νέα Δημοκρατία αντί να προβληματιστεί από τις προειδοποιήσεις του, τις οποίες, αν είχε λάβει υπόψη του, σίγουρα δεν θα είχαμε φτάσει σήμερα σε αυτές τις περιπέτειες.
Το διεθνές γλωσσικό φροντιστήριο δεν τελειώνει εδώ! Ρηματική διακοίνωση, ρηματική δήλωση, διπλωματικό διάβημα, διπλωματική νότα, μονομερής ενέργεια, αμφισβήτηση κυριαρχίας, casus belli, status quo, de facto, de jure, σεισμικές έρευνες, ερευνητικές γεωτρήσεις. FIR, NOTAM, SAR, επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, αναγγελίες ναυσιπλοΐας, προσφυγές στον ΟΗΕ, Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, διεθνείς συνθήκες, δικαστικές αποφάσεις, γνωμοδοτήσεις. Σε λίγο θα χρειαστούμε και μεταφραστή για να παρακολουθήσουμε δελτίο ειδήσεων!
Υπάρχει, όμως, μια μικρή λεπτομέρεια που φαίνεται να διαφεύγει από ορισμένες αναλύσεις: το διεθνές δίκαιο δεν εφαρμόζεται σε ένα όπου όλοι οι συμμετέχοντες είναι ισότιμοι και περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους για να μιλήσουν. Εφαρμόζεται σε έναν κόσμο όπου τα κράτη έχουν διαφορετική ισχύ, διαφορετικές δυνατότητες και, δυστυχώς, διαφορετική διάθεση συμμόρφωσης με τους διεθνείς κανόνες.
Και δυστυχώς, στη διεθνή σκηνή, όσο κι αν μας ενοχλεί, πολλές φορές δεν επικρατεί ούτε η ΑΟΖ ούτε η υφαλοκρηπίδα ούτε η NAVTEX ούτε η ΑΝΤΙ-NAVTEX ούτε η διπλωματία. Επικρατεί το δίκαιο του ισχυρού. Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Και αυτό δεν χρειάζεται ούτε διεθνολόγο ούτε λεξικό ούτε διδακτορική διατριβή για να το καταλάβει κανείς!
Έτσι, μπορείς να εκδίδεις NAVTEX, να απαντάς με ΑΝΤΙ-NAVTEX, να στέλνεις ρηματικές διακοινώσεις, να κάνεις διαβήματα, να καταθέτεις διπλωματικές νότες, να επικαλείσαι το de jure και να αντιπαραθέτεις το de facto. Μπορείς να προσφύγεις στον ΟΗΕ, να επικαλεστείς το Δίκαιο της Θάλασσας και να έχεις μαζί σου ολόκληρη βιβλιοθήκη διεθνούς νομολογίας και 5-6 Βενιζέλους.
Όλα αυτά είναι χρήσιμα. Αλλά δεν αρκούν για να εμποδίσουν κάποιον που θεωρεί ότι η στρατιωτική, οικονομική και πολιτική του ισχύς, τού επιτρέπει να επιβάλει τη δική του βούληση. Και κάπου εδώ τελειώνει η θεωρητική διάλεξη και αρχίζει η πραγματική γεωπολιτική. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να μάθουμε όλοι απ’ έξω το λεξικό του διεθνούς δικαίου.
Το ζητούμενο είναι να καταλάβουμε ότι το δίκαιο έχει αξία όταν υπάρχει η βούληση και η ισχύς να εφαρμοστεί από τη χώρα σου. Στην αντίθετη περίπτωση, απλούστατα, η χώρα σου εξευτελίζεται, χάνει την αξιοπρέπειά της κι εσύ λες στους πολίτες ότι όλα είναι μια χαρά, γιατί έχουμε δίκιο! Με άλλα λόγια επειδή δυσκολεύονται να ποντίσουν το καλώδιο, θέλουν να ποντίσουν τη δική μας λογική.
Σημείωση
Σε κάθε περίπτωση, κάποιοι «υπεύθυνοι» είναι ώρα να καταλάβουν ότι η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να ασκείται με τη λογική «βλέποντας και κάνοντας», αλλά με τη λογική «προβλέποντας και προλαμβάνοντας». Ειδάλλως, πάντα θα αιφνιδιάζονται από τις εξελίξεις και η χώρα μας θα τρέχει πάντα πίσω από αυτές. Έτσι ακριβώς όπως κάνουμε εμείς.
