Η μητρότητα δεν εξαφανίζει τον φόβο. Τον φέρνει πιο κοντά, του δίνει όνομα και καλεί τη γυναίκα να μάθει να περπατά μαζί του.
Μια κόρη μεγαλώνει, γίνεται γυναίκα και κάποτε μητέρα, μαζί με το παιδί της γεννιέται και μια καινούργια εκδοχή του εαυτού της, γεμάτη αγάπη, προσδοκίες, αμφιβολίες και φόβους που δεν τολμά πάντοτε να ομολογήσει.
Το «Και αν κι η μαμά φοβάται;», της Θέκλας Λιγνού κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις iwrite, δεν παρουσιάζει τη μητρότητα ως μια αδιάκοπη φωτεινή εμπειρία, αλλά αναγνωρίζει τις σκιές της και αναζητά έναν δρόμο μέσα από τον οποίο η μητέρα δεν θα νικήσει υποχρεωτικά τον φόβο, αλλά θα μάθει να τον αναγνωρίζει και να προχωρά μαζί του. Κι εγώ ως μητέρα ταυτίστηκα με το βιβλίο.
Η Θέκλα Λιγνού γεννήθηκε στην Αμφιλοχία και είναι μητέρα τριών παιδιών. Σπούδασε Οικιακή Οικονομία και Οικολογία, καθώς και Φιλοσοφία, ενώ συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στην Εφαρμοσμένη Ηθική. Εργάζεται ως εκπαιδευτικός και έχει επιμορφωθεί σε πεδία όπως η ειδική αγωγή, η ψυχική υγεία, η ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων, το ψυχικό τραύμα, η συμβουλευτική γονέων, η βιβλιοθεραπεία και η θεραπεία μέσω ποίησης. Παράλληλα, εκπαιδεύεται στην Οικογενειακή Συστημική Θεραπεία.
Με τη λιτή, συμβολική εικονογράφηση της Λυδίας Χατζημάρκου, η μητέρα άλλοτε κουλουριάζεται και άλλοτε απλώνει φτερά, άλλοτε κοιτάζει τον ουρανό και άλλοτε στέκεται απέναντι στους «δράκους» του νου της. Η ιστορία συμπληρώνεται από μια βιωματική άσκηση ενδυνάμωσης, στην οποία τα συναισθήματα μετατρέπονται σε πλανήτες και ο φόβος δεν διαγράφεται, αλλά συνδέεται με μια πιθανή διαδρομή προς την αγάπη, την αποδοχή και την ελπίδα.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Κα Λιγνού, παρόλο που το «Και αν κι η μαμά φοβάται;» εντάσσεται στην παιδική λογοτεχνία, η εσωτερική φωνή που ακούμε ανήκει κυρίως στη μητέρα. Σε ποιον απευθύνεστε περισσότερο: στο παιδί που χρειάζεται να καταλάβει ότι η μητέρα του δεν είναι άτρωτη ή στη γυναίκα που χρειάζεται την άδεια να παραδεχτεί ότι φοβάται;
Θ.Λ.: Νομίζω ότι απευθύνομαι με έναν τρόπο και στις δύο πλευρές. Από την μια το κείμενο αφορά στο εσωτερικό παιδί της μητέρας, σε αυτό που χρειάζεται φροντίδα και αυτογνωσία. Αυτό που έχει ανάγκη μία αγκαλιά από την μαμά ως ενήλικη πια.. Και από την άλλη στο παιδί που η ίδια έχει αποκτήσει και θα ήθελε μέσα από την δικιά της πορεία και την αναγνώριση των φόβων της να βαδίσει έναν δρόμο φωτεινό ή περισσότερο συνειδητό και φωτεινό…
Ο τίτλος θέτει ένα ερώτημα που συχνά αποσιωπάται, επειδή από τη μητέρα αναμένεται να γνωρίζει, να αντέχει και να προστατεύει χωρίς να λυγίζει. Γιατί εξακολουθεί να θεωρείται δύσκολη η παραδοχή του μητρικού φόβου; Και τι κόστος έχει για μια γυναίκα η προσπάθεια να διατηρεί διαρκώς την εικόνα της δυνατής και βέβαιης μητέρας;
Θ.Λ.: Γιατί έχουμε μάθει η μαμά να αντέχει… η μαμά να είναι δυνατή.. η μαμά να είναι παρούσα χωρίς φόβους.. να μοιάζει αγέρωχη.. όσο και να δυσκολεύεται.. τουλάχιστον αυτό αφορά στα δικά μου βιώματα.. Από την γιαγιά μου.. στην μαμά μου.. σε εμένα ..οι μαμάδες… τα καταφέρνουν.. πρέπει πάντα να τα καταφέρνουν.. Και αυτό φέρει μεγάλο βάρος στις σύγχρονες μαμάδες.. όλες έχουμε ανάγκη αγκαλιά κατανόηση και αποδοχή.. του εαυτού μας και των συναισθημάτων μας.. παρέα και τους φόβους μας..
Στην περιγραφή του βιβλίου παρακολουθούμε μια κόρη που γίνεται γυναίκα και έπειτα μητέρα, ενώ γίνεται λόγος για ένα ταξίδι προς τον «ολόκληρο εαυτό». Μπορεί η μητρότητα να οδηγήσει μια γυναίκα πλησιέστερα στον εαυτό της ή υπάρχει και ο κίνδυνος να απορροφήσει τις προηγούμενες ταυτότητές της, κάνοντάς την να ξεχάσει την κόρη και τη γυναίκα που εξακολουθούν να υπάρχουν μέσα της;
Θ.Λ.: Η αίσθηση μου είναι ότι η γυναίκα ταλαντεύεται συνεχώς στο ποια ήταν, πως ήταν και πως είναι ως μητέρα στο σήμερα. Σαν να χάνεται και να ξαναβρίσκεστε στο κέντρο της σε μια αέναη πορεία. Από την μία ο ρόλος της μητέρας σε φέρνει αντιμέτωπο με τα τρωτά σου σημεία, με τους φόβους σου, από την άλλη σου δίνει ισχυρό κίνητρο να γίνεις η καλύτερη δυνατή εκδοχή του εαυτού σου, να βρεθείς πιο κοντά σε αυτό που θα επιθυμούσες να αποτελεί πρότυπο συμπεριφοράς για εσένα και για το παιδί σου… και από την άλλη οι υποχρεώσεις μιας σύγχρονης μαμάς είναι τόσες πολλές, που στην καθημερινότητα πολύ εύκολα χάνεται.
Στην αρχή, το παιδί κουλουριάζεται, αγαπιέται και γεννιέται. Αργότερα, σχεδόν οι ίδιες κινήσεις επαναλαμβάνονται για τη μητέρα, η οποία συσπειρώνεται, ανοίγει τα φτερά της και μοιάζει να ξαναγεννιέται. Θέλατε να δείξετε ότι κάθε γέννηση παιδιού συνοδεύεται και από τη γέννηση μιας νέας μητέρας; Τι χάνεται και τι γεννιέται μέσα στη γυναίκα κατά τη μετάβαση αυτή;
Θ.Λ.: Υπάρχει χώρος να το νιώσει η κάθε μαμά ..όπως της ταιριάζει. Στο δεύτερο μισό του βιβλίου που η μαμά μοιάζει να ξαναγεννιέται.. αφορά μέσα μου στην διαδικασία της αυτογνωσίας και της ψυχοθεραπείας.. στον τρόπο που η μαμά μέσα από την θεραπευτική διαδικασία βρίσκει ..αντιλαμβάνεται.. κατανοεί έναν άλλο τρόπο να υπάρχει στην ζωή της και στην ζωή της οικογένειας που έχει δημιουργήσει.
Σε μία από τις πιο δυνατές εικόνες, ο ουρανός παρουσιάζεται ως προορισμός που μπορεί να θυμίζει Ιθάκη, αλλά ίσως και βυθό. Γιατί θελήσατε να τοποθετήσετε τόσο κοντά την προσδοκία και την πτώση; Ήταν σημαντικό για εσάς να μην εξιδανικεύσετε τη μητρότητα, αλλά να δείξετε ότι το ίδιο ταξίδι μπορεί να περιέχει φως, απώλεια προσανατολισμού και σκοτάδι;
Θ.Λ.: Ναι. Η μητρότητα δεν έχει μόνο φώς. Έχει και πολλά σκοτάδια και πολλές αναμετρήσεις με τον εαυτό σου. Και είναι σημαντικό να δίνουμε χώρο και σε αυτές τις σκέψεις και τα συναισθήματα. Η μητρότητα δεν μπορεί να είναι μόνο ροζ σύννεφο.. όπως δεν είναι και η ίδια η ζωή άλλωστε.. και οι μαμάδες παιδεύονται πολύ μέσα στις ενοχές για το πώς θα έπρεπε να είναι ή τι προσδοκίες είχαν και το τι βιώνουν στην πραγματικότητα. Χώρος για απενοχοποίηση είναι η ουσία και βουτιά στον βυθό μας ..για να αντλήσουμε αυτό που μας φέρνει πιο κοντά στον πραγματικό και πιο ολόκληρο εαυτό μας ως μαμάδες.
Η μητέρα βρίσκεται αντιμέτωπη με τους «δράκους» του μυαλού της και αναρωτιέται ακόμη και αν μπορεί να δημιουργήσει μια αγκαλιά αρκετά μεγάλη για να χωρέσει την αγάπη. Μπορεί μια μητέρα να αγαπά βαθιά το παιδί της και συγχρόνως να αισθάνεται αμφιθυμία, απόσταση ή ανεπάρκεια; Γιατί αυτά τα συναισθήματα συνοδεύονται τόσο συχνά από ενοχή;
Θ.Λ.: Ναι! Γιατί η καθεμιά μας κουβαλά τα δικά της βιώματα, τις δικές της εμπειρίες ως παιδί… που καλείται τώρα να τα κάνει κάτι.. να τα ακουμπήσει στην δημιουργία και ύπαρξη ενός άλλου ανθρώπου. Η αγάπη δεν αμφισβητείται, ό τρόπος όμως μπορεί να την βιώσει κάθε μαμά και να την εκδηλώσει διαφέρει. Θυμάμαι να αναρωτιέμαι.. μπορώ να μεταφέρω αυτά που νιώθω στα παιδιά μου..; Το νιώθουν όπως το νιώθω; Εγώ το δίνω όπως το νιώθω; Δυσκολεύομαι; Τι με δυσκολεύει; Γιατί; Και όλα αυτά εμπεριέχουν πολλές ενοχές.. αλλά ίσως είναι και ένας τρόπος να επιλέξεις να ψάξεις, να καταλάβεις και να τοποθετηθείς στο ρόλο της μαμάς με την αγάπη όπως εσένα σε εμπνέει. Και να είναι αυτή μεταφορά αγάπης ολοδική σου!
Σε άλλο σημείο, το παιδί στρέφει το βλέμμα στα αστέρια και μοιάζει να υπενθυμίζει στη μητέρα την ύπαρξη του φωτός. Πώς μπορεί ένα παιδί να γίνει πηγή έμπνευσης και αυτογνωσίας χωρίς να επιφορτιστεί με την ευθύνη να θεραπεύσει τους φόβους, τα τραύματα ή τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του γονέα του;
Θ.Λ.: Όταν έγραψα αυτή τη φράση σκέφτηκα πολύ το αν δίνω το βάρος της ευθύνης στο παιδί και προβληματίστηκα.. Εν τέλει, η καθαρή μου ματιά σε αυτό είναι ότι η μαμά μόνο δείχνει τον δρόμο, φωτίζει, γίνεται η πρώτη εικόνα που βλέπει η μαμά για την ζωή.. άρα αυτή η φράση αφορά στην δράση της μαμάς που θα φέρει το παιδί πιο κοντά στον δικό του ποιο φωτεινό δρόμο.
Η ηρωίδα δεν διώχνει τον φόβο, αλλά τον αγκαλιάζει και μέσα από αυτόν μαθαίνει να τολμά. Η αποδοχή ενός συναισθήματος, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να του επιτρέψουμε να καθορίζει τις αποφάσεις μας. Πώς ξεχωρίζει μια μητέρα τον φυσιολογικό, προστατευτικό φόβο από το άγχος που την ακινητοποιεί και περιορίζει τελικά και το παιδί της;
Θ.Λ.: Αυτό έχει να κάνει με το πόσο η μαμά έχει αγκαλιάσει, δουλέψει, αποδεχτεί, κατανοήσει τον τρόπο που βιώνει και επεξεργάζεται τα συναισθήματά της. Όσο πιο πολύ επεξεργάζεται τον εαυτό της τόσο πιο κοντά βρίσκεται στο να αντιλαμβάνεται την διαφορά και να προσεγγίζει τον φόβο της διαφορετικά.. με ένα τρόπο πιο αυθεντικό, λιγότερο ανεπεξέργαστο.. και πιο κοντά στην ψυχική ηρεμία όλων.
Η βιωματική άσκηση μετατρέπει τα συναισθήματα σε πλανήτες: η μητέρα τοποθετεί ένα αντικείμενο στον πλανήτη του φόβου, παρατηρεί πώς αντιδρά το σώμα της, φορά συμβολικά φτερά και χαράζει με χρωματιστές ταινίες μια διαδρομή προς ένα θετικό συναίσθημα. Γιατί επιλέξατε να συμπεριλάβετε μια πρακτική άσκηση στο τέλος της ιστορίας; Πρόκειται για έναν τρόπο να ανοίξει η συζήτηση ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί και πού πρέπει να τοποθετείται το όριό της, ώστε να μη θεωρηθεί υποκατάστατο της ψυχοθεραπευτικής βοήθειας όταν αυτή είναι αναγκαία;
Θ.Λ.: Η βιωματική άσκηση, είναι εμπνευσμένη από την φίλη και ψυχοθεραπεύτρια Ιωάννα Δομουχτσίδη. Και σίγουρα αφορά σε έναν τρόπο σύνδεσης ανάμεσα σε μαμάδες με μαμάδες, στις μαμάδες με τα παιδιά τους αλλά και στις μαμάδες με τον ίδιο τους τον εαυτό. Το κίνητρο το δικό μου για την συμπερίληψη της άσκησης είναι ότι και εγώ ασκώντας την συστημική οικογενειακή θεραπεία και την βιβλιοθεραπεία αγαπώ πολύ η θεωρία να συνοδεύεται από δράση. Είναι ο τρόπος που και εγώ αγαπώ να αξιοποιώ στην θεραπευτική διαδικασία. Σίγουρα δεν είναι η βιωματική άσκηση αυτή, ψυχοθεραπεία, αλλά μπορεί να αποτελέσει ένα εργαλείο και μία αφορμή να ψάξουμε λίγο πιο βαθιά μέσα μας.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αλλάξει τον κόσμο ή χρειάζεται να συναντήσει ανθρώπους πρόθυμους να κοιτάξουν κατάματα όσα φοβούνται; Και τι θα θέλατε να ψιθυρίσει αυτό το βιβλίο στη μητέρα που πιστεύει ότι ο φόβος της αποτελεί απόδειξη πως δεν είναι αρκετά καλή;
Θ.Λ.: Πιστεύω ότι η λογοτεχνία μπορεί να ασκήσει πολύ μεγάλη επιρροή, να ανοίξει το μυαλό και την καρδιά.. όμως όχι απλά διαβάζοντας την… νομίζω ότι θέλει ανοιχτή καρδιά από αυτόν που την διαβάζει… για να πάρει αυτό που έχει να του προσφέρει.. Νιώθω ότι πάντα κάτι μετακινεί μέσα μας ένα κείμενο.. με όποιον τρόπο…! Ίσως όμως αυτό που σε ακούμπησε να μπορεί να γίνει κάτι, να μεταβολιστεί κάπως μέσα σου.. αν του δώσεις χώρο και τρόπο.
Θα ήθελα μόνο να ψιθυρίσει.. ΕΙΣΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΚΑΛΗ! Πάρε τις δυσκολίες σου και προχώρα. Να είσαι αυθεντική με τα παιδιά σου. Ψάξε να βρεις ποια είσαι και ΝΑ ΕΙΣΑΙ!
