Μερικές αλήθειες δεν χάνονται όταν μένουν ανείπωτες. Κρύβονται σε παλιές σελίδες, περιμένουν εκείνον που θα τις αναζητήσει και επιστρέφουν όταν ο χρόνος δεν επιτρέπει πια άλλες αναβολές.
Η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας Αθανασία Μπακιρλή συστήνεται στο αναγνωστικό κοινό με το πρώτο της μυθιστόρημα «Νοέλ-Σελίν, Σαν γαλλικό παραμύθι», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πηγή. Στο «Corfupress», η συγγραφέας μάς μιλά για τη Σεραφίν Κλιρό, μια γυναίκα που, λίγο πριν από το τέλος της ζωής της, οργανώνει ένα παιχνίδι μυστηρίου με υλικό το δικό της παρελθόν. Μέσα από αυτό φέρνει ξανά κοντά τη Σελίν και τον Νοέλ, δύο ανθρώπους που είχαν αφήσει τη μεταξύ τους ιστορία να χαθεί μέσα στον χρόνο.
Καθώς οι δύο ήρωες ακολουθούν τα ίχνη που έχει αφήσει η Σεραφίν, έρχονται αντιμέτωποι με μυστικά κρυμμένα μέσα σε βιβλία, αναμνήσεις που αποκτούν διαφορετικό νόημα και συναισθήματα που δεν εκφράστηκαν όταν έπρεπε. Το μυστήριο γίνεται σταδιακά μια προσωπική δοκιμασία, αφού κάθε καινούργια αποκάλυψη τούς αναγκάζει να αναμετρηθούν όχι μόνο με τις επιλογές της Σεραφίν, αλλά και με τη δική τους ευθύνη για όσα έμειναν στη μέση. Πίσω από την ατμόσφαιρα ενός γαλλικού παραμυθιού βρίσκεται, επομένως, ένα λιγότερο αθώο ερώτημα: αντέχουν οι άνθρωποι την αλήθεια όταν αυτή φτάνει πολύ αργά;
Η Αθανασία Μπακιρλή γεννήθηκε και ζει στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, επιλέγοντας ως ειδίκευση τη νεοελληνική λογοτεχνία, ενώ η σχέση της με τη γραφή ξεκίνησε παράλληλα με τις πρώτες αναγνωστικές της εμπειρίες. Έχει ασχοληθεί με την αρθρογραφία και μέσα από το προσωπικό της ιστολόγιο μοιράζεται σκέψεις για τα βιβλία και τη δημιουργική διαδικασία. Η αδυναμία της στις παλιές φωτογραφίες, στις ιστορίες άλλων εποχών και στις μικρές εκφράσεις ρομαντισμού βρίσκει στο πρώτο της μυθιστόρημα έναν λογοτεχνικό τόπο όπου η νοσταλγία δεν λειτουργεί μόνο ως ατμόσφαιρα, αλλά και ως δρόμος επιστροφής σε όσα δεν ειπώθηκαν.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Ο τίτλος τοποθετεί σε πρώτο πλάνο τον Νοέλ και τη Σελίν, όμως η Σεραφίν είναι εκείνη που κινεί τα νήματα της ιστορίας. Ποιανού το παραμύθι αφηγείστε τελικά και γιατί επιλέξατε μια τρίτη γυναίκα ως δημιουργό της διαδρομής που θα ενώσει ξανά τους δύο ήρωες;
Α.Μ.: Θα έλεγα πως είναι ένα παραμύθι που ανήκει και στους τρεις, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Ο Νοέλ και η Σελίν είναι οι δύο άνθρωποι γύρω από τους οποίους ξετυλίγεται η ιστορία, όμως η Σεραφίν είναι εκείνη που κρατά το νήμα και γνωρίζει από την αρχή πως τίποτα δεν είναι πραγματικά τυχαίο.Επέλεξα τη Σεραφίν γιατί ήθελα η επανένωση του Νοέλ και της Σελίν να μην είναι απλώς μια σύμπτωση ή μια συνηθισμένη ιστορία «δύο ανθρώπων που ξανασυναντιούνται». Ήθελα να υπάρχει ένας άνθρωπος που γνωρίζει όσα εκείνοι αγνοούν και που, μέσα από ένα παιχνίδι μυστηρίου, τους αναγκάζει ουσιαστικά να κοιτάξουν πίσω και να ανακαλύψουν την αλήθεια.
Για μένα, η Σεραφίν είναι περισσότερο από ένας χαρακτήρας. Είναι η δημιουργός του ίδιου του παραμυθιού. Είναι εκείνη που παίρνει κομμάτια από το παρελθόν, μυστικά, αναμνήσεις και συναισθήματα που έμειναν για χρόνια κρυμμένα και τα τοποθετεί ξανά στη σωστή τους θέση.
Και ίσως τελικά αυτό είναι και το πιο όμορφο κομμάτι της ιστορίας: το παραμύθι δεν αφορά μόνο το αν ο Νοέλ και η Σελίν θα ξαναβρούν ο ένας τον άλλον, αλλά και το αν όλοι μας μπορούμε κάποια στιγμή να βρούμε το θάρρος να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια που αφήσαμε πίσω μας.
Η Σεραφίν αποφασίζει λίγο πριν από το τέλος να μετατρέψει το παρελθόν της σε παιχνίδι μυστηρίου. Πρόκειται για μια εξομολόγηση, για μια απόπειρα επανόρθωσης ή για τον τελευταίο τρόπο που διαθέτει ώστε να ελέγξει τις ζωές των αγαπημένων της; Πόσο αθώα είναι πραγματικά η πρόθεσή της;
Α.Μ.: Η Σεραφίν δεν είναι εντελώς αθώα. Και νομίζω πως αυτό είναι που την κάνει πιο ενδιαφέρουσα ως χαρακτήρα.
Αυτό που δημιουργεί ξεκινά ως μια εξομολόγηση, αλλά στην πορεία γίνεται και μια μορφή επανόρθωσης. Έχει ζήσει με αλήθειες που δεν ειπώθηκαν, με πράγματα που έμειναν στη σιωπή και με ανθρώπους που αγαπά, αλλά δεν κατάφερε ίσως ποτέ να τους πει όσα πραγματικά ήθελε. Έτσι, λίγο πριν από το τέλος, αποφασίζει να αφήσει πίσω της κάτι περισσότερο από μια απλή εξήγηση. Θέλει να τους οδηγήσει η ίδια στην αλήθεια.
Και εκεί βρίσκεται η πιο σκοτεινή πλευρά της πρόθεσής της. Η Σεραφίν πιστεύει πως ξέρει τι είναι καλύτερο για τους ανθρώπους που αγαπά. Γι’ αυτό και δεν τους αποκαλύπτει απλώς την αλήθεια· οργανώνει ένα ολόκληρο παιχνίδι και τους βάζει να τη βρουν μόνοι τους. Με έναν τρόπο, λοιπόν, προσπαθεί να ελέγξει τις διαδρομές τους, έστω κι αν το κάνει για έναν σκοπό που θεωρεί καλό.
Δεν θα έλεγα ότι το κάνει από εγωισμό. Το κάνει από αγάπη, ενοχή, ανάγκη για λύτρωση και ίσως από τον φόβο ότι, αν αφήσει τα πράγματα στην τύχη τους, η αλήθεια δεν θα βρει ποτέ τον δρόμο της.
Και τελικά αυτό είναι το ενδιαφέρον με τη Σεραφίν: θέλει να χαρίσει στους άλλους την ελευθερία να γνωρίσουν την αλήθεια, αλλά για να το πετύχει τους στερεί προσωρινά την ελευθερία να επιλέξουν αν θέλουν να τη γνωρίσουν. Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η πρόθεσή της είναι αθώα, αλλά αν μια πράξη που γεννιέται από την αγάπη παραμένει σωστή όταν αποφασίζουμε εμείς για λογαριασμό των ανθρώπων που αγαπάμε.
Για να φτάσουν στην αλήθεια, η Σελίν και ο Νοέλ πρέπει να ακολουθήσουν μια πορεία που έχει σχεδιάσει κάποιος άλλος για εκείνους. Έχει η Σεραφίν το ηθικό δικαίωμα να τους οδηγήσει σε αναμνήσεις και αποκαλύψεις για τις οποίες μπορεί να μην είναι έτοιμοι; Θέλατε ο αναγνώστης να εμπιστευτεί τις επιλογές της ή να τις αντιμετωπίσει με επιφύλαξη;
Α.Μ.: Δεν είμαι σίγουρη ότι η Σεραφίν έχει απόλυτα το ηθικό δικαίωμα να αποφασίσει για λογαριασμό τους. Και ίσως αυτή ακριβώς η αμφιβολία να είναι ένα από τα βασικά ερωτήματα της ιστορίας.
Η πρόθεσή της δεν είναι να τους πληγώσει. Αντίθετα, πιστεύει πως τους δίνει την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν όσα έμειναν ανολοκλήρωτα και να βρουν απαντήσεις που τους έλειπαν. Όμως, όσο καλή κι αν είναι η πρόθεση, παραμένει μια επιλογή που κάνει εκείνη για εκείνους. Δεν τους ρωτά αν είναι έτοιμοι να θυμηθούν, να μάθουν ή να αντιμετωπίσουν όσα πρόκειται να αποκαλυφθούν.
Ήθελα, λοιπόν, ο αναγνώστης να βρίσκεται ακριβώς στην ίδια θέση με τους ήρωες: να μην είναι βέβαιος αν πρέπει να εμπιστευτεί τη Σεραφίν ή να κρατήσει τις αποστάσεις του. Να αναρωτιέται αν αυτό που κάνει είναι μια πράξη αγάπης ή ένας τρόπος να διορθώσει, μέσα από τις ζωές των άλλων, κάτι που η ίδια δεν κατάφερε να διορθώσει στο παρελθόν.
Για μένα, η Σεραφίν δεν είναι ούτε «καλή» ούτε «κακή». Είναι ένας άνθρωπος που αγαπά βαθιά, αλλά ταυτόχρονα κουβαλά τις δικές του ενοχές, ανάγκες και αδυναμίες. Και ίσως αυτό να κάνει τις επιλογές της περισσότερο ανθρώπινες, αλλά όχι απαραίτητα σωστές.
Δεν ήθελα να ζητήσω από τον αναγνώστη να την εμπιστευτεί. Ήθελα να τον κάνω να την αμφισβητήσει, να την καταλάβει, να θυμώσει μαζί της και τελικά να αποφασίσει ο ίδιος αν μπορεί να τη συγχωρέσει. Γιατί κάποιες φορές η αγάπη μας δίνει το κίνητρο να κάνουμε κάτι για τους άλλους, αλλά δεν μας δίνει απαραίτητα και το δικαίωμα να αποφασίσουμε τι είναι καλύτερο για εκείνους.
Η Σελίν και ο Νοέλ έχουν σχεδόν διαγράψει ο ένας τον άλλον από τη ζωή τους όταν οι δρόμοι τους συναντιούνται ξανά. Τι είχε χαθεί ανάμεσά τους πριν αρχίσει το παιχνίδι της Σεραφίν και πώς αποφύγατε η επανένωσή τους να στηριχθεί αποκλειστικά στη νοσταλγία μιας παλιάς σχέσης;
Α.Μ.: Ανάμεσα στη Σελίν και τον Νοέλ δεν είχε χαθεί μόνο η επαφή. Είχε χαθεί η δυνατότητα να γνωρίζουν ο ένας τον άλλον όπως πραγματικά ήταν. Με τα χρόνια, ο καθένας είχε δημιουργήσει τη δική του εκδοχή για όσα είχαν συμβεί, είχε προχωρήσει τη ζωή του και είχε βάλει τη συγκεκριμένη σχέση σε ένα σημείο του παρελθόντος που ίσως πίστευε πως δεν θα ξανανοίξει.
Γι’ αυτό και δεν ήθελα η επανένωσή τους να βασιστεί στη νοσταλγία. Η νοσταλγία μπορεί να μας κάνει να εξιδανικεύουμε έναν άνθρωπο ή μια εποχή και να θυμόμαστε περισσότερο αυτό που θα θέλαμε να είχε συμβεί παρά αυτό που πραγματικά συνέβη.
Η Σελίν και ο Νοέλ, όταν συναντιούνται ξανά, δεν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που ήταν τότε. Έχουν αλλάξει, έχουν πληγωθεί, έχουν πάρει διαφορετικούς δρόμους και κουβαλούν πράγματα που ο άλλος δεν γνωρίζει. Έτσι, το ζητούμενο δεν είναι απλώς αν εξακολουθούν να αγαπιούνται, αλλά αν μπορούν να γνωριστούν ξανά από την αρχή και να δουν ο ένας τον άλλον χωρίς τις παλιές τους βεβαιότητες.
Το παιχνίδι της Σεραφίν λειτουργεί ακριβώς ως καταλύτης γι’ αυτό. Τους αναγκάζει να κοιτάξουν πίσω, όχι για να επιστρέψουν απαραίτητα στο παρελθόν, αλλά για να το κατανοήσουν. Γιατί, τελικά, μια δεύτερη ευκαιρία δεν έχει αξία αν προσπαθείς να ξαναζήσεις την πρώτη.
Ήθελα η ιστορία τους να θέτει περισσότερο το ερώτημα «μπορούν να αγαπηθούν ξανά όπως είναι σήμερα;» και όχι απλώς «αγαπιούνται ακόμα;». Για μένα, εκεί βρίσκεται η ουσία μιας πραγματικής δεύτερης ευκαιρίας.
Τα μυστικά βρίσκονται κρυμμένα μέσα σε σελίδες βιβλίων, δημιουργώντας μια ιστορία μέσα στην ίδια την ιστορία. Πώς οργανώσατε τις ενδείξεις ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να συμμετέχει στην αναζήτηση και η τελική αποκάλυψη να προκύπτει από όσα έχουν προηγηθεί, χωρίς να χάνει την έκπληξή της;
Α.Μ.: Ήθελα από την αρχή ο αναγνώστης να μην είναι απλώς θεατής, αλλά να έχει την αίσθηση ότι συμμετέχει και ο ίδιος στο παιχνίδι. Γι’ αυτό οι ενδείξεις δεν λειτουργούν μόνο ως στοιχεία που οδηγούν τους ήρωες από το ένα σημείο στο άλλο, αλλά και ως μικρά κομμάτια ενός μεγαλύτερου παζλ.
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να υπάρχουν αρκετά στοιχεία ώστε, όταν ο αναγνώστης φτάσει στο τέλος, να μπορεί να κοιτάξει πίσω και να σκεφτεί «ήταν όλα εκεί», χωρίς όμως να είναι τόσο προφανή ώστε να καταλάβει από νωρίς πού οδηγείται η ιστορία. Έτσι, προσπάθησα να φυτέψω τις ενδείξεις μέσα στην αφήγηση με τρόπο που να μοιάζουν φυσικές: μέσα από τις σελίδες των βιβλίων, τις συζητήσεις, τις αναμνήσεις και μικρές λεπτομέρειες που μπορεί αρχικά να φαίνονται ασήμαντες.
Παράλληλα, φρόντισα να υπάρχουν και στοιχεία που μπορούν να οδηγήσουν τον αναγνώστη σε λάθος συμπεράσματα. Άλλωστε, ένα μυστήριο δεν έχει ενδιαφέρον όταν σου δείχνει από την αρχή τη λύση του.
Το σημαντικό για μένα ήταν η τελική αποκάλυψη να μην έρχεται από το πουθενά. Να υπάρχει η έκπληξη, αλλά ταυτόχρονα να υπάρχει και η αίσθηση της δικαίωσης: όταν φτάσεις στο τέλος, να μπορείς να επιστρέψεις νοητά στις προηγούμενες σελίδες και να καταλάβεις ότι η απάντηση ήταν μπροστά σου, απλώς δεν είχες ακόμη τα κομμάτια για να τη δεις.
Η Νορπέλ αποτελεί το σκηνικό μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωές σας. Είναι ένας τόπος που δημιουργήθηκε αποκλειστικά για τις ανάγκες του μυθιστορήματος; Ποια στοιχεία τού δώσατε ώστε να αποκτήσει δική του ταυτότητα και να μην περιοριστεί σε ένα όμορφο φόντο με γαλλική αισθητική;
Α.Μ.: Η Νορπέλ δημιουργήθηκε αποκλειστικά για τις ανάγκες του μυθιστορήματος. Ήθελα έναν τόπο που να έχει τη γαλλική ατμόσφαιρα που χρειαζόταν η ιστορία, χωρίς όμως να περιορίζεται σε μια συλλογή από όμορφες εικόνες, παλιά κτίρια και ρομαντικούς δρόμους.
Από την αρχή προσπάθησα να της δώσω τη δική της προσωπικότητα. Να έχει χώρους που συνδέονται με τους ήρωες, δρόμους που κουβαλούν αναμνήσεις, σπίτια και βιβλιοπωλεία που δεν υπάρχουν απλώς για να δημιουργούν ατμόσφαιρα, αλλά αποτελούν κομμάτια της ίδιας της ιστορίας. Η Νορπέλ είναι ένας τόπος όπου το παρελθόν και το παρόν συνυπάρχουν συνεχώς.
Ήθελα επίσης να υπάρχει μια αντίθεση ανάμεσα στην ομορφιά της και σε όσα κρύβονται κάτω από αυτήν. Εξωτερικά μπορεί να μοιάζει με το ιδανικό σκηνικό ενός γαλλικού παραμυθιού, όμως μέσα στους δρόμους και στα σπίτια της υπάρχουν μυστικά, απώλειες, αναμνήσεις και άνθρωποι που προσπαθούν να βρουν τις δικές τους απαντήσεις.
Με έναν τρόπο, λοιπόν, η Νορπέλ λειτουργεί σχεδόν σαν ακόμη ένας χαρακτήρας του βιβλίου. Δεν φιλοξενεί απλώς την ιστορία· επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αυτή ξετυλίγεται. Και ίσως γι’ αυτό ήθελα να είναι ένας τόπος που, ακόμη κι αν είναι φανταστικός, να δίνει στον αναγνώστη την αίσθηση ότι θα μπορούσε πραγματικά να υπάρχει κάπου στη Γαλλία.
Για μένα, ένα καλό σκηνικό δεν χρειάζεται απλώς να είναι όμορφο. Χρειάζεται να έχει μνήμη, ατμόσφαιρα και μυστικά. Και αυτά είναι τα στοιχεία που προσπάθησα να δώσω στη Νορπέλ.
Γνωρίζουμε τη Σεραφίν μέσα από τις αναμνήσεις και τις αλήθειες που εκείνη έχει επιλέξει να αφήσει πίσω της. Υπάρχουν, όμως, πλευρές της που παραμένουν αναξιόπιστες ή αμφίσημες; Πώς διαχωρίζεται η πραγματική γυναίκα από την εικόνα που επιχειρεί να κατασκευάσει για τον εαυτό της μέσα από το τελευταίο της σχέδιο;
Α.Μ.: Ναι, υπάρχουν πλευρές της Σεραφίν που παραμένουν αμφίσημες, και αυτό ήταν κάτι που ήθελα συνειδητά. Άλλωστε, όταν ένας άνθρωπος αφηγείται τη δική του ιστορία, είναι σχεδόν αδύνατο να είναι απολύτως αντικειμενικός. Επιλέγει τι θα θυμηθεί, τι θα παραλείψει και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα παρουσιάσει τον εαυτό του.
Το ίδιο συμβαίνει και με τη Σεραφίν. Το τελευταίο της σχέδιο είναι ταυτόχρονα μια προσπάθεια να αποκαλύψει την αλήθεια και μια προσπάθεια να ελέγξει τον τρόπο με τον οποίο αυτή η αλήθεια θα γίνει γνωστή. Επομένως, ο αναγνώστης δικαιολογημένα μπορεί να αναρωτηθεί: μας δείχνει πραγματικά τον εαυτό της ή την εκδοχή του εαυτού της που θέλει να θυμούνται οι άλλοι;
Νομίζω πως η διαφορά ανάμεσα στις δύο βρίσκεται κυρίως στις πράξεις της. Όχι μόνο σε όσα λέει, αλλά και σε όσα επιλέγει να κάνει, σε όσα αποφεύγει και στις συνέπειες των αποφάσεών της. Εκεί αρχίζει να αποκαλύπτεται η γυναίκα πίσω από την εικόνα που έχει δημιουργήσει.
Δεν ήθελα, όμως, να την κάνω έναν χαρακτήρα που απλώς εξαπατά τον αναγνώστη. Η Σεραφίν δεν λέει απαραίτητα ψέματα· περισσότερο αφηγείται την αλήθεια μέσα από τη δική της οπτική. Και αυτό είναι πολύ πιο ανθρώπινο. Όλοι, άλλωστε, έχουμε την τάση να ξαναγράφουμε μέσα μας το παρελθόν με έναν τρόπο που μας επιτρέπει να το αντέχουμε.
Γι’ αυτό πιστεύω πως η πραγματική Σεραφίν δεν βρίσκεται ούτε αποκλειστικά στις αναμνήσεις της ούτε αποκλειστικά στο σχέδιό της. Βρίσκεται στην απόσταση ανάμεσα στα δύο. Και ήθελα ο αναγνώστης να αποφασίσει μόνος του πόσο από την εικόνα που του παρουσιάζει μπορεί τελικά να εμπιστευτεί.
Στο μυθιστόρημα τα συναισθήματα παραμένουν για χρόνια φυλαγμένα. Η σιωπή λειτουργεί περισσότερο ως προστασία από την απόρριψη ή ως μια μορφή δειλίας που στερεί από τους ανθρώπους τη δυνατότητα να επιλέξουν γνωρίζοντας την αλήθεια; Ποιος από τους ήρωές σας πληρώνει ακριβότερα όσα δεν ειπώθηκαν εγκαίρως;
Α.Μ.: Νομίζω πως η σιωπή ξεκινά συνήθως ως προστασία και καταλήγει, χωρίς να το καταλάβουμε, να γίνεται μια μορφή δειλίας. Στην αρχή σιωπούμε γιατί φοβόμαστε την απόρριψη, τη σύγκρουση, την απώλεια ή ακόμη και το ενδεχόμενο να πληγώσουμε κάποιον που αγαπάμε. Όμως, όταν η σιωπή διαρκεί για χρόνια, παύει να προστατεύει και αρχίζει να στερεί από τους ανθρώπους την ελευθερία να επιλέξουν γνωρίζοντας την αλήθεια.
Αυτό είναι κάτι που με ενδιέφερε πολύ στους ήρωες του βιβλίου. Δεν υπάρχουν μόνο τα μεγάλα μυστικά· υπάρχουν και όλα εκείνα τα μικρά πράγματα που κάποιος σκέφτηκε να πει και τελικά δεν είπε. Μια εξήγηση που αναβλήθηκε, ένα συναίσθημα που κρύφτηκε, μια αλήθεια που θεωρήθηκε πως «θα ειπωθεί κάποτε». Και πολλές φορές αυτό το «κάποτε» δεν έρχεται όταν θα έπρεπε.
Αν έπρεπε να πω ποιος πληρώνει ακριβότερα το τίμημα, θα έλεγα πως είναι η Σεραφίν. Όχι απαραίτητα επειδή είναι εκείνη που έχει χάσει τα περισσότερα, αλλά επειδή είναι εκείνη που έχει ζήσει περισσότερο με το βάρος όσων δεν ειπώθηκαν. Το τελευταίο της σχέδιο είναι, κατά κάποιον τρόπο, η προσπάθειά της να αντιμετωπίσει αυτό το κόστος πριν να είναι αργά.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις βασικές ιδέες του βιβλίου: η αλήθεια μπορεί να πονάει όταν ειπωθεί, αλλά η απουσία της μπορεί να κοστίσει πολύ περισσότερο. Γιατί όταν αποφασίζουμε να μη μιλήσουμε, αποφασίζουμε ταυτόχρονα και για λογαριασμό του άλλου. Του στερούμε τη δυνατότητα να γνωρίζει και, επομένως, να επιλέξει.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη μορφή θάρρους δεν είναι να πεις την αλήθεια όταν όλα έχουν τελειώσει, αλλά να τη λες όταν ακόμη μπορεί να αλλάξει κάτι.
Η αγάπη σας για τις παλιές φωτογραφίες και τις ρετρό ιστορίες συναντά την ατμόσφαιρα του βιβλίου. Πώς μετατρέψατε αυτή την αισθητική προτίμηση σε οργανικό κομμάτι της αφήγησης; Πού τοποθετήσατε το όριο ώστε η νοσταλγία να υπηρετεί τους χαρακτήρες και να μη συγκαλύπτει τις δύσκολες πλευρές του παρελθόντος;
Α.Μ.: Η αγάπη μου για τις παλιές φωτογραφίες και τις ρετρό ιστορίες υπήρχε ήδη πριν από το βιβλίο, οπότε ήταν σχεδόν αναπόφευκτο να περάσει και μέσα στην ατμόσφαιρά του. Από την αρχή, όμως, δεν ήθελα το ρετρό στοιχείο να λειτουργήσει απλώς ως αισθητική επιλογή. Ήθελα να έχει λόγο ύπαρξης μέσα στην ίδια την αφήγηση.
Οι παλιές φωτογραφίες, τα αντικείμενα και οι εικόνες του παρελθόντος έχουν κάτι που με γοητεύει: δείχνουν μια στιγμή παγωμένη στον χρόνο, χωρίς όμως να μας λένε ολόκληρη την ιστορία που κρύβεται πίσω της. Κάπως έτσι λειτουργεί και η μνήμη. Κρατάμε μια εικόνα, ένα πρόσωπο, μια στιγμή και πολλές φορές ξεχνάμε όσα προηγήθηκαν ή ακολούθησαν.
Γι’ αυτό και η νοσταλγία στο βιβλίο δεν είναι πάντα ασφαλής. Μπορεί να είναι όμορφη, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να είναι παραπλανητική. Ένα παρελθόν που το κοιτάμε από απόσταση έχει την τάση να μοιάζει πιο όμορφο απ’ όσο ήταν πραγματικά.
Προσπάθησα, λοιπόν, κάθε ρετρό στοιχείο να συνδέεται με έναν χαρακτήρα, μια ανάμνηση ή ένα κομμάτι της ιστορίας και όχι να υπάρχει απλώς για να δημιουργεί ατμόσφαιρα. Και κυρίως, δεν ήθελα η νοσταλγία να εξωραΐσει όσα συνέβησαν. Αντίθετα, ήθελα να δημιουργεί μια όμορφη επιφάνεια, κάτω από την οποία ο αναγνώστης σταδιακά ανακαλύπτει και τις πιο δύσκολες αλήθειες.
Ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον με τη νοσταλγία: δεν είναι απαραίτητα ανάμνηση της πραγματικότητας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να θυμόμαστε την πραγματικότητα. Και στο βιβλίο ήθελα οι ήρωες να έρθουν αντιμέτωποι ακριβώς με αυτή τη διαφορά — ανάμεσα σε αυτό που θυμόμαστε και σε αυτό που πραγματικά συνέβη.
Ο υπότιτλος «Σαν γαλλικό παραμύθι» γεννά την προσδοκία μιας ιστορίας όπου οι πληγές επουλώνονται και οι άνθρωποι βρίσκουν τον δρόμο ο ένας προς τον άλλον. Μπορεί, όμως, η λογοτεχνία να προσφέρει μια δεύτερη ευκαιρία χωρίς να ωραιοποιεί τον χαμένο χρόνο και τις συνέπειες των επιλογών μας; Πιστεύετε ότι η δύναμή της αρκεί για να συμφιλιώσει τον άνθρωπο με όσα δεν μπορεί πλέον να αλλάξει; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Α.Μ.: Πιστεύω πως η λογοτεχνία μπορεί να προσφέρει μια δεύτερη ευκαιρία, όχι όμως διαγράφοντας τον χαμένο χρόνο ή αλλάζοντας όσα έχουν ήδη συμβεί. Μια δεύτερη ευκαιρία σημαίνει να κοιτάξεις το παρελθόν με επίγνωση και να επιλέξεις διαφορετικά στο παρόν.
Γι’ αυτό και το «Σαν γαλλικό παραμύθι» δεν είναι για μένα μια υπόσχεση ότι όλες οι πληγές επουλώνονται μαγικά. Είναι περισσότερο μια υπενθύμιση πως, ακόμη κι αν δεν μπορούμε να αλλάξουμε όσα έγιναν, μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο τα κουβαλάμε.
Και αυτή θεωρώ πως είναι η πραγματική δύναμη της λογοτεχνίας: δεν αλλάζει τη ζωή μας, αλλά μπορεί να μας βοηθήσει να την κατανοήσουμε διαφορετικά και, ίσως, να συμφιλιωθούμε με όσα δεν μπορούμε πια να αλλάξουμε.
