Στην εφημερίδα «CorfuPress» φιλοξενούμε τη συγγραφέα Δήμητρα Παπαναστασοπούλου με αφορμή το ιστορικό μυθιστόρημα «Αδάμαστες Ψυχές», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Γράφημα.
Γεννημένη και μεγαλωμένη στη Λάρισα, με σπουδές στη Ρόδο και στη Θεσσαλονίκη και με σταθερή αρθρογραφική παρουσία στους «Μυθολόγους» και στο προσωπικό της ιστολόγιο, η συγγραφέας επιστρέφει με μια πολυεπίπεδη αφήγηση που διασχίζει Ευρώπη, Ασία και Αφρική, από τον 19ο έως τον 20ό αιώνα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται άνθρωποι που δοκιμάζονται από τον ξεριζωμό, την εξουσία, τα μυστικά, τον έρωτα, την απώλεια και την ανάγκη να μείνουν όρθιοι όταν η Ιστορία επιχειρεί να τους συνθλίψει.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Κυρία Παπαναστασοπούλου, στις «Αδάμαστες Ψυχές» η Ιστορία εισβάλλει στις ζωές των ηρώων και τους αναγκάζει να πάρουν αποφάσεις οριακές. Πώς αποφασίσατε πού τελειώνει το ιστορικό γεγονός και πού αρχίζει η προσωπική μοίρα;
Δ.Π.: Σ’ αυτό το βιβλίο οι ήρωες είναι υπαρκτά πρόσωπα, επομένως αναφέρω τα γεγονότα που επηρέασαν τη ζωή τους. Μού διηγήθηκαν τις ζωές τους, γνώριζα την πορεία τους.
Το μυθιστόρημα διασχίζει τρεις ηπείρους και σχεδόν δύο αιώνες. Ποιο ήταν το πιο δύσκολο στοίχημα: να κρατήσετε ενωμένο τον ιστορικό καμβά ή να μη χαθούν οι άνθρωποι μέσα στο βάρος των γεγονότων;
Δ.Π.: Η βάση και η ουσία είναι οι άνθρωποι. Οι ζωές τους άναψαν τη σπίθα της δημιουργίας του βιβλίου, της επαναφοράς τους στη ζωή. Η ιστορία εισήλθε σαν συμπλήρωμα, σαν εξήγηση ορισμένων πράξεών τους.
Οι γυναίκες του βιβλίου μεταμορφώνονται μέσα από τις δοκιμασίες, αποκτούν εξαιρετική εσωτερική αντοχή. Τι θέλατε να δείξετε για τη γυναικεία δύναμη σε εποχές όπου οι γυναίκες καλούνταν συχνά να υπομένουν περισσότερο απ’ όσο τους αναλογούσε;
Δ.Π.:Αυτές οι δυνάμεις κέντρισαν το ενδιαφέρον μου. Ωστόσο, και στα βιβλία μου με καθαρή μυθοπλασία, υπάρχουν γυναίκες που ξεφεύγουν από τον γενικό κανόνα που τις θέλει αμέτοχες και αόρατες. Η γυναίκα εξακολουθεί να δίνει αγώνες σε πολλά σημεία του πλανήτη, ποτέ η ζωή της δεν ήταν εύκολη. Πιστεύω ότι η γνώση των εξαιρέσεων βοηθά την διάθεση για αλλαγή.
Στο βιβλίο υπάρχει έντονα το ερώτημα της αξιοπρέπειας: τι μπορεί να χάσει ένας άνθρωπος και τι δεν πρέπει ποτέ να παραδώσει. Πιστεύετε ότι η ελευθερία είναι πρώτα ιστορική κατάκτηση ή εσωτερική στάση ζωής;
Δ.Π.: Πιστεύω ότι η ανάγκη να είναι κανείς ελεύθερος ξεκινά από το DNA της φυλής του, από τις διδαχές του, την οικογένειά του και καταλήγει να γίνεται στάση ζωής. Όταν ένα παιδί ακούει συνεχώς για ήρωες- και όλοι γνωρίζουμε τη συμβολική δύναμη των ηρώων- κι αυτοί οι ήρωες συμπεριλαμβάνουν πολλές φορές και τους προγόνους του, επηρεάζεται, νιώθει υπερήφανο και θέλει να τους μοιάσει.
Μυστικά, πικρές αλήθειες και αποκαλύψεις αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τους ήρωες. Ως συγγραφέας, αισθανθήκατε ποτέ ότι μια αλήθεια πρέπει να μείνει θαμμένη για να προστατευτούν οι χαρακτήρες ή πιστεύετε πως η λογοτεχνία οφείλει να τη φέρνει στο φως, όσο κι αν πονά;
Δ.Π.: Είναι βαριά και ασήκωτη η αλήθεια, πικρή –όπως αναφέρετε κι εσείς- παρά τη λύτρωση που την ακολουθεί. Γι’ αυτό και οι άνθρωποι αποφεύγουν όσους την επιλέγουν. Ωστόσο, η λογοτεχνία και η μυθοπλασία προσφέρουν μια τεράστια ευκαιρία: να γνωρίσει ο αναγνώστης όλη την αλήθεια, ενώ κάποιοι αδύναμοι ήρωες μπορούν να μείνουν προστατευμένοι στην άγνοιά τους, όποτε ο συγγραφέας το επιλέξει. Εγώ συνήθως δεν την κρύβω, ίσως γιατί προτιμώ να τη γνωρίζω, για να μπορέσω να την αντιμετωπίσω.
Η πένα σας δεν χαρίζεται στον αναγνώστη με ένα εύκολο αίσθημα δικαίωσης. Πόσο δύσκολο είναι να γράφεις ένα τέλος που να σέβεται τον πόνο των ηρώων χωρίς να προδίδει την ανάγκη του αναγνώστη για λύτρωση;
Δ.Π.: Είναι πράγματι δύσκολο. Όσο πιο επώδυνο είναι το τέλος, τόσο δυσκολότερη η γραφή. Όσο περισσότερο βυθίζομαι στην καταννόηση των χαρακτήρων, όσο νιώθω τον πόνο τους, τόσο χρειάζομαι χρόνο να βρω τη δύναμη να επιλέξω τις κατάλληλες λέξεις που θα τον εκφράσουν με τρόπο ώστε ο αναγνώστης να μείνει ικανοποιημένος.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία, την Ιστορία και την ανάγνωση; Και ειδικά μέσα από ένα βιβλίο όπως οι «Αδάμαστες Ψυχές», μπορεί ο αναγνώστης να ξανασκεφτεί τι σημαίνει πατρίδα, μνήμη και προσωπική αντοχή; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Δ.Π.: Πράγματι, η λογοτεχνία έχει τον τρόπο και τη δύναμη να επηρεάσει τον αναγνώστη. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό να τη μαθαίνουν τα παιδιά από μικρή ηλικία, διαβάζοντας αρχικά παραμύθια και συνεχίζοντας με βιβλία ανάλογα με την ηλικία τους. Όσο για τις «Αδάμαστες Ψυχές», θα ήμουν ευτυχής αν ο αναγνώστης δεν μείνει αδιάφορος, αλλά ξανασκεφθεί πόσα μπορεί να καταφέρει όταν βάζει στόχους και κάνει τα πάντα για να τους πραγματοποιήσει, χωρίς να χάσει τον εαυτό του.
