Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που περνά από την Αλεξάνδρεια στα Φάρσαλα και από τη μεγάλη Ιστορία στην πιο δύσκολη μάχη, εκείνη που δίνει ο άνθρωπος με τον ίδιο του τον εαυτό.
Στην εφημερίδα «Ολύμπιο Βήμα» φιλοξενούμε τον ιατρό χειρουργό και συγγραφέα κύριο Αντώνη Παπαδόπουλο με αφορμή το βιβλίο «Νίκανδρος», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κάκτος.
Η αφετηρία του βιβλίου έχει από μόνη της δύναμη. Ένα ανέκδοτο ημερολόγιο του Διόδωρου του Σικελιώτη ανακαλύπτεται στη βιβλιοθήκη του Βατικανού και ανοίγει μια πύλη σε μια εποχή όπου τίποτα δεν ήταν σταθερό, ούτε οι συμμαχίες, ούτε οι αυτοκρατορίες, ούτε οι άνθρωποι.
Η ιστορία ξεκινά στην Αλεξάνδρεια και προχωρά μέσα από κλοπές, δολοφονίες, απαγωγές, στρατόπεδα, πορείες στρατών και τη μεγάλη σύγκρουση ανάμεσα στον Πομπήιο και τον Ιούλιο Καίσαρα. Η πατρότητα, η πίστη, η ματαιοδοξία, το καθήκον, το τι μένει από έναν άνθρωπο όταν καλείται να διαλέξει ανάμεσα σε όσα χρωστά στους άλλους και σε όσα χρωστά στον εαυτό του.
Κι ίσως εκεί βρίσκεται και η ουσία του «Νίκανδρου». Μεταφέρει τον αναγνώστη στο 48 π.Χ. και του θέτει καίρια ερωτήματα. Τι είναι ηρωισμός; Τι είναι πατρότητα; Και πόσο εύκολα μπορεί ένας κόσμος να αλλάξει, όταν πρώτα έχει αλλάξει ο άνθρωπος μέσα του;
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Νεκταρία Βαρσαμή Πουλτσίδη
Κύριε Παπαδόπουλε, το εύρημα του «χαμένου ημερολογίου» του Διόδωρου δίνει από την πρώτη στιγμή άλλη πνοή στο βιβλίο. Τι σας γοήτευσε περισσότερο σε αυτή την επιλογή, η αίσθηση αυθεντικότητας ή η ελευθερία να βάλετε έναν ιστορικό παρατηρητή να ζήσει ο ίδιος μέσα στην Ιστορία;
Α.Π.: Ήθελα σίγουρα την αμεσότητα της αφήγησης σε πρώτο πρόσωπο, την αίσθηση της αυθεντικότητας. Υπάρχει όμως και το στοιχείο της συνέχειας της ιστορίας αυτής. Δεν έχω κρύψει ότι συνεχίζεται το βιβλίο με ένα δεύτερο, οπότε θα γίνει μια διλογία. Στο δεύτερο βιβλίο, που δεν έχει ακόμα τίτλο, δίνονται πολλές απαντήσεις σε ερωτήματα που ίσως μένουν μετέωρα τελειώνοντας την ανάγνωση του «Νίκανδρου». Και το ημερολόγιο του Διόδωρου αποκτά μεγαλύτερο νόημα για τον αναγνώστη.
Το 48 π.Χ. είναι ένα έτος με μεγάλες αναμετρήσεις, μια χρονική στιγμή όπου τελειώνει ένας κόσμος κι αρχίζει ένας άλλος. Αυτό που σας ενδιέφερε περισσότερο ήταν η ιστορική μετάβαση ή το πώς αυτή η κατάρρευση περνά μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο;
Α.Π.: Έχετε απόλυτο δίκιο για το που στόχευα. Τα ιστορικά στοιχεία είναι γνωστά. Το 48 πΧ ήταν σημείο καμπής για τη Ρώμη, για την Αίγυπτο, για τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, για την επιστημονική γνώση, για τόσα πολλά. Πώς τα βιώσαν όμως οι απλοί άνθρωποι της εποχής, πώς κάποιοι πρωταγωνιστές περνούν στη λήθη γιατί ανήκουν στους ηττημένους. Εκεί ήθελα να εστιάσω.
Παρότι το βιβλίο έχει πολιτική ίντριγκα, μάχες και ένταση, στον πυρήνα του φαίνεται να υπάρχει κάτι βαθιά προσωπικό, η σχέση πατέρα και γιου. Γιατί θελήσατε να βάλετε την πατρότητα τόσο κεντρικά μέσα σε μια τόσο σκληρή εποχή;
Α.Π.: Η πατρότητα είναι αδικημένη στην λογοτεχνία, τουλάχιστον σε σχέση με τη μητρότητα. Παρόλα αυτά στην αρχαιότητα ο πατέρας είχε μια διαφορετική υπόσταση, ίσως πιο συνυφασμένη με την υστεροφημία, ίσως πιο ωραιοποιημένη λόγω της ισχυρής πατριαρχίας. Ίσως οι πράξεις μας να κατευθύνονται από απλά, ενδόμυχα κίνητρα, όπως το πως να προστατέψουμε τα παιδιά μας.
Ο Διόδωρος δεν μένει απλός αφηγητής, μπλέκεται ο ίδιος σε δολοφονίες, κλοπές, απαγωγή, έρωτα και πόλεμο. Πόσο δύσκολο ήταν να κρατήσετε αυτή την ισορροπία ώστε να μη χαθεί ο άνθρωπος μέσα στην περιπέτεια, αλλά ούτε και η περιπέτεια μέσα στον στοχασμό;
Α.Π.: Προσπάθησα να εστιάσω στην προσωπική και οικογενειακή ιστορία του Διόδωρου και όλα τα υπόλοιπα να είναι τα σκηνικά της κινηματογραφικής φωτογραφίας της ιστορίας αυτής. Πιστεύω ότι αυτό αποτυπώνεται στις εντυπώσεις των αναγνωστών μέχρι τώρα.
Στο βιβλίο σας υπάρχει έντονα το ερώτημα του ηρωισμού. Για εσάς τι είναι τελικά ήρωας στον «Νίκανδρο», αυτός που πολεμά, αυτός που αντέχει, ή αυτός που βρίσκει το θάρρος να κοιτάξει τις προσωπικές του αποτυχίες χωρίς να κρυφτεί;
Α.Π.: Και τα δύο είναι σωστά. Τα δικά μου ερωτήματα είναι λίγο διαφορετικά. Κάποιος αποκαλείται/ ονομάζεται ήρωας από κάποιον τρίτο, σχεδόν ποτέ μόνος. Δεν είναι ζηλευτός ο ρόλος του ήρωα, ανεξαρτήτως της κατάληξης. Είναι μια διαδικασία ψυχικής φθοράς και εν μέρει ανεπανόρθωτης βλάβης.
Οι μεγάλες ιστορικές μορφές, όπως ο Καίσαρας και ο Πομπήιος, εύκολα μπορούν να μείνουν σύμβολα. Εσείς πώς δουλέψατε αυτές τις φιγούρες ώστε να μη μοιάζουν με μαρμάρινα αγάλματα, αλλά με ανθρώπους που κουβαλούν φόβο, ματαιοδοξία και πληγές;
Α.Π.: Χαίρομαι για το σχόλιό σας γιατί έτσι ακριβώς ήθελα να τους παρουσιάσω. Θνητούς, με πολλές πληγές, πατεράδες. Και έτσι δεν είναι στην πραγματικότητα όλοι;
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία και την ανάγνωση; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Α.Π.: Η λογοτεχνία έχει μεγάλη δύναμη καθώς σε ταξιδεύει. Τόσοι πολλοί προορισμοί, που δεν έχουμε γνωρίσει. Για να τους γνωρίσεις όμως πρέπει να διαβάζεις, αυτό καλλιεργείται∙ όπως ένα άγονο χωράφι που σιγά σιγά μεταμορφώνεται αν βρεις νερό να το ποτίσεις, το διαμορφώσεις με εργαλεία και ξεριζώσεις και τα ζιζάνια. Επομένως τα βιβλία είναι εκεί, απλά πρέπει να είσαι δεκτικός στα μηνύματά τους και να βρεις το χρόνο. Η μορφή της ανάγνωσης έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια και πρέπει να προσαρμοστούμε σε αυτό όλοι μας. Αναγνώστες, εκδοτικοί οίκοι, συγγραφείς. Τα audiobooks και τα ebooks γίνονται (διεθνώς) όλο και πιο δημοφιλή και αυτό μόνο ως θετικό πρέπει να εκληφθεί.
