Αν η αγάπη δεν χωρά σε έναν ορισμό, ίσως μπορεί να αναγνωριστεί στις εικόνες που δημιουργεί μια μητέρα για να καθησυχάσει το παιδί της.
Η Αλεξία Αρσένη ζει στην Αμφιλοχία και διατηρεί από τα παιδικά της χρόνια μια στενή σχέση με το βιβλίο και τη φαντασία. Την ίδια αγάπη μοιράζεται σήμερα με την κόρη της, με την οποία ταξιδεύουν μαζί μέσα από τις ιστορίες που διαβάζουν. Από αυτή την κοινή εμπειρία γεννήθηκε και το «Αγάπη σαν…», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις iWrite.
Ένα μικρό κουνελάκι δεν μπορεί να κοιμηθεί και απευθύνει στη μητέρα του ένα ερώτημα απλό μόνο στην επιφάνειά του: με τι μοιάζει η αγάπη; Εκείνη δεν αναζητά έναν απόλυτο ορισμό. Ανοίγει ένα παράθυρο στη νύχτα και μετατρέπει το συναίσθημα σε αστερόσκονη, σε πιθάρι που γεμίζει με όμορφες στιγμές, σε αερόστατο που ταξιδεύει, σε ποτάμι που γεννά μουσική και σε ηλιαχτίδες που φωτίζουν ακόμη και όσα δεν διακρίνουν τα μάτια.
Με την ονειρική εικονογράφηση της Άρτεμης Χατζημάρκου, η νυχτερινή συνομιλία μητέρας και παιδιού εξελίσσεται σε μια ποιητική διαδρομή γύρω από τη μητρική αγάπη. Πίσω, όμως, από τη ζεστασιά των εικόνων βρίσκεται ένα δύσκολο θέμα: πώς εξηγούμε σε ένα μικρό παιδί την αγάπη χωρίς να την περιορίζουμε σε έναν ορισμό και χωρίς να συγχέουμε την ανιδιοτέλεια με την απουσία προσωπικών ορίων;
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Κα Αρσένη, το «Αγάπη σαν…» είναι αφιερωμένο στο δικό σας «κουνελάκι» και γεννήθηκε μέσα από την κοινή σας αγάπη για την ανάγνωση. Υπήρξε κάποια πραγματική νυχτερινή συζήτηση με την κόρη σας που αποτέλεσε την αφετηρία της ιστορίας; Και πόσο από εκείνη αναγνωρίζετε στο μικρό κουνελάκι;
Α.Α.: Ναι υπήρξε. Είναι από αυτές τις νυχτερινές κουβέντες που όλα τα παιδιά ρωτανε << μαμά, πόσο μ’ αγαπάς;>>. Το βιβλίο γεννήθηκε από την κόρη μου, το δικό μου << κουνελάκι >>. Έτσι την φωνάζω από το πρώτο δευτερόλεπτο που την πηρά αγκαλιά…αλλά δεν κρύβει μόνο εκείνη. Κρύβει όλα τα παιδιά που έχουν την ίδια απορία. Κρύβει όλους εμάς, που όσο κι αν μεγαλώσαμε , ακόμα θέλουμε να ακούσουμε ότι μας αγαπανε πολύ, σαν.. κάτι μεγάλο. Στο μικρό κουνελάκι βλέπω την κόρη μου, αλλά βλέπω και το κάθε παιδί που ψάχνει να μετρήσει την αγάπη.
Ο τίτλος «Αγάπη σαν…» μένει σκόπιμα ανολοκλήρωτος, σαν να προσκαλεί κάθε αναγνώστη να συμπληρώσει τη δική του εικόνα. Επιλέξατε τις μεταφορές επειδή η αγάπη δεν μπορεί να οριστεί ή επειδή ένα παιδί μπορεί να κατανοήσει ευκολότερα ένα συναίσθημα όταν το μετατρέψει σε εικόνα;
Α.Α.: Και για τους δυο λόγους. Η μητρική αγάπη είναι το μόνο συναίσθημα που δεν ορίζεται … Διάλεξα να την πω με εικόνες γιατί έτσι μιλανε τα παιδιά. Δεν καταλαβαίνουν το << άνευ όρων >>, καταλαβαίνουν το << σαν αστεροσκονη , σαν πιθάρι που δεν αδειάζει >>. Ο τίτλος έμεινε μισός επίτηδες για να βάλει ο καθένας τη δική του εικόνα, τη δική του συνέχεια .Επίσης κρύβει και κάτι άλλο..
Δίπλα στη λέξη Αγάπη ( συναίσθημα ) υπάρχει το <<σαν..>> που αν το διαβάσεις στα αγγλικά είναι sun – ήλιος. Η αγάπη που φωτίζει σαν ήλιος.
Η πρώτη παρομοίωση παρουσιάζει την αγάπη σαν αστερόσκονη που λάμπει εντονότερα μέσα στη σκοτεινή νύχτα. Θέλατε να δείξετε ότι η αγάπη αποκαλύπτει πραγματικά τη δύναμή της στις δύσκολες στιγμές; Ή υπάρχει ο κίνδυνος να πιστέψουμε ότι χρειάζεται πάντοτε ένα σκοτάδι για να αποδειχθεί πως αγαπάμε;
Α.Α.: Η αστεροσκονη δεν ανάβει επειδή νύχτωσε. Είναι πάντα εκεί. Απλώς την νύχτα την βλέπουμε πιο καθαρά . Έτσι και η αγάπη της μάνας δεν γεννιέται στην δυσκολία, δεν περιμένει να πονέσεις για να αποδεδειχθεί. Είναι εκεί και στη χαρά. Απλώς στις δύσκολες νύχτες, όταν ένα παιδί φοβάται τότε την νιώθει σαν φως. Δεν χρειάζεται το σκοτάδι για να αγαπάμε, αλλά όταν έρθει, η αγάπη είναι αυτό μένει αναμμένο.
Στη συνέχεια, η αγάπη γίνεται ένα πιθάρι που γεμίζει με γέλια, ευτυχία και όμορφες στιγμές, χωρίς να αδειάζει ποτέ. Η εικόνα αποδίδει την αίσθηση μιας ανεξάντλητης αγάπης, όμως και οι γονείς κουράζονται, θυμώνουν ή νιώθουν κάποτε άδειοι. Πώς μπορεί ένα παιδί να καταλάβει ότι η συναισθηματική κόπωση του γονέα δεν σημαίνει πως μειώθηκε η αγάπη του;
Α.Α.: Αυτή ήταν η πιο σημαντική εικόνα για εμένα. Το πιθάρι δεν λέει ότι η μαμά δεν κουράζεται ποτέ. Λέει ότι η αγάπη της δεν αδειάζει ποτέ. Και αυτή είναι μια τεραστία διαφορά που οφείλουμε να την μάθουμε στο παιδί. Η κούραση είναι ανθρωπινή, η αγάπη είναι ανεξάντλητη. Θέλω τα παιδιά να ξέρουν ότι όταν η μαμά σωπαίνει επειδή κουράστηκε, το πιθάρι της είναι ακόμα γεμάτο. Το να δείχνουμε ότι κουραζόμαστε δεν τα πληγώνει. Τα καθησυχάζει, γιατί τους μαθαίνουμε ότι η αγάπη δεν είναι τέλεια, είναι αληθινή.
Το αερόστατο ταξιδεύει χωρίς να γνωρίζει τον προορισμό του και δεν ανησυχεί, επειδή το ταξίδι γίνεται με αγάπη. Είναι αυτή η εικόνα ένας ύμνος στην εμπιστοσύνη και στην αποδοχή του αγνώστου; Και πώς συνδυάζεται η ελευθερία αυτού του ταξιδιού με την ευθύνη του γονέα να προσφέρει στο παιδί κατεύθυνση, ασφάλεια και όρια;
Α.Α.: Είναι ύμνος στην εμπιστοσύνη. Το αερόστατο δεν έχει τιμόνι. Έχει όμως τον άνεμο που το κρατεί. Δεν μπορώ να υποσχεθώ στην κόρη μου και κανείς γονιός από ότι πιστεύω, που θα το πάει η ζωή. Μπορώ όμως, να της υποσχεθώ ότι στο ταξίδι δεν θα είναι μόνη. Η ελευθερία και τα όρια δεν είναι αντίθετα. Το αερόστατο για να πετάξει ελεύθερο, χρειάζεται ένα γερό καλάθι. Αυτά είναι τα όρια. Η ασφάλεια. Δεν δένουμε τα παιδιά για να μην φύγουν αλλά φροντίζουμε να μάθουν να μπορούν να πετάξουν χωρίς φόβο.
Η αγάπη παρομοιάζεται επίσης με ένα ποτάμι που κυλά ήρεμα και μετατρέπει τα νερά του σε μουσική. Γιατί επιλέξατε να παρουσιάσετε την αγάπη και ως κάτι ήσυχο και σταθερό, μακριά από μεγάλες δηλώσεις; Βρίσκεται η ουσία της περισσότερο στις καθημερινές πράξεις φροντίδας που συχνά περνούν απαρατήρητες;
Α.Α.: Γιατί η αληθινή αγάπη δεν κάνει φασαρία. Δεν είναι τα μεγάλα λόγια, είναι σε όλες αυτές τις καθημερινές πράξεις, είναι το σημείωμα στο ταπερακι του σχολείου, το << κοιμήσου, είμαι εδω>>. Η Αγάπη είναι το ποτάμι που κάθε ημέρα, ήσυχα, σταθερά, χωρίς να σταματήσει ποτέ. Αυτές οι αόρατες πράξεις φροντίδας είναι η μουσική της. Εκεί μέσα την ακούν όλα τα παιδιά, ακόμα κι αν δεν το λένε.
Οι ηλιαχτίδες φωτίζουν ακόμη και όσα δεν μπορούμε να δούμε, επειδή η αγάπη κοιτάζει βαθύτερα. Μπορεί, όμως, η αγάπη να μας κάνει πάντοτε να βλέπουμε καθαρότερα ή κάποιες φορές μας οδηγεί να εξιδανικεύουμε εκείνον που αγαπάμε και να αγνοούμε πλευρές του που δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε;
Α.Α.: Η αγάπη δεν είναι να βλέπεις το παιδί σου τέλειο. Είναι να το βλέπεις αληθινό. Οι ηλιαχτίδες δεν κρύβουν τις σκιές, τις φωτίζουν. Η μητρική αγάπη δεν λέει << το παιδί μου δεν κάνει λάθη>>. Λέει << βλέπω ποιος είσαι, με τα φωτεινά και τα δύσκολα σου, και σε αγαπώ για όλα αυτά>>. Η εξιδανίκευση είναι φόβος. Η αγάπη είναι αλήθεια.
Το «Αγάπη σαν…» μιλά για την ανιδιοτέλεια της αγάπης. Η ανιδιοτέλεια, ωστόσο, δεν είναι το ίδιο με την αυτοθυσία. Πού τοποθετείται το όριο ανάμεσα στην αγάπη που προσφέρει χωρίς να απαιτεί αντάλλαγμα και στην αγάπη που οδηγεί έναν γονέα να παραμερίζει διαρκώς τις δικές του ανάγκες, μέχρι να χάσει τον εαυτό του;
Α.Α.: Η ανιδιοτέλεια είναι << σου δίνω γιατί σε αγαπώ>>. Η αυτοθυσία είναι << χάνομαι για να σε αγαπώ>>. Εκεί χάνουμε όλοι. Έμαθα και ακόμη μαθαίνω, ότι για να είναι το πιθάρι μου πάντα γεμάτο για την κόρη μου, πρέπει να το γεμίζω και για υμενωδών μπορώ να διδάξω στην κόρη μου την αγάπη προς τον εαυτό της, αν εγώ η ίδια εξαφανίζομαι. Το όριο είναι εκεί που η αγάπη παύει να είναι χαρά και γίνεται εξάντληση.
Στο τέλος, το μικρό κουνελάκι δεν αρκείται στις όμορφες εικόνες και ρωτά τη μητέρα του αν το αγαπά και εκείνη με αυτόν τον τρόπο. Μήπως, τελικά, δεν αναζητούσε τόσο έναν ορισμό της αγάπης όσο τη διαβεβαίωση ότι είναι αγαπημένο; Και γιατί επιλέξατε τη μητρική αγάπη ως το βασικό παράδειγμα για να μιλήσετε για ένα συναίσθημα που συναντάται σε πολλές διαφορετικές ανθρώπινες σχέσεις;
Α.Α.: Ακριβώς αυτό αναζητούσε. Και όχι μόνο το δικό μου κουνελάκι. Όλα τα παιδιά και όλοι εμείς. Κανένα παιδί δεν θέλει φιλοσοφικό ορισμό. Θέλει να ακούσει << ναι, σε αγαπώ κι εγώ έτσι>>. Διάλεξα τη μητρική αγάπη γιατί είναι η πρώτη αγάπη που γνωρίζουμε όλοι. Είναι η μητρική γλωσσά της λέξης αυτής. Αν μπορέσεις να καταλάβεις αυτήν, μετά μπορείς να μεταφράσεις όλες τις άλλες.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αλλάξει τον κόσμο ή χρειάζεται να συναντήσει παιδιά και γονείς πρόθυμους να μετατρέψουν τις λέξεις σε καθημερινές πράξεις; Και τι θα θέλατε να αισθανθεί ένα παιδί όταν κλείσει το βιβλίο και μείνει μόνο με τη δική του εικόνα για την αγάπη;
Α.Α.: Ένα βιβλίο μόνο του δεν αλλάζει τον κόσμο. Μια αγκαλιά μετά το βιβλίο όμως, τον αλλάζει. Η λογοτεχνία βάζει τη λέξη, οι γονείς και τα παιδιά βάζουν την πράξη.
Θέλω όταν κλείνει το βιβλίο το κάθε παιδί, να μείνει με την αίσθηση ότι η αγάπη είναι παντού. Και άδω σας αποκαλύπτω και τον μικρό μας γρίφο, που είναι και η κάρδια του βιβλίου : αν πάρετε τις λέξεις που είναι γραμμένες με έντονα γράμματα μέσα στην ιστορία – Αστερόσκονη, Γεμάτο πιθάρι, Αερόστατο, Ποτάμι, Ηλιαχτίδες – κάθετα σχηματίζεται η λέξη ΑΓΑΠΗ. Αυτή είναι η μαγική λέξη. Αυτό είναι το νόημα. Η απάντηση ήταν από την αρχή μπροστά μας, κρυμμένη μέσα στις εικόνες. Όπως η αγάπη που είναι κρυμμένη μέσα σε κάθε μας μέρα.
Σας ευχαριστώ πολύ για την όμορφη αυτή συζήτηση. Εύχομαι ο καθένας που θα το διαβάσει να βρει μέσα τη δική του λέξη για την αγάπη.
