Τι απομένει από ένα παιδί όταν το σώμα και οι αναμνήσεις του αλλάζουν ξαφνικά; Ίσως οι άνθρωποι που θυμούνται μαζί του όσα εκείνο προσωρινά ξέχασε.
Στην εφημερίδα «Corfupress» φιλοξενούμε την κυρία Έλενα Καραμπάση με αφορμή το βιβλίο «Η φωνή της καρδιάς μας», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις iwrite, πραγματοποιεί την πρώτη της εμφάνιση στην παιδική λογοτεχνία.
Ο Στέλιος αγαπά το ποδόσφαιρο, το παιχνίδι και τις ανέμελες στιγμές με την παρέα του. Ένα τροχαίο ατύχημα, όμως, αλλάζει απότομα τη ζωή του. Χρησιμοποιεί πλέον αναπηρικό αμαξίδιο, δυσκολεύεται να ανακαλέσει αγαπημένες αναμνήσεις και απομακρύνεται από όσα κάποτε τον γέμιζαν χαρά. Η Νέλλη, η στενότερη φίλη του, επιστρέφει μαζί του στο γνώριμο πάρκο, προσπαθώντας να του θυμίσει όχι μόνο ποιος υπήρξε, αλλά και ποιος μπορεί να γίνει μέσα στη νέα πραγματικότητά του.
Η Έλενα Καραμπάση είναι πολιτικός μηχανικός με μεταπτυχιακή εξειδίκευση στην προστασία του περιβάλλοντος. Παράλληλα με την επαγγελματική της πορεία, καλλιέργησε από μικρή ηλικία μια στενή σχέση με τη ζωγραφική, τη μουσική, τη φωτογραφία και τη γραφή.
Χωρίς να υπόσχεται ότι όλα μπορούν να επιστρέψουν όπως ήταν, η συγγραφέας παρακολουθεί ένα παιδί που καλείται να ξανασυστηθεί στον εαυτό του. Η φιλία, η οικογένεια, η διαφορετικότητα, η αυτονομία και η παιδική φαντασία συνθέτουν μια ιστορία στην οποία η αλλαγή δεν εξαφανίζεται. Αποκτά, όμως, χώρο, χρώμα και τη δυνατότητα μιας νέας αρχής.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Κα Καραμπάση, η ιστορία αρχίζει με ένα παιδί γεμάτο ενέργεια, που ζει μέσα από το ποδόσφαιρο και την παρέα του, και συνεχίζεται με μια απότομη αλλαγή στη σωματική και ψυχική του καθημερινότητα. Ποια ήταν η πρώτη εικόνα που γεννήθηκε μέσα σας: ο Στέλιος πριν από το ατύχημα, ο Στέλιος στο αναπηρικό αμαξίδιο ή η Νέλλη που προσπαθεί να τον οδηγήσει ξανά στο πάρκο;
Ε.Κ.: Κα Πουλτσίδη, καλησπέρα σας και σας ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δίνετε να μιλήσουμε για τη «Φωνή της Καρδιάς μας». Το παραμύθι αυτό, γεννήθηκε όταν εγώ η ίδια βίωνα μεγάλες αλλαγές στη ζωή μου. Για τον ήρωά μας, τον Στέλιο, αλλάζουν όλα ξαφνικά και η εικόνα που γεννήθηκε αντιπροσωπεύοντας όλη αυτή την αλλαγή, ήταν ο συνδυασμός του Στέλιου προ ατυχήματος και του Στέλιου μετά το ατύχημα. Σε όλους μας έρχεται μια τέτοια περίοδος – ευκαιρία να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας και εάν επιλέξουμε να αφεθούμε στη ροή της ζωής, πάντα κερδίζουμε.
Μετά το ατύχημα, ο Στέλιος δεν χάνει μόνο μέρος της κινητικότητάς του, αλλά και αναμνήσεις που συνέδεαν το παρόν του με όσα αγαπούσε. Αν η μνήμη συμβάλλει στη διαμόρφωση της ταυτότητάς μας, τι συμβαίνει όταν δεν μπορούμε να θυμηθούμε ποιοι ήμασταν; Μπορούν οι άνθρωποι που μας αγαπούν να κρατήσουν προσωρινά ζωντανό αυτό το κομμάτι μας;
Ε.Κ.: Λέμε πολλές φορές για τους ανθρώπους πως έχουν επιλεκτική μνήμη. Αυτό για μένα μεταφράζεται ως η ανάγκη που έχουμε οι άνθρωποι να εξελισσόμαστε και να συνδεόμαστε με τους άλλους ανθρώπους. Είμαστε άλλωστε κοινωνικά όντα, νομίζω θα συμφωνήσετε και εσείς σε αυτό. Έτσι, κάποιες φορές δεν είναι πως δεν θυμόμαστε ή δεν θέλουμε να θυμηθούμε, αλλά πως ό,τι συμπεριφορά και νοοτροπία είχαμε μέχρι εκείνο το σημείο, έχει πάψει να μας εξυπηρετεί και αναζητούμε κάτι άλλο που θα μας γεμίζει περισσότερο και θα μας επιτρέπει να είμαστε χαρούμενοι με όσα έχουμε. Όσο για τους ανθρώπους που μας αγαπούν, πρέπει όλοι να γνωρίζουμε πως οι άνθρωποι αλλάζουμε συνεχώς και καθημερινά, άρα ποτέ δεν αγαπάμε την ίδια εκδοχή ενός ανθρώπου, αλλά τον αγαπάμε με τις διάφορες εκδοχές του και κάθε φορά τον αγαπάμε από την αρχή. Είναι αξιοθαύμαστο κάτι τέτοιο!
Η παιδική λογοτεχνία συχνά παρουσιάζει την αναπηρία ως μια δοκιμασία την οποία ο ήρωας οφείλει να “νικήσει”. Εσείς αφήνετε ανοιχτό το αν ο Στέλιος θα περπατήσει ξανά και μεταφέρετε το κέντρο της αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Πόσο συνειδητή ήταν αυτή η επιλογή και πώς αποφύγατε να συνδέσετε την ευτυχία του αποκλειστικά με τη σωματική αποκατάσταση;
Ε.Κ.: Πολλές φορές στη ζωή μας, τα πράγματα δεν έρχονται όπως τα θέλουμε και αυτό είναι μια πρόκληση την οποία οφείλουμε στον εαυτό μας να αντικρίσουμε. Πιστεύω στη δύναμη της θέλησης και της εμπιστοσύνης στον εαυτό μας και ας «χανόμαστε» κάποιες φορές. Πρέπει να θυμόμαστε πως είμαστε άνθρωποι με συναισθήματα και να αγκαλιάζουμε το εσωτερικό μας παιδί όσο περισσότερο μπορούμε. Συνεπώς, εφόσον αποφασίσουμε να αγωνιστούμε για τη βελτίωση του εαυτού μας και της σχέσης με τους γύρω μας, δεν υπάρχει «χαρούμενο τέλος» όταν τα πράγματα μένουν ως είχαν. Υπάρχει πάντα μια νέα αρχή.
Η Νέλλη στηρίζει τον Στέλιο, επιμένει να τον βοηθήσει, αλλά θυμώνει όταν εκείνος θεωρεί ότι οι φίλοι του τον πλησιάζουν από οίκτο και απομακρύνεται για λίγο. Γιατί θελήσατε να δείξετε και τα όρια της δικής της αντοχής; Έχουν και τα παιδιά που στηρίζουν έναν φίλο δικαίωμα στην κούραση, στον θυμό και στην αδυναμία;
Ε.Κ.: Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα στην έκφραση των συναισθημάτων τους και πιστεύω πως επιβάλλεται να τα εκφράζουν γιατί έτσι δημιουργούνται πιο ισχυροί δεσμοί μεταξύ των ανθρώπων, υπό την προϋπόθεση βέβαια πως και οι δύο πλευρές ενδιαφέρονται. Τα παιδιά αντιδρούν διαφορετικά από τους ενήλικες γιατί δεν έχουν μάθει να φιλτράρουν τα συναισθήματά τους και πολλές φορές δεν τα κατανοούν. Είναι άνθρωποι που μαθαίνουν καθημερινά πως να διαχειρίζονται την κάθε πρόκληση και προσπάθησα να δείξω πως είναι απαραίτητο να έχουν τον χώρο και τον χρόνο αναγνώρισης των συναισθημάτων τους, ώστε να μάθουν να τα διαχειρίζονται με υγιή τρόπο.
Η τριανταφυλλιά του πάρκου αποκτά διαφορετικά χρώματα, μεγαλώνει και σχεδόν χορεύει όταν τα παιδιά κλείνουν τα μάτια τους. Πριν από το ατύχημα, όμως, ο Στέλιος ήθελε τα τριαντάφυλλα να έχουν ένα μόνο, συνηθισμένο χρώμα. Συμβολίζει αυτή η μεταμόρφωση την αποδοχή της διαφορετικότητας; Και γιατί πρέπει να κλείσει κανείς τα μάτια του για να δει κάτι ουσιαστικότερο;
Ε.Κ.: Ναι, πολύ σωστά το είπατε, η μεταμόρφωση της τριανταφυλλιάς, συμβολίζει την αποδοχή της διαφορετικότητας. Ακόμα και αν δεν συμφωνούμε με κάποια πράγματα στη ζωή μας, δεν είναι δική μας δουλειά να κρίνουμε τις επιλογές κανενός. Το ότι τα παιδιά έπρεπε να κλείσουν τα μάτια τους για την δουν, δείχνει τη σύνδεση που δημιουργείται μεταξύ των ανθρώπων, την αγάπη, το νοιάξιμο, το ενδιαφέρον, αλλά και την αγνότητα των παιδιών.
Ο τίτλος παραπέμπει σε μια εσωτερική φωνή, ενώ η Νέλλη εξηγεί στον Στέλιο ότι η καρδιά μπορεί να αντιληφθεί όσα ο νους δυσκολεύεται να επεξεργαστεί. Η καρδιά, ωστόσο, δεν μιλά μόνο μέσα από την αγάπη· μπορεί να μεταφέρει φόβο, θυμό ή ανασφάλεια. Πώς μπορεί ένα παιδί να διακρίνει την εσωτερική του αλήθεια από ένα συναίσθημα που το παραπλανά;
Ε.Κ.: Αυτό είναι κάτι που καλείται να ανακαλύψει ο καθένας από εμάς. Κανείς δεν μας προετοιμάζει για το πως μπορεί να επιτευχθεί κάτι τέτοιο. Μόνο συμβουλές μπορούμε να δώσουμε και αυτό που μπορώ να σας πω, είναι πως θέλει εξάσκηση. Παρατηρώντας το πως νιώθουμε κάθε φορά και βλέποντας το αποτέλεσμα, αρχίζουμε να παρατηρούμε πιο εύκολα τη φωνή της δικής μας καρδιάς. Ισχύει για όλα τα παιδιά, τα μικρά και τα μεγάλα!
Οι φίλοι του Στέλιου δεν είναι εξιδανικευμένοι. Ο Αναστάσης θυμάται ότι ο Στέλιος τον είχε προσβάλει μπροστά στην τάξη για το βάρος και τις αθλητικές του ικανότητες, παρ’ όλα αυτά εξακολουθεί να τον θεωρεί φίλο και δηλώνει πρόθυμος να τον βοηθήσει. Αρκεί η αλληλεγγύη στο παρόν για να επουλώσει μια παλιά πληγή ή χρειάζονται επίσης αναγνώριση του λάθους, συγγνώμη και συγχώρεση;
Ε.Κ.: Πάντα κάποιος πρέπει να υποχωρήσει σε μια σχέση εφόσον θέλει να υπάρχει αυτή η σχέση στη ζωή του. Ο Αναστάσης επιθυμεί να βοηθήσει τον Στέλιο και η θέλησή του να είναι φίλοι ανταμοίβεται όταν ο Στέλιος του ζητάει συγγνώμη. Δεν γνωρίζουμε πάντα το αποτέλεσμα μιας τέτοιας πράξης, θα μπορούσε να μην είχε ειπωθεί η συγγνώμη και εκεί βλέπουμε άλλα πράγματα και επιλέγουμε πως θα συνεχίσουμε. Έχοντας συναισθηματική ωριμότητα, μπορούμε να επιλέξουμε τη συζήτηση για την έκφραση των συναισθημάτων μας στο συνομιλητή μας.
Ο παππούς Αντώνης χρησιμοποιεί το φαγητό για να εξηγήσει ότι η εμφάνιση δεν αρκεί και ότι η ουσία βρίσκεται στα διαφορετικά συστατικά που συνυπάρχουν. Γιατί επιλέξατε έναν τόσο καθημερινό και οικείο παραλληλισμό; Και ποιος είναι ο ιδιαίτερος ρόλος των μεγαλύτερων ανθρώπων όταν ένα παιδί προσπαθεί να κατανοήσει μια αλλαγή που ούτε οι ενήλικες μπορούν να διορθώσουν;
Ε.Κ.: Επιλέχθηκε ένας τόσο οικείος παραλληλισμός, για να μπορέσει να γίνει αντιληπτό το μήνυμα, ενώ ο παππούς Αντώνης που μετέφερε το μήνυμα αυτό, επιλέχθηκε γιατί ακόμα και βάσει ερευνών, οι παππούδες και οι γιαγιάδες έχουν μεγάλο αντίκτυπο στα εγγόνια τους. Οι σχέσεις που δημιουργούνται μεταξύ τους είναι πιο ανάλαφρες από τις σχέσεις γονέων – παιδιών, διότι δεν υπάρχει η έννοια της ευθύνης και της αγωνίας περί της ανατροφής των παιδιών, αλλά υπάρχει μια παιχνιδιάρικη διάθεση και από τις δύο μεριές και άρα είναι πιο εύκολο να γίνει αποδεκτή η γνώμη του «μεγάλου».
Στην πορεία, ο Στέλιος μαθαίνει να μετακινείται μόνος του από το αμαξίδιο στο κρεβάτι, αναθεωρεί τη συμπεριφορά του και αποφασίζει να ξανασυναντήσει την παρέα του. Είναι, όμως, η αυτονομία ταυτόσημη με το να μη χρειαζόμαστε κανέναν ή βρίσκεται στην ελευθερία να επιλέγουμε πότε θα προσπαθήσουμε μόνοι και πότε θα δεχτούμε βοήθεια;
Ε.Κ.: Η αυτονομία του Στέλιου δείχνει τη θέλησή του για την ανάληψη των ευθυνών των πράξεών του, της ζωής του. Αναλαμβάνει την ευθύνη της μέχρι τώρα συμπεριφοράς του και επιθυμεί να έρθουν τα παιδιά σπίτι. Ζητάει όμως, τη βοήθεια της μαμάς του να κάνει μπάνιο, να κανονίσει με τις μαμάδες των άλλων παιδιών να έρθουν σπίτι του. Άρα, είναι αυτόνομος χωρίς να είναι μόνος του, επιτρέποντας στους άλλους να είναι δίπλα του.
Στο τέλος, τα παιδιά κλείνουν μαζί τα μάτια και βλέπουν την ίδια πολύχρωμη τριανταφυλλιά στη θέση του πλάτανου. Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αλλάξει τον κόσμο ή χρειάζεται να συναντήσει παιδιά και ενήλικες πρόθυμους να κοιτάξουν πέρα από το ορατό; Και τι θα θέλατε να αλλάξει η ιστορία σας στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αναπηρία, τη διαφορετικότητα και την ουσιαστική φιλία;
Ε.Κ.: Όλες οι αλλαγές γίνονται πρώτα σε προσωπικό επίπεδο και έπειτα συλλογικά, οπότε όχι η δύναμη της λογοτεχνίας δεν αρκεί για να αλλάξει ο κόσμος, όμως είναι μια πολύ σημαντική αρχή που μπορεί να γίνει. Θα κλείσω τη συνέντευξη με μια ευχή, να αρχίσουμε να βλέπουμε πρισσότερο με την καρδιά μας και λιγότερο με τα μάτια μας, και ταυτόχρονα να έχουμε την απαραίτητη συναισθηματική νοημοσύνη για να απολαμβάνουμε στο έπακρο τη ζωή μας και τις σχέσεις που επιλέγουμε να δημιουργήσουμε.
Καλό υπόλοιπο καλοκαιριού σε όλους!
