Σαν σήμερα πριν από 65 χρόνια, στις 29 Οκτώβρη 1961, η Κέρκυρα βίωσε, όπως ολόκληρη η χώρα, εκείνες τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές που έμειναν στην Ιστορία ως εκλογές βίας και νοθείας, ακόμη και ως εκλογές στις οποίες… ψήφισαν και τα δένδρα. Αρκετές μέρες νωρίτερα είχε μιλήσει στην πόλη του νησιού ο απερχόμενος τότε πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Καραμανλής, η κυβερνώσα παράταξη του οποίου, η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ), θριάμβευσε με πανελλαδικό ποσοστό 50,81%, εννιά μονάδες υψηλότερο από εκείνο που είχε λάβει στις εκλογές του 1958. Μεγάλος χαμένος ήταν η μέχρι τότε αξιωματική αντιπολίτευση, το υποστηριζόμενο από το εκτός νόμου Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) κόμμα της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ), που είχε λάβει το 24,48% το 1958.
Ο εκλογικός συνασπισμός της ΕΔΑ με το όνομα ΠΑΜΕ (Πανδημοκρατικό Αγροτικό Μέτωπο Ελλάδας), προϊόν συνεργασίας της με το Εθνικό Αγροτικό Κόμμα (ΕΑΚ), κατέρρευσε, σύμφωνα με τα εκλογικά αποτελέσματα, στο 14,63%. Ανάλογη ήταν η πτώση της στην Κέρκυρα.
Ο στόχος των πρόωρων εκλογών, η αναδιαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού με περιθωριοποίηση του… «κομμουνιστικού κινδύνου», επιτεύχθηκε.
Μια νέα πολιτική δύναμη υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, πρωθυπουργό στις φονικές μέρες του Δεκέμβρη του 1944 και πρώην βουλευτή του συντηρητικού κυβερνητικού κόμματος Συναγερμός του στρατηγού Αλέξανδρου Παπάγου, αναδείχθηκε αξιωματική αντιπολίτευση, συνεργαζόμενη με το Κόμμα Προοδευτικών (ΚΠ) του κατοπινού βραχύβιου πρωθυπουργού της χούντας των συνταγματαρχών, Σπύρου Μαρκεζίνη, κατορθώνοντας να αποσπάσει συνολικά το 33,66%. Ήταν η Ένωση Κέντρου (ΕΚ), πολυσυλλεκτικό σχήμα στο είχαν συμπράξει οι Φιλελεύθεροι του Σοφ. Βενιζέλου (τρίτο σε δύναμη κόμμα το 1958 από κοινού με τον Γ. Παπανδρέου), οι άλλοτε τοποθετημένοι στο πλευρό του πρωθυπουργού Νικόλαου Πλαστήρα και πλέον ενωμένοι στην ΕΠΕΚ του Σ. Παπαπολίτη, οι Αγροτιστές του Α. Μπαλτατζή, η λεγόμενη Νέα Πολιτική Κίνηση των Κων. Μητσοτάκη, Α. Νόβα – Αθανασιάδη και Γ. Μαύρου, η πολιτική ομάδα του Γ. Παπανδρέου, καθώς και άλλοι πολιτικοί με αποκλίνουσες θέσεις, όπως ο Ηλ. Τσιριμώκος και ο Στ. Στεφανόπουλος. Το νέο κόμμα είχε ιδρυθεί μόλις σαράντα μέρες πριν από τις εκλογές, με βασικό σκοπό, όπως είχε δηλώσει, «τα δύο εθνικόφρονα κόμματα (σ.σ. η ΕΡΕ και η ΕΚ) να παλαίουν εντός των πλαισίων της Δημοκρατίας». Ήταν και αυτή, σε κάποιο σημαντικό βαθμό, θύμα των εκλογών βίας και νοθείας.
Σύμφωνα με τον πολιτικό της ΕΚ, γιο του αρχηγού της και μετέπειτα πρωθυπουργό ως ηγέτη του μεταδικτατορικού κόμματος Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ), Ανδρέα Παπανδρέου (βλ. βιβλίο του «Η Δημοκρατία στο απόσπασμα»), εκείνη την περίοδο «η αμερικανική στρατηγική στην Ελλάδα είχε δύο βασικές επιδιώξεις. Η πρώτη ήταν η εκλογική εξόντωση της ΕΔΑ. Η δεύτερη, ήταν η προβολή ενός μεγάλου αλλά μειοψηφούντος κόμματος του Κέντρου». Ο Σοφ. Βενιζέλος, γιος του θεωρούμενου εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου, την επομένη των εκλογών του 1958, σύμφωνα με τον Κερκυραίο ιστορικό συγγραφέα Γρηγόρη Δαφνή (βλ. βιβλίο του «Σοφοκλής Ελευθερίου Βενιζέλος – βιογραφία»), σε γράμμα του προς τον βασιλιά Παύλο έκανε λόγο για «μίαν ανησυχαστικήν διόγκωσιν της ΕΔΑ, της οποίας το ποσοστόν 24% είναι ακόμη μεγαλύτερον από ό,τι ενεφανίσθη». Σε παρόμοιο πνεύμα ο πρωθυπουργός Κων. Καραμανλής είχε τη γνώμη (βλ. «Αρχείον Κων. Καραμανλή») πως το αποτέλεσμα των εκλογών του 1958 είχε προκαλέσει «ένα μούδιασμα και ανησυχίες διά το μέλλον». Το οικονομικοπολιτικό κατεστημένο, όπως μαρτυρούσαν και πληροφορίες του αθηναϊκού Τύπου (της «Αυγής» και άλλων εφημερίδων) από συνδεόμενους με την Κέρκυρα κύκλους της οικονομικής αυτοκρατορίας του Συγκροτήματος Μποδοσάκη, ζητούσε τη λήψη «άμεσων μέτρων».
Η ΕΔΑ, υπό τον Γεώργιο Πασαλίδη, κατηγορούνταν ως «όργανο» του εκτός νόμου ΚΚΕ, καθώς συμπεριλάμβανε στις γραμμές της κομμουνιστές και λάμβανε σοβαρά υπόψη της κάποιες θέσεις του, μολονότι αποτελούσε κατά βάση σοσιαλδημοκρατικό κόμμα.
Έτσι, τον Ιούλιο του 1959 ιδρύθηκε η Γενική Διεύθυνση Εθνικής Ασφαλείας (ΓΔΕΑ) για τον συντονισμό των κρατικών υπηρεσιών στην κατεύθυνση της δίωξης της Αριστεράς, ενώ τον Αύγουστο του 1960 για τον ίδιο σκοπό συγκροτήθηκε, παράλληλα με άλλες παρόμοιες Επιτροπές, Δευτεροβάθμια Επιτροπή Πληροφοριών και Διαφώτισης, υπό την εποπτεία του αρχηγού ΓΕΕΘΑ, με τη συμμετοχή των αρχηγών του ΓΕΣ και των Σωμάτων Ασφαλείας, του διοικητή της ΚΥΠ και άλλων παραγόντων. Σύμφωνα με τον ιδεολογικό εγκέφαλο της κατοπινής χούντας των συνταγματαρχών και αρθρογράφο της ακροδεξιάς εφημερίδας «Ελεύθερος Κόσμος», σε μία από αυτές τις επιτροπές συμμετείχε και ο μετέπειτα πραξικοπηματίας Γεώργιος Παπαδόπουλος, μαζί με κάποιους διανοούμενους και παρακρατικά στοιχεία.
Κατά τα άλλα, μερικούς μήνες προ των εκλογών γινόταν λόγος για πορεία πολιτικής «φιλελευθεροποίησης». Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 1961, σταδιακά, οι φυλακές-κάτεργο της Κέρκυρας άδειασαν από πολιτικούς κρατούμενους, καθώς πολλοί μεταφέρθηκαν σε λιγότερο βάρβαρες φυλακές και άλλοι αφέθηκαν ελεύθεροι – όλοι τους είχαν απευθύνει μέσω του τοπικού Τύπου ευχαριστήριο μήνυμα προς τον κερκυραϊκό λαό για την πολλαπλή αλληλεγγύη που είχε εκδηλώσει στις διαμαρτυρίες τους.
Η κυβέρνηση της ΕΡΕ δεν αρνήθηκε κατ’ ουσία ότι υπήρξαν εκτεταμένα κρούσματα βίας και νοθείας, αλλά τα απέδωσε σε μη κρατικούς μηχανισμούς, παρόλο που έγινε γνωστή -και αργότερα επιβεβαιώθηκε πλήρως- η ύπαρξη και εφαρμογή απόρρητου σχεδίου άσκησης βίας με την επωνυμία «Άσκησις Περικλής». Παράλληλα, είχαν διαρρεύσει πληροφορίες για προεκλογικές συζητήσεις Κ. Καραμανλή – Γ. Παπανδρέου, με τον δεύτερο να αναφέρει πως «αν δε βοηθούν πολύ τα πράγματα, ημπορεί να μας βοηθήσουν οι χωροφύλακες». Ο πρώτος διακήρυσσε λίγο μετά δημοσίως: «Δύο ισχυρά κόμματα, το ένα στην εξουσία, το άλλο εξασφαλίζοντας -για το γενικό καλό- ένα ισορροπημένο αντίβαρο, το ένα διαδεχόμενο το άλλο και ξαναπαίρνοντας τα ηνία όταν η φυσική φθορά της εξουσίας θα επέβαλε μιαν αλλαγή, ιδού ο υγιής κοινοβουλευτισμός που ονειρεύομαι. Και γι’ αυτό εύχομαι τον σχηματισμό ενός συμπαγούς κόμματος του Κέντρου, ικανού να ενώση τα ανομοιογενή στοιχεία του» (βλ. βιβλία Μορίς Ζενεβουά «Η Ελλάς του Καραμανλή» και Σπύρου Λιναρδάτου «Από τον Εμφύλιο στη Χούντα»). Προεκλογικά, ο Κων. Καραμανλής είχε υποστηρίξει, επίσης, πως «υπήρχαν πληροφορίαι ότι οι αντίπαλοί μου, και ιδίως η Αριστερά, φοβούμενοι τας εκλογάς θα προεκάλουν κατά την προεκλογική περίοδον ταραχάς, δια να τας ματαιώσουν ή να έχουν επιχειρήματα να τας διαβάλουν». Επικεφαλής υπηρεσιακής κυβέρνησης είχε τεθεί ο άλλοτε μαθητής Γυμνασίου στην Κέρκυρα, Κων. Δόβας, ηπειρωτικής καταγωγής στρατηγός εν αποστρατεία και αρχηγός του στρατιωτικού οίκου του βασιλιά.
 |  |
 |  |
Θύμα όλων εκείνων των διεργασιών ήταν επόμενο μεταξύ άλλων να αποτελέσει ο εκλογικός συνδυασμός του ΠΑΜΕ στην Κέρκυρα. Τον συγκροτούσαν δύο Κερκυραίοι πρώην βουλευτές, ένας για λίγα μόνο χρόνια ακόμα αριστερών πεποιθήσεων γνωστός συγγραφέας καταγόμενος από την Κοζάνη, επίσης πρώην εκλεγμένος βουλευτής που διωκόταν τότε δικαστικά -συχνά η ΕΔΑ συμπεριλάμβανε στα ψηφοδέλτιά της πολιτικούς κρατουμένους- και λεγόταν Μάρκος Δραγούμης (1926-2011 βλ. πάνω στη δεύτερη σειρά αριστερά), καθώς και ένα ακόμη στέλεχος της τοπικής ΕΔΑ, ο Σταμάτης Τσέπερης (1912-1976, βλ. πάνω στη δεύτερη σειρά δεξιά), πρώην χωροφύλακας που τα χρόνια της Κατοχής είχε ταχθεί με το ΕΑΜ και είχε αποταχθεί από το Σώμα Χωροφυλακής. Οι πρώην βουλευτές Κέρκυρας ήταν οι Γιάννης Δραγονέτης (1916-1986, βλ. πάνω στην πρώτη σειρά αριστερά) και Γεράσιμος Πρίφτης (1910-1985, βλ. πάνω στην πρώτη σειρά δεξιά), πολύ γνωστοί στο νησί αγωνιστές των χρόνων της Εθνικής Αντίστασης, έχοντας «θητεύσει» στο μεταξύ και σε τόπους φυλακίσεων, εξοριών και μαρτυρίων, όπως στη Μακρόνησο. Ειδικότερα ο τελευταίος ήταν και αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Αντιστασιακών (FIR).
Όσο για τον αργότερα «φιλελεύθερων» πεποιθήσεων Δραγούμη, είχε εκλεγεί κι αυτός με την ΕΔΑ βουλευτής λίγα χρόνια νωρίτερα, ενώ είχε και ο ίδιος εξοριστεί και φυλακιστεί μάλιστα σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία για λίγο και στην Κέρκυρα, αλλά είχε παραιτηθεί από τη θέση του στη Βουλή για να την καταλάβει ο έχων και επτανησιακές ρίζες, διωκόμενος δικαστικά και επίσης συνεργαζόμενος τότε με την ΕΔΑ, Σταμάτης Μερκούρης, πατέρας της ηθοποιού και πολιτικού Μελίνας Μερκούρη.
Μία τοπική «δημοκρατική» εφημερίδα οικογένειας δημοσιογράφων και εκδοτών, γνωστής για τους δεσμούς της με το παραδοσιακά στελεχωμένο σε υψηλά επίπεδα με Κερκυραίους μάνατζερ και συμβούλους, Ίδρυμα Μποδοσάκη, είχε βαλθεί να διαβάλει εκείνον το συνδυασμό ως σπαρασσόμενο από έριδες και… εξωκερκυραϊκό. Υποστήριζε, μεταξύ άλλων, ότι «πριμοδοτούνταν» από την ΕΔΑ σε βάρος των δύο Κερκυραίων πρώην βουλευτών ο Δραγούμης και ο υποτίθεται ουδεμία σχέση έχων με την Κέρκυρα, πλην όμως προ πολλού εγκατεστημένος στον γενέθλιο τόπο του, το χωριό Αγραφοί, υποψήφιος βουλευτής Τσέπερης. Ώσπου, λίγα 24ωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες, υποχρεώθηκε να ανασκευάσει. Είχε αρνηθεί να καταχωρήσει μια σοβαρή καταγγελία του συνδυασμού του ΠΑΜΕ.
Μηνυτήρια αναφορά 13 μέρες πριν από την ψηφοφορία
Δεκατρείς μέρες πριν από τις εκλογές, στις 16 Οκτωβρίου 1961, οι τέσσερις υποψήφιοι βουλευτές του ΠΑΜΕ (ΕΔΑ), από κοινού, υπέβαλαν προς τον Εισαγγελέα Εφετών Κέρκυρας και τον Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Κέρκυρας, παράλληλα, μηνυτήρια αναφορά (βλ. πάνω την πρώτη σελίδα της, ακολουθούν και οι επόμενες). Κατήγγειλαν ότι μέλη και στελέχη – όργανα της τάξης όχι μόνον έδειχναν ανοχή ή και παρότρυναν άλλους σε έκτροπα, αλλά ήταν και αυτά τα ίδια «οργανωταί εκτρόπων», σε βάρος του συνδυασμού και των υποστηρικτών του, σε όλη της έκταση του νησιού. Η οκτασέλιδη αναφορά τους αποτελούσε το επόμενο βήμα προφορικής καταγγελίας τους, που δεν είχε αποτέλεσμα. Ζητούσαν «άμεσον επέμβασιν προς αποκατάστασιν της τάξεως» και τη διεξαγωγή της προεκλογικής κίνησης σύμφωνα με τους νόμιμους κανόνες. Όπως υποστήριζαν, εξαιτίας όσων συνέβαιναν «δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθή ότι οδηγούμεθα εις ελευθέρας και αδιαβλήτους εκλογάς».
Η αναφορά περιέχει συγκλονιστικές καταγγελίες, δηλωτικές ενός εξελισσόμενου οργανωμένου από κρατικές και παρακρατικές δυνάμεις σχεδίου τρομοκράτησης του λαού και παραποίησης της λαϊκής θέλησης.
Είναι καλύτερα να «δώσουμε τον λόγο» στους τέσσερις υποψήφιους βουλευτές, αξιοποιώντας το σωζόμενο στο Αρχείο Εισαγγελίας Εφετών στα Αρχεία Νομού Κέρκυρας (ΑΝΚ) σχετικό υλικό, παραθέτοντας το κείμενο-καταγγελία στο σύνολό του:
Έχομεν την τιμήν, εν συνεχεία της προφορικής διαμαρτυρίας μας της 14 τρεχ. (σ.σ. τρέχοντος μηνός) να θέσωμεν υπ’ όψιν Υμών σειράν περιστατικών εκ των οποίων καταδεικνύεται, ότι ο αρξάμενος εκλογικός αγών μεθοδικώς εκτραχύνεται εις βάρος του συνδυασμού μας και των οπαδών του κατά τρόπον συνταγματικώς απαράδεκτον και προσβάλλοντα έτι περαιτέρω το πολιτιστικόν επίπεδον του Κερκυραϊκού λαού, όχι απλώς τη ανοχή αλλά τη παρωτρύνσει οργάνων της Πολιτείας, άτινα εν πολλοίς αποδεικνύονται οι οργανωταί των σημειουμένων εκτρόπων και της ουσιαστικής καταλύσεως πάσης έννοιας νομίμου τάξεως.
Και συγκεκριμένως:
1) Της αφίξεώς μας εις κάθε χωρίον της κερκυραϊκής υπαίθρου, προηγείται επίσκεψις βαθμοφόρων της Χωροφυλακής οίτινες συνιστούν το κλείσιμον των Καφενείων και εν συνεχεία την ερήμωσιν του κεντρικού σημείου των χωρίων με τον προφανή σκοπόν ν’ αποτρέψουν την επαφήν ημών μετά των κατοίκων και την ανάπτυξιν του εκλογικού μας προγράμματος.
Ως κατηγγείλαμεν εις τον κ. Διοικητήν Χωροφυλακής Κερκύρας την 15ην τρεχ., την επομένην μετά την αποχώρησιν του συνδυασμού των υποψηφίων του Κέντρου εκ Λιαπάδων ο Σταθμάρχης Σκριπερού ανθ)στής Χατζηδάκης «συνέστησεν» εις τους ιδιοκτήτας καφενείων της κωμοπόλεως να μην επιτρέπουν εις τα καταστήματά των ομιλίας των υποψηφίων του ΠΑΜΕ.
Το αυτό συνέβη εις Καλαφατιώνες την αυτήν ημέραν (Τρίτην 10ην τρεχ.) παρισταμένου του μοιράρχου Παντέχη.
Την εσπέραν του Σαββάτου 14ης τρεχ. εις Αυλιώτες και εις το καφενείον του Ηλία Μουζακίτη ο διοικητής της υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Καρουσάδων δημοσία εδήλου «όποιος πάει στη συγκέντρωσι του ΠΑΜΕ θα κακοχαρακτηρισθεί». Κατά όχι δε ανεξήγητον τρόπον την 14ην τρεχ. τα καφενεία της κωμοπόλεως Κανάλια (την οποίαν επρόκειτο να επισκεφθώμεν) έκλεισαν από της 8ης εσπερινής, ενώ εκεί ευρίσκετο ο ανωτέρω μοίραρχος Παντέχης.
Τούτ’ αυτό εσημειώθη και κατά την επίσκεψίν μας εις Αλειματάδες, Βίστωναν, Ασπιωτάδες, Μανατάδες, Αγρός, Αγ. Αθανάσιος κλπ. Όπου κατορθωθή τελικώς να ευρεθή καφενείον, τότε τούτο πολιορκείται κυριολεκτικώς υπό οργάνων της Χωροφυλακής εν στολή, τα οποία όμως ουδέποτε – κατά κανόνα – επεμβαίνουν κατά τα σημειούμενα έκτροπα.
II) Καθ’ όλας τας μετακινήσεις μας παρακολουθούμεθα υπό μοτοσυκλετιστών Χωροφυλάκων εν αγαστή συνεργασία μετά τοπικών παραγόντων του Κόμματος της ΕΡΕ και παριστάμεθα ούτω ακούσιοι μάρτυρες μεταφοράς «μπράβων» (των ιδίων πάντοτε από χωρίον εις χωρίον) προς πρόκλησιν εκτρόπων.
Ούτω: την 15ην τρεχ. κατά την διαδρομήν από Αββαδάτες- Αρμενάδες-Δάφνη, παρακολουθούμεθα υπό μοτοσυκλέττας υπό του τέως χωροφύλακος Σπυρίδωνος Λούβρου εκ Ραχτάδων επί της οποίας επέβαινεν και ο χωροφύλαξ Η 1074 του Σταθμού Μαγουλάδων και τρεις έτεροι πολίται. Ο ανωτέρω Σπυρίδων Λούβρος και οι συνεπιβαίνοντες της μοτοσυκλέττας κάτοικοι Ραχτάδων αφιχθέντες εν Δάφνη ημπόδισαν τας ομιλίας μας επί σαφεί απειλή περαιτέρω εκτρόπων. Ο παριστάμενος σταθμάρχης Μαγουλάδων και λοιποί χωροφύλακες ουδόλως επενέβησαν καίτοι οι ανωτέρω σαφώς εδήλουν φωνασκούντες «σκοπός μας είναι να μην σας αφήσουμε να μιλήσετε».
 |  |
Όμως την 15ην τρεχ. κατά την διέλευσίν μας εκ Μαγουλάδων ομάδα τριών ατόμων, επί κεφαλής των οποίων ήτο τέως αγροφύλαξ, ηγούμενος εικοσάδος μειρακίων προέβη εις παντοειδείς υβριστικάς και απειλητικάς αποδοκιμασίας χωρίς να παρουσιασθή εις το κέντρον του χωρίου ουδέ σκιά οργάνου τάξεως, καίτοι οι Μαγουλάδες είναι έδρα αστυνομικού Σταθμού και ο διοικητής του Σταθμού ευρίσκετο εις την κωμόπολιν προ της εκεί αφίξεώς μας.
Την ιδίαν ημέραν εις Αλιώτες ομάς δέκα νεαρών επί κεφαλής των οποίων ευρίσκετο ο αγροφύλαξ Σπύρος Βασιλείου Μουζακίτης, αγροφύλαξ με ετησίαν αναστολήν λόγω υγείας, προέβη εις υβριστικάς εις βάρος μας αποδοκιμασίας συνοδευομένας με κραυγάς «δε θα επιτρέψουμε να σας ακούσουν», χωρίς ουδόλως να παρέμβουν τα όργανα της τάξεως.
Εις Βελονάδες κατά την νύκτα της 14ης προς 15ην τρεχ. «Άγνωστοι» ανέγραψαν εις τους τοίχους υβριστικά συνθήματα δια τον συνδυασμόν του ΠΑΜΕ και προσωπικώς κατά υποψηφίων Κερκύρας. Και κατά την ώραν της ομιλίας μας, υπό την γενικήν αγανάκτησιν απάντων των κατοίκων της κωμοπόλεως, εστρατεύθη άτομόν τι εκ Ραχτάδων και έκρουε νεκρωσίμως τους κώδωνας της Εκκλησίας, ενώ ο παριστάμενος Σταθμάρχης Μαγουλάδων και τα όργανά του ουδόλως επενέβησαν παρά τας διαμαρτυρίας των κατοίκων. Επεισόδια απεφεύχθησαν μόνον κατόπιν ημετέρας παρεμβάσεως. Υπό τοιαύτας συνθήκας δικαιούμεθα να καταγγείλωμεν ότι τα ανώτερα όργανα της Χωροφυλακής αποκλειστικόν έργον έχουν τουλάχιστον την κάλυψιν των μετακινουμένων εγκαθέτων προς «εκτέλεσιν της αποστολής των».
III) Καθ’ όλην σχεδόν την περίοδον κατά την περιοδείαν μας κατά την Πέμπτην 12ην τρεχ. παρακολουθούμεθα υπό αυτοκινήτου ούτινος επέβαινε ο λοχαγός των ΤΕΑ Αυγερινός. Δια αυτοκινήτου μετεφέρθησαν εις Λιαπάδες περί τους 15 άνδρες των ΤΕΑ (κυρίως εκ Κοντοκάλι). Παρά το κλείσιμο των καφενείων κατωρθώσαμεν να αρχίσωμεν τας ομιλίας μας. Και τότε οι ανωτέρω άνδρες (και ενώ εις απόστασιν ελαχίστων από ημών μέτρων και εντός καταστήματος ευρίσκετο ο λοχαγός Αυγερινός) προέβησαν εις παντοειδείς αλητείας και ασχημίας, ύβρεις, απειλάς κατά της ζωής μας ίνα επιτύχουν την διακοπήν των ομιλιών. Τελικώς κατά την αποχώρησίν μας ήρχισαν να μας λιθοβολούν, ευτυχώς άνευ συνεπειών. Ο παριστάμενος διοικητής του Σταθμού Σκριπερού ανθ)στής χωρ)κής Κατζηδάκης, μεθ’ όλης της δυνάμεως του Σταθμού, ουδόλως επενέβησαν, καίτοι ήτο έκδηλος η αγανάκτησις των κατοίκων Λιαπάδων διά τα σημειούμενα έκτροπα.
Την επομένην και προ της αφίξεώς μας εις Άνω Κορακιάναν μετέβησαν εκεί οι αξ)κοί των ΤΕΑ λοχαγός Αυγερινός, λοχαγός Ματιάτος και ανθ)γός Θ. Δελλαπόρτας ή Μούκας και ομάδα υπερδέκα οπλιτών ΤΕΑ, άπαντες εν πολιτική περιβολή. Και κατά την αποχώρησίν μας οι οπλίται των ΤΕΑ μάς παρακολούθησαν επιδεικτικώς μέχρι και της επιβιβάσεως εις το αυτοκίνητόν μας.
Σημειούμεν επίσης ότι και κατά την Κυριακήν 15ην τρεχ. εξ όλων των χωρίων όπου έλαβον χώραν τ’ ανωτέρω αναφερόμενα έκτροπα διήλθεν επιβαίνων κούρσας και εν πολιτική περιβολή ο ανθ)γός των ΤΕΑ Αργαλιάς, προηγούμενος ημών.
(IV) Εκτός των ανωτέρω την 9ην τρεχ. συνελήφθη εις Καρουσάδες ο Προβατάς Ιωάννης και εδάρη υπό του ανθ)στού Κριωνά διότι ηγόρασε την (σ.σ. εφημερίδα) ΑΥΓΗΝ. Ο δε σταθμάρχης Αγ. Δούλων ενωματάρχης Αντώνιος Δημήτσης κατέστρεψε την εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ εις χείρας του Σπυρίδωνος Δολιανίτη.
Αναφερόμεθα μόνον εις αυτά τα άνω περιστατικά ως ενδεικτικά της γενικωτέρας παρεμποδίσεως της κυκλοφορίας του αντιπολιτευομένου της ΕΡΕ τύπου εις την κερκυραϊκήν ύπαιθρο.
Την 9/10/61 εδάρησαν υπό του υπενωματάρχου Μαρίνου Πολίτη εις τον Σταθμόν Καρουσάδων οι Νικόλαος Χαλκιόπουλος και Στέφανος Καρούμπης.
Πολίται εις Καρουσάδες, Αγ. Δούλους και Λευκίμμη καλούνται εις τους Αστυνομικούς Σταθμούς «προς τακτοποίησιν».
Απειλητικά τηλεφωνήματα λαμβάνονται εις το Εκλογικόν μας Κέντρον και παντοειδείς απειλαί εκτοξεύονται κατά των οπαδών του ΠΑΜΕ.
Πέραν των ανωτέρω και εν πλήρει επιγνώσει της σοβαρότητος της καταγγελίας την οποίαν προηγουμένως πλήρως εξηκριβώσαμεν, την εσπέραν της Πέμπτης 12ης τρεχ. επί τη προφάσει της πιθανότητος επισκέψεώς μας εις Δουκάδες, η είσοδος του χωρίου είχεν φραχθή δια δύο τσιμεντοσωλήνων, ίνα υποχρεωθή το αυτοκίνητόν μας να σταματήση. Υπήρχε δε εικοσάς ξυλανθράκων προς καταστροφήν των ελαστικών και περαιτέρω εκτροπών εις βάρος μας.
Χθες δε Κυριακήν 15ην τρεχ. ειδοποιήθημεν κατά παρακλητικόν τρόπον να αποφύγωμεν την διέλευσίν μας εκ Ραχτάδων (χωρίον το οποίον δεν περιελαμβάνετο εις το πρόγραμμα περιοδείας μας) διότι υπό των παρακολουθούντων ημάς (ους εν αρχή καθησυχάζαμεν) είχε διοργανωθή διαπομπευτική αποδοκιμασία, με όλα τα πιθανά ενδεχόμενα, και ούτω θα εξετίθετο ολόκληρον το χωρίον, το οποίον και απεδοκιμάσαμε.
Εξεθέσαμεν μερικά εκ των κατά σειράν περιστατικών τα οποία αντιμετωπίσαμεν κατά τας περιοδείας μας. Και πιστεύομεν ότι είναι ικανά να καταδείξουν ότι η κερκυραϊκή ύπαιθρος, μεθοδευμένως συστηματικά, παρωτρύνεται και ανοχή επισήμων οργάνων της Πολιτείας, τεταγμένων δια την τήρησιν της τάξεως, καθίσταται πεδίον ανενοχλήτου δράσεως μετά ξυλανθράκων, «ηρώων» και «τραμπούκων», με αποκλειστικόν σκοπόν την παρεμπόδισιν της κυκλοφορίας του εντύπου μας, τον αποκλεισμόν της εμφανίσεώς μας εις τον κερκυραϊκόν λαόν, την κατατρομοκράτησιν των οπαδών μας.
Υπό τοιαύτας συνθήκας, πρωτοφανείς εις τα πολιτικά κερκυραϊκά χρονικά, δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθή ότι οδηγούμεθα εις ελευθέρας και αδιαβλήτους εκλογάς και παρακαλούμεν διά την ημετέραν άμεσον επέμβασιν προς αποκατάστασιν της τάξεως ήτις διαταράσσεται υπό οργάνων τεταγμένων δια την τήρησίν της.
Έτσι κατέληγε η ενυπόγραφη αναφορά των τεσσάρων υποψηφίων του ΠΑΜΕ (ΕΔΑ).
Εις μάτην όμως!
Όλα βρέθηκαν καλώς καμωμένα!
 |  |
Αφού άφησε να περάσουν τρεις μέρες, στις 19 Οκτωβρίου, ο Εισαγγελέας Εφετών, Λάμπρος Ρακόπουλος, διέταξε βέβαια (βλ. πάνω αριστερά) τη διεξαγωγή επείγουσας έρευνας για τη διακρίβωση ή όχι των καταγγελιών και τη λήψη ή όχι μέτρων, αναθέτοντας την πραγματοποίησή της στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών, Δ. Γ. Χροναίο, έναν δικαστή που πριν από κάτι λιγότερο από δεκαπέντε χρόνια είχε παραστεί σε δεκάδες -άλλοτε νομότυπες και άλλο όχι και τόσο- εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων στη νησίδα Λαζαρέτο. Ο τελευταίος, αφού παρέλαβε την εντολή την επομένη, με απόφασή του έθεσε την υπόθεση στο αρχείο τέσσερις μέρες μετά (βλ. πάνω δεξιά), στις 24 Οκτωβρίου, δηλώνοντας ότι εξέτασε 26 μάρτυρες για ορισμένες από τις πιο σοβαρές, κατά την κρίση του, καταγγελίες.
«Δεν ανεδείχθησαν, καν, αι μομφαί», συμπέρανε στην τρισέλιδη έκθεσή του. Απολάμβαναν «πλήρη ελευθερίαν κινήσεων», έκρινε, οι υποψήφιοι του ΠΑΜΕ. Έρευνες που γίνονταν από όργανα της τάξης σε φίλους του συνδυασμού στη διάρκεια συγκεντρώσεων ήταν επιββελημένες γιατί υπήρχαν καταγγελίες ότι μπορεί να… «μετέφερον εκ της πόλεως συνωμοτικόν υλικόν». Δεν είχαν διατυπωθεί απειλές σε βάρος οπαδών του ΠΑΜΕ, παρά μόνο «συστάσεις ίνα μη εργάζωνται αντεθνικώς». Όσο για τα θύματα ξυλοδαρμών, ήταν… «κατέχοντες και μεταφέροντες λαθραίον καπνόν». Ο κ. Εισαγγελεύς θα ζητούσε όμως για έναν αγροφύλακα η Υπηρεσία του να του κάνει πειθαρχικό έλεγχο. Κάποιος κατηγορούμενος λοχαγός «δεν εξητάσθη ευρισκόμενος εις Ιωάννινα», άλλοι έλειπαν «εις Αθήνας». Τις πιο πολλές καταγγελίες, δήλωσε, «κατέστη αδύνατο να εξετάσω, λόγω του συντομωτάτου χρονικού διαστήματος, εντός του οποίου ήμην υποχρεωμένος εκ των πραγμάτων να περατώσω την εργασίαν ταύτην».
Σίγουρα, ο παντοδύναμος και ενήμερος για όλα όσα συνέβαιναν στο νησί τοπικός ηγέτης της ΕΡΕ και επί μακρόν υπουργός Σπύρος Θεοτόκης της ομώνυμης πολιτικής δυναστείας, ο ίδιος που δεκάξι χρόνια αργότερα έγινε ηγέτης «νεοχουντικού» κόμματος, όπως είχε αποκαλέσει ο Κων. Καραμανλής το κόμμα που τότε είχε ιδρύσει με άλλους ακροδεξιούς παράγοντες, θα ήταν στις διατυπώσεις του, σε μια τέτοια περίπτωση, πιο κομψός από εκείνον τον Εισαγγελέα.
Τα αποτελέσματα των εκλογών
Ο συνδυασμός του ΠΑΜΕ, αν και εκπροσωπούσε την αξιωματική αντιπολίτευση (ΕΔΑ) και κατά τα πολιτικά ήθη της περιόδου η τελική προεκλογική του συγκέντρωση προηγούνταν εκείνης του κυβερνώντος κόμματος, επιτράπηκε να την κάνει την Τετάρτη 25 Οκτωβρίου. Την πραγματοποίησε στο εκλογικό του κέντρο, επί της οδού Ευγενίου Βουλγάρεως. Οι δυνάμεις του το 1958 είχαν λάβει 12.494 ψήφους, που ισοδυναμούσαν με το 22,4%.
Ακολούθησε… προφητικά, την Πέμπτη 26 Οκτωβρίου, συγκέντρωση της Ένωσης Κέντρου, στο εκλογικό κέντρο της που βρισκόταν στην πλατεία του Νέου Φρουρίου. Τον συνδυασμό της απάρτιζαν ο βουλευτής τα χρόνια 1950-1951 Σπυρίδων Βελλιανίτης, ο άλλοτε προσκείμενος στο ΕΑΜ Σπυρίδων Ναθαναήλ ως εκπρόσωπος πια του Κόμματος Προοδευτικών του Μαρκεζίνη, ο τραγικά σκοτωμένος τον Νοέμβρη του 1973 από σφαίρα σε δρόμο κοντά στο Πολυτεχνείο τις μέρες της νεανικής εξέγερσης Σπυρίδων Κοντομάρης και, βέβαια, ο μεγαλοβιομήχανος Θεόδωρος Δεσύλλας, ήδη βουλευτής και με τον παρά του «αφεντικό» του κόμματος στο νησί. Είχε δηλώσει παύση από την ενασχόλησή του με την πολιτική, αλλά «πείστηκε υπό την πίεσιν των φίλων του», όπως έλεγε προσκείμενο σε αυτόν τοπικό φύλλο, να είναι πάλι υποψήφιος. Στις εκλογές του 1958 το Κόμμα Φιλελευθέρων και ο συναφής συνδυασμός ΠΑΔΕ, που πλέον μετείχαν στην ΕΚ, είχαν λάβει αθροιστικά 19.854 ψήφους και ποσοστό 35,3%.
Την Παρασκευή 27 Οκτωβρίου μίλησε ο προαλειφόμενος για υπουργός του οικονομικού τομέα της κυβέρνησης, Σπ. Θεοτόκης, στο εκλογικό κέντρο της ΕΡΕ επί της πλατείας Ηρώων Κυπριακού Αγώνα, αφού προηγήθηκε εκεί στις 19 Οκτωβρίου ομιλία του επίσης ήδη βουλευτή Γεράσιμου Λύχνου, άλλοτε υποστηρικτή τοπικής σοσιαλιστικής κίνησης και από καιρό υποστηριζόμενο από το Συγκρότημα Λαμπράκη, καθώς αποτέλεσε κορυφαίο στέλεχος εφημερίδας του. Συνυποψήφιοί τους στον ίδιο συνδυασμό ήταν ο Σπυρίδων Χαλικιόπουλος και ο Παναγιώτης Γαστεράτος. Με 21.043 ψήφους και ποσοστό 37,8% το 1958, ο θρίαμβος του κόμματος είχε προεξοφληθεί από την «κεντρώα» εφημερίδα «Κερκυραϊκά Νέα», η οποία προέβλεπε ότι η ΕΡΕ «θα βελτιώση το ποσοστό των ψήφων που έλαβε το 1958».
Σύμφωνα με την ίδια εφημερίδα (πηγή: Αρχείο Εφημερίδων Βιβλιοθήκης Αναγνωστικής Εταιρίας Κέρκυρας), η Ένωση Κέντρου θα έπρεπε «να καταβάλη μεγάλην προσπάθειαν δια να συγκρατήση τα ποσοστά των ψήφων που έλαβαν εις τας εκλογάς του 1958 το Κόμμα των Φιλελευθέρων και η ΠΑΔΕ»
Όσο για το ΠΑΜΕ, προέβλεπε ότι «θα σημειώση ελαφράν μείωσιν».
Ως ανεξάρτητος υποψήφιος είχε κατέλθει και ο επιχειρηματίας Νικόλαος Τριβιζάς, πατέρας του διάσημου συγγραφέα παραμυθιών και εγκληματολόγου Ευγένιου Τριβυζά, ο οποίος τρία χρόνια νωρίτερα, με τη σημαία κόμματος με την ονομασία Ένωσις Λαϊκού Κόμματος, είχε λάβει ποσοστό άνω του 3,5%.
Δώδεκα χρόνια πια μετά τη λήξη του ένοπλου Εμφυλίου, διάφορα τοπικά φύλλα φιλοξενούσαν, σχεδόν καθημερινά, εκπορευόμενες από μηχανισμό της Ασφάλειας και Θεοτοκικούς της ΕΡΕ «δηλώσεις μετανοίας» πολιτών, με αποκήρυξη του ΕΑΜ, του ΚΚΕ και της ΕΔΑ και πίστη στον Βασιλιά και στον αρχηγό της ΕΡΕ.
Προεξοφλούνταν επίσης από μερίδα του τοπικού Τύπου ότι ο αριθμός των ψηφοφόρων στην Κέρκυρα, όπου οι εγγεγραμμένοι είχαν ανέλθει όπως λεγόταν σε 82.000, θα αυξανόταν κατά 5.000 και πλέον. Καθώς πλήθαιναν διάφορες δικαστικές, νομαρχιακές και αστυνομικές εγκύκλιοι για ψηφοφόρους ειδικών κατηγοριών, πιθανολογούνταν ότι θα ψηφίσουν έως και 2.000 στρατιωτικοί και άλλοι δημόσιοι υπάλληλοι ειδικών κατηγοριών, σε ειδικά εκλογικά τμήματα.
Ο αρχηγός της ΕΡΕ είχε έλθει στην Κέρκυρα και είχε μιλήσει την Τρίτη 16 Οκτωβρίου, στην πλατεία Κοφινέτας, επί 45 λεπτά. Σύμφωνα με τα εβδομαδιαία «Κερκυραϊκά Νέα», υπήρξε «οξύς στην κριτική του κατά της Αριστεράς και των κομμάτων του Κέντρου» και διέθετε «άνεσιν λόγου και επιβολήν εις το κοινόν».
Τις βραδινές ώρες της 29ης Οκτωβρίου 1961 τα επίσημα αποτελέσματα που έκανε γνωστά η Νομαρχία Κέρκυρας ανέφεραν σύνολο ψηφοφόρων 63.123 (55.689 το 1958), εκ των οποίων 14.050 στην πόλη (12.263) και 46.658 στην ύπαιθρο (43.426). Σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία, έλαβαν σε ψήφους και ποσοστά:
* Η ΕΡΕ 33.686 ψήφους (21.043 το 1958), αυξάνοντας θεαματικά την καταγεγραμμένη δύναμή της σε ποσοστό αρκετά άνω του 50%.
* Η ΕΚ 16.712 ψήφους, με μειωμένη δύναμη (19.854 αθροιστικά οι Φιλελεύθεροι και η ΠΑΔΕ το 1958).
* Το ΠΑΜΕ (ΕΔΑ – ΕΑΚ) 9.237 ψήφους, με πολύ μεγαλύτερες απώλειες (12.494 το 1958).
* Ανεξάρτητοι 3.490 ψήφους (περίπου 2.600 το 1958).
Ο αμφισβητούμενος βέβαια εκλογικός εκείνος θρίαμβος της ΕΡΕ ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη αποτελεσμάτων. Ήταν απόλυτος σχεδόν στα τμήματα των ψηφοφόρων ειδικών κατηγοριών, όπου έλαβε 2.111 ψήφους επί συνόλου τελικά ψηφισάντων 2.415 (έλαβαν 269 η ΕΚ και 29 η ΕΔΑ).
Στο σύνολο του νησιού το ΠΑΜΕ κατέλαβε ποσοστό 15,2%, το οποίο, αν και ήταν υψηλότερο του μέσου πανελλαδικού ποσοστού του συνδυασμού (14,63%), σήμαινε απώλεια 3.526 ψήφων και 7,2 εκατοστιαίων μονάδων. Είχε μεγάλες απώλειες σε χωριά και περιοχές της πόλης όπου μάλιστα στην προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση είχε ξεπεράσει την ΕΡΕ: στις Νυμφές (το 1958 είχε λάβει 216 ψήφους έναντι 75 της ΕΡΕ), στην Άνω Κορακιάνα (149-97), στους Γιαννάδες (316-278), στους Ραχτάδες (324-237), στον Σταυρό (205-59), στη Λευκίμμη (Γ’ Τμήμα 338-206), στις τοποθεσίες-τμήματα Οικοτροφείο, Δημοτικό Σαρόκου, Ορφανοτροφείο στην πόλη (178-139, 108-96, 175-127), στο Βαλανειό (181-96), στο Καββαλούρι (144-110), στη Μεσαριά (88-60), στους Χωρεπισκόπους (127-100), στους Βελονάδες (226-108), στην Κάτω Κορακιάνα (170-116), στο Σωκράκι (156-49), στη Δάφνη (86-54), στα Χλωμοτινά (101-78), στο Καββαλούρι (144-110), στα δύο τμήματα ανδρών στο Α’ Γυμνάσιο της πόλης (328-308), στον Αγρό (194-120), στον Ζυγό (58-42), σε διάφορα λοιπά τμήματα της πόλης και της Λευκίμμης πέραν όσων προαναφέρθηκαν, στον Άγιο Ματθαίο (401-309). Δεν απέφυγε πουθενά την πτώση εκλογικού ποσοστού το 1961.
Πρώτευσαν, μεταξύ των διαφόρων υποψηφίων των κομμάτων, ο Σπ. Θεοτόκης (με 16.391 ψήφους) στον συνδυασμό της ΕΡΕ, ο Θ. Δεσύλλας (6.705) σε εκείνον της ΕΚ και ο Μ. Δραγούμης (7.598) από το ΠΑΜΕ.
Όλα είχαν κυλήσει μια χαρά στις εκλογές, έδειχνε να πιστεύει η εφημερίδα «Κερκυραϊκά Νέα» στις 6 Νοεμβρίου 1961. Σχολιάζοντας ως βασικό το γεγονός ότι στη νέα κυβέρνηση της ΕΡΕ συμμετείχε στον θώκο του υπουργού Οικονομικών ο Σπ. Θεοτόκης και κάνοντας μνεία σε πλεονεκτήματα του νησιού, η εφημερίδα έγραφε: «Η ανάληψις εκ μέρους του Κερκυραίου πολιτικού ενός εκ των σημαντικωτέρων υπουργείων καλλιεργεί την ελπίδα ότι όλα τα εκκρεμή προβλήματα του τόπου θα αντιμετωπισθούν με γνώμονα την περαιτέρω ανάπτυξιν αυτού (…) Η εκδήλωσις προσωπικού ενδιαφέροντος εκ μέρους του κ. Καραμανλή δια την Κέρκυραν και η συμμετοχή του κ. Θεοτόκη εις την νέαν κυβέρνησιν θεμελιώνουν την προοπτικήν ότι τα δεδομένα αυτά θα αξιοποιηθούν υπέρ του τόπου με προγραμματισμόν, πίστιν και συνέχειαν».
* Οφείλονται ευχαριστίες στην Ιωάννα Μεταλληνού για τη συνδρομή της στην έρευνά μας για τα σχετικά υλικά στα Αρχεία Νομού Κέρκυρας (ΑΝΚ).
ΑΛΕΞΟΣ ΝΑΠΑΙΟΣ
