Με αφορμή το κοινωνικό μυθιστόρημά της «Αγνύθα», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πηγή, στην εφημερίδα «Corfupress» φιλοξενούμε την κυρία Ειρήνη Κουντουράκου. Στο επίκεντρό του βρίσκεται ένα παιδί που μεγαλώνει αποκομμένο από τον εξωτερικό κόσμο, μέσα σε ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου ο φόβος έχει αντικαταστήσει την ασφάλεια και η σιωπή επιβάλλεται ως όρος επιβίωσης.
Η Αγνύ αναζητά καταφύγιο στη φαντασία, στη φύση, στα αντικείμενα που μεταμορφώνει σε συντρόφους και στην αινιγματική παρουσία της νεκρής γιαγιάς της. Δίπλα της βρίσκεται η Μυρτώ, μια μητέρα καθηλωμένη από την κακοποίηση και την παραίτηση, ενώ απέναντί τους δεσπόζει ο Αργύρης. Καθώς η αφήγηση μετακινείται ανάμεσα σε διαφορετικές εποχές, η προσωπική τραγωδία αποκαλύπτει βαθύτερες οικογενειακές πληγές και θέτει ένα δύσκολο ερώτημα: πόσοι άνθρωποι πρέπει να δουν τα σημάδια, προτού κάποιος αποφασίσει να ανοίξει την κλειστή πόρτα;
Η Ειρήνη Κουντουράκου γεννήθηκε και ζει στον Πειραιά, ενώ σπουδάζει Γεωγραφία στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Η εθελοντική και δημιουργική της δράση συνδέεται στενά με τον άνθρωπο, καθώς έχει εκπαιδευτεί ως βοηθός διασώστη, είναι δότρια μυελού των οστών και δημιουργεί μουσικά, θεραπευτικά παραμύθια για παιδιά με αναπηρία. Η μουσική αποτελεί βασικό μέρος της συγγραφικής της διαδικασίας: κάθε σκηνή αποκτά πρώτα τον δικό της ήχο, έπειτα σκηνοθετείται στη φαντασία της και, τέλος, περνά στο χαρτί. Μετά το αλληγορικό διήγημα Το Παραμύθι του Πόνου, η Αγνύθα αποτελεί το δεύτερο εκδομένο έργο της.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη.
Κα Κουντουράκου, η «Αγνύθα» είναι το βαρίδι που συγκρατεί την ισορροπία στην ύφανση. Στο μυθιστόρημα, όμως, αυτό το όνομα δίνεται σε ένα παιδί που καλείται, πριν ακόμη γεννηθεί, να διορθώσει μια ήδη διαλυμένη σχέση. Θέλατε εξαρχής να σχολιάσετε το άδικο βάρος που μεταφέρουν οι γονείς στα παιδιά τους;
Ε.Κ.: Ναι, ήταν κάτι που ήθελα εξαρχής να θίξω, καθώς πολλές φορές οι γονείς, συνειδητά ή ασυνείδητα, μεταφέρουν στα παιδιά τους δικές τους προσδοκίες και βάρη. Στην περίπτωση της Μυρτούς, το βάρος αυτό περνά στην Αγνύ χωρίς η ίδια να το επιδιώκει. Στο μυθιστόρημά μου, η Μυρτώ ονομάζει την κόρη της Αγνύθα συμβολικά, γιατί πιστεύει πως η γέννησή της ίσως φέρει μια ισορροπία στην ήδη κακοποιητική σχέση της με τον Αργύρη. Ωστόσο, πρόκειται για μια κρυφή ελπίδα και όχι για μια συνειδητή μεταφορά ευθύνης στο παιδί.
Η Μυρτώ είναι μια γυναίκα που βιώνει καθημερινά σωματική και ψυχολογική βία. Δεν περιμένει από την κόρη της να λύσει τα προβλήματά της· ελπίζει πως ο ερχομός της θα αφυπνίσει κάτι μέσα στον Αργύρη και ίσως αλλάξει τη μεταξύ τους σχέση. Επομένως, το άδικο βάρος που κουβαλά η Αγνύ γεννιέται από την απελπισία μιας μητέρας που κρατιέται από την τελευταία της ελπίδα, όταν όλα γύρω της μοιάζουν να έχουν καταρρεύσει.
Φυσικά, υπάρχουν και ζευγάρια που αποφασίζουν συνειδητά να αποκτήσουν ένα παιδί, πιστεύοντας πως έτσι θα σώσουν τη σχέση ή τον γάμο τους. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι απαράδεκτο. Ακόμα και αν σε κάποιες περιπτώσεις ο ερχομός ενός παιδιού έφερε τελικά ισορροπίες, ο σκοπός εξακολουθεί να μην είναι από εκείνους που αγιάζουν τα μέσα.
Η Αγνύ μεγαλώνει χωρίς ουσιαστική επαφή με τον έξω κόσμο και δημιουργεί δεσμούς με τις ξυλομπογιές, τα λουλούδια και την παρουσία της γιαγιάς της. Αυτές οι «συνομιλίες» αποτελούν παιδικό καταφύγιο, μηχανισμό ψυχικής επιβίωσης ή έναν δικό της τρόπο να διατηρεί ζωντανή την αίσθηση ότι δεν είναι εντελώς μόνη;
Ε.Κ.: Είναι κυρίως ένας βασικός μηχανισμός ψυχικής επιβίωσης. Το σπίτι στο οποίο μεγαλώνει η Αγνύ είναι μία φυλακή, και η πραγματικότητα που βιώνει την πληγώνει αφόρητα. Έτσι, το παιδί αναγκάζεται να πλάσει έναν δικό του κόσμο, προκειμένου να μπορέσει να αντέξει. Δημιουργώντας ζωγραφιές με τις ξυλομπογιές της, φέρνοντας στο μυαλό της εικόνες που ποτέ δεν έχει δει, αλλά που η μητέρα της τής έχει περιγράψει και συνομιλώντας με τη γιαγιά της, ή δίνοντας ονόματα στα έπιπλα και στα λουλούδια, η Αγνύ δημιουργεί έναν παράλληλο κόσμο. Έναν κόσμο μέσα στον οποίο βρίσκει αυτό που της λείπει. Το φυσιολογικό.
Η Μυρτώ είναι ταυτόχρονα κακοποιημένη γυναίκα και μητέρα που, για μεγάλο διάστημα, αδυνατεί να προστατεύσει την κόρη της. Πώς γράψατε αυτή τη δύσκολη αντίφαση χωρίς να εξισώσετε την ακινητοποιημένη στάση του θύματος με την ευθύνη του θύτη; Ζητάτε από τον αναγνώστη να τη συγχωρήσει ή πρωτίστως να κατανοήσει τον φόβο της;
Ε.Κ.: Θα διαφωνήσω λίγο με την παραδοχή της ερώτησης. Στην πραγματικότητα, σε ορισμένες στιγμές του βιβλίου η Μυρτώ εξισώνεται με τον θύτη. Όχι επειδή ασκεί η ίδια βία, αλλά επειδή η αδυναμία της να προστατεύσει την κόρη της έχει εξίσου οδυνηρές συνέπειες για την Αγνύ.
Ήθελα να δείξω πως η κακοποίηση δημιουργεί θύματα, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να οδηγήσει έναν άνθρωπο σε μια κατάσταση τόσο βαθιάς ψυχικής παράλυσης, ώστε να αδυνατεί να προστατεύσει ακόμη και εκείνον που αγαπά περισσότερο. Η Μυρτώ, έπειτα από χρόνια σωματικής και ψυχολογικής κακοποίησης, έχει απονεκρωθεί συναισθηματικά, με αποτέλεσμα ο φόβος, η ψυχική εξάντληση και η συνεχής βία να την έχουν μετατρέψει σε έναν άνθρωπο που απλώς ζει για να ζει. Έχει πάψει να αντιδρά, γιατί η πραγματικότητα που βιώνει έχει γίνει, ασυνείδητα, η μοναδική πραγματικότητα που μπορεί πλέον να αντιληφθεί. Αυτό, φυσικά, δεν αναιρεί την ευθύνη της απέναντι στην Αγνύ. Απλώς την εξηγεί, χωρίς να τη δικαιολογεί.
Από τον αναγνώστη δεν ζητώ ούτε να τη συγχωρήσει, ούτε να κατανοήσει τον φόβο της, ούτε φυσικά να την καταδικάσει. Το μόνο που θα ήθελα είναι να σταθεί, έστω και για λίγο, στη θέση της Μυρτούς. Να δει τον κόσμο μέσα από τα δικά της μάτια και να βιώσει, όσο αυτό είναι δυνατό μέσα από ένα βιβλίο, τον φόβο, την εξάντληση και την εσωτερική της κατάρρευση. Από εκεί και πέρα, θα προτιμούσα να αφήσω την τελική κρίση στον ίδιο τον αναγνώστη, χωρίς να προσπαθήσω να τον κατευθύνω προς μια συγκεκριμένη θέση. Η λογοτεχνία, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να γεννά ερωτήματα αφήνοντας στον αναγνώστη την ελευθερία της δικής του οπτικής.
Ο Αργύρης ασκεί εξουσία μέσα από την απομόνωση, την ταπείνωση και τη βία. Τι προσέξατε περισσότερο κατά τη δημιουργία του, ώστε να μη μετατραπεί σε ένα απλοϊκό σύμβολο του κακού, αλλά και ώστε καμία πιθανή εξήγηση για τη συμπεριφορά του να μη λειτουργήσει ως άλλοθι;
Ε.Κ.: Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο ήταν να εστιάσω στην ψυχοσύνθεση του θύτη, γιατί θεωρώ πως πολύ συχνά στεκόμαστε στις πράξεις του, χωρίς να κοιτάζουμε τι κρύβεται πίσω από αυτές. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει πως αναζητώ ένα άλλοθι. Ο Αργύρης είναι ένας άνθρωπος που αισθάνεται διαρκώς κατώτερος από τη Μυρτώ. Στα μάτια του, εκείνη είναι η γυναίκα που όλοι θαυμάζουν και εκείνος ο άντρας που στάθηκε τυχερός που την είχε δίπλα του. Αυτή η διαρκής σύγκριση κλονίζει την εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Αντί, όμως, να προσπαθήσει να σταθεί δίπλα της ως ισότιμος, επιλέγει να τη «μικρύνει», ώστε να πάψει ο ίδιος να αισθάνεται κατώτερος.
Η προσέγγιση αυτή συναντά και τη σκέψη του Alfred Adler, σύμφωνα με την οποία τα αισθήματα κατωτερότητας μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο σε μια προσπάθεια αντιστάθμισης και αναζήτησης υπεροχής ή προσωπικής σημασίας. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως όποιος αισθάνεται κατώτερος γίνεται κακοποιητής και θεωρώ πολύ σημαντικό να γίνεται αυτή η διάκριση. Στην περίπτωση του Αργύρη, τα αισθήματα κατωτερότητας είναι ένα κομμάτι της ψυχοσύνθεσής του και όχι η δικαιολογία για τις πράξεις του.
Αντίστοιχα, ο Evan Stark, μέσα από τη θεωρία του εξαναγκαστικού ελέγχου, περιγράφει την κακοποίηση ως ένα ευρύτερο μοτίβο κυριαρχίας που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την απομόνωση, τον έλεγχο και τον περιορισμό της καθημερινής ζωής του άλλου. Αυτό ακριβώς ήθελα να δείξω μέσα από τον Αργύρη. Ήθελα να κατανοήσουμε πώς ένας άνθρωπος μπορεί να φτάσει να γίνει θύτης, χωρίς ούτε για μια στιγμή να μειώνεται η προσωπική του ευθύνη για όσα επιλέγει να κάνει.
Ενδεικτική βιβλιογραφία για τα δύο έργα:
Adler, A. (1927) Understanding Human Nature. New York: Greenberg.
Stark, E. (2023) Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life. 2nd edn. New York: Oxford University Press.
Η ιστορία ταξιδεύει ανάμεσα στο 1973, στο 1983 και στο 2000, ενώ μια παλαιότερη ιστορία εισχωρεί σταδιακά στη ζωή της Αγνύς και της Μυρτώς. Σας ενδιέφερε να δείξετε ότι η ενδοοικογενειακή βία δεν γεννιέται ξαφνικά, αλλά συχνά αναπαράγεται μέσα από οικογενειακά τραύματα, σιωπές και λανθασμένα πρότυπα; Και πού τοποθετείτε το όριο ανάμεσα στην κατανόηση του παρελθόντος και στη δικαιολόγηση του παρόντος;
Ε.Κ.: Η ενδοοικογενειακή βία είναι ένα διαχρονικό κοινωνικό φαινόμενο. Μέσα από τις διαφορετικές χρονικές περιόδους που επέλεξα ήθελα να δείξω πως, όσο κι αν οι κοινωνίες εξελίσσονται, ορισμένες νοοτροπίες και συμπεριφορές εξακολουθούν να περνούν από τη μία γενιά στην άλλη, αναπαράγοντας ένα φαύλο κύκλο. Είναι γεγονός πως στις πατριαρχικές κοινωνίες η βία απέναντι στις γυναίκες υπήρξε πολύ πιο έντονη και συστηματική, ωστόσο έχει παγιωθεί ένα στερεότυπο σύμφωνα με το οποίο οι άνδρες είναι πάντοτε οι θύτες και οι γυναίκες πάντοτε τα θύματα, ενώ στην πραγματικότητα η ενδοοικογενειακή βία δεν αφορά αποκλειστικά ένα φύλο· μπορεί να ασκηθεί από οποιονδήποτε και να βιωθεί από οποιονδήποτε, ακόμη κι αν οι μορφές, η συχνότητα και οι κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες εκδηλώνεται διαφέρουν.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το όριο ανάμεσα στην κατανόηση του παρελθόντος και στη δικαιολόγηση του παρόντος. Είναι εξαιρετικά λεπτό και προσπάθησα να μην το ξεπεράσω, γιατί το παρελθόν μπορεί να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε ένας άνθρωπος, δεν μπορεί όμως να δικαιολογήσει τις επιλογές του όταν αυτές εμπεριέχουν οποιαδήποτε μορφή βίας. Για μένα, η κατανόηση και η ανάληψη ευθύνης μπορούν να συνυπάρχουν· το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Με αφορμή αυτό, θα πρότεινα στους αναγνώστες το «Γενεόγραμμα» των Monica McGoldrick, Randy Gerson και Sueli Petry, ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον βιβλίο για όποιον θέλει να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο οικογενειακά μοτίβα, σχέσεις και συμπεριφορές μπορούν να επαναλαμβάνονται μέσα στις γενιές.
Γύρω από την Αγνύ και τη Μυρτώ υπάρχουν άνθρωποι που υποψιάζονται, γνωρίζουν ή κρατούν διαφορετικά κομμάτια της αλήθειας. Τι χωρίζει, τελικά, το ενδιαφέρον από την ουσιαστική παρέμβαση; Και πόσο συνένοχη γίνεται μια κοινωνία όταν περιμένει την απόλυτη απόδειξη, ενώ τα σημάδια βρίσκονται ήδη μπροστά της;
Ε.Κ.: Πιστεύω πως αυτό που χωρίζει το ενδιαφέρον από την ουσιαστική παρέμβαση είναι η προσωπική ευθύνη, καθώς είναι εύκολο να λυπηθείς έναν άνθρωπο ή να υποψιαστείς πως κάτι δεν πηγαίνει καλά. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να αποφασίσεις να εμπλακείς, γιατί από εκείνη τη στιγμή αναλαμβάνεις και το βάρος των συνεπειών. Γι’ αυτό και στο βιβλίο μου κανένας από τους χαρακτήρες που αποφασίζουν να βοηθήσουν δεν το κάνει εντελώς ανιδιοτελώς. Ο καθένας κουβαλά το δικό του τραύμα, τις δικές του ενοχές και τη δική του ανάγκη για εξιλέωση.
Ήθελα, λοιπόν, να δείξω πως οι άνθρωποι δεν κινούνται πάντοτε από έναν μόνο λόγο. Ουσιαστικά, οι πράξεις μας είναι σχεδόν πάντα αποτέλεσμα πολλών εσωτερικών συγκρούσεων. Όσο για την κοινωνία, δεν θα ήθελα να είμαι απόλυτη. Δεν μπορώ να χαρακτηρίσω κάποιον συνένοχο μόνο και μόνο επειδή υποψιάστηκε κάτι ή επειδή δεν είχε όλα τα δεδομένα και δεν μίλησε. Πιστεύω, όμως, πως όταν υπάρχουν ενδείξεις, χρειάζονται ενσυναίσθηση, θάρρος, αποφασιστικότητα και διάθεση να διασταυρώσουμε όσα βλέπουμε, μα, πάνω απ’ όλα, διάθεση να βοηθήσουμε τον συνάνθρωπό μας. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι το «δεν μιλάω γιατί δεν ξέρω», είναι το «ξέρω και επιλέγω να κάνω τα στραβά μάτια».
Στο βιβλίο συναντάμε ένα μουσικό κουτί, ένα παραμελημένο πιάνο και μελωδίες που εμφανίζονται σε καθοριστικές στιγμές. Δεδομένου ότι γράφετε ακούγοντας τη μουσική που αντιστοιχεί σε κάθε σκηνή, προηγείται συνήθως η μελωδία και σας οδηγεί στην αφήγηση ή γεννιέται από το συναίσθημα των ηρώων;
Ε.Κ.: Η μουσική είναι ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια της ζωής μου. Είναι ένας τρόπος να εκφράζομαι, να δημιουργώ και να επικοινωνώ. Γι’ αυτό και η μουσική με τη συγγραφή είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μέσα μου. Όταν γράφω, η μουσική είναι πάντα παρούσα. Ακούω ή δημιουργώ διαφορετικές μελωδίες ανάλογα με την εκάστοτε σκηνή και, μέσα στο μυαλό μου, όλα λειτουργούν σαν μια μικρή ταινία που σκηνοθετώ εκείνη τη στιγμή. Άλλοτε η μουσική γεννά το συναίσθημα μιας σκηνής και άλλοτε το συναίσθημα με οδηγεί να δημιουργήσω εγώ τη μουσική. Είναι μια σχέση αμφίδρομη.
Στην «Αγνύθα», το μουσικό κουτί, το παραμελημένο πιάνο και το νανούρισμα της Μυρτούς ακολουθούν τους ήρωες σε όλη τους τη διαδρομή, καθώς κάθε φορά που εμφανίζονται, φέρνουν στην επιφάνεια μνήμες, συναισθήματα και σκέψεις που οι ίδιοι δυσκολεύονται να εκφράσουν. Ήθελα, λοιπόν, η μουσική να είναι ένα ακόμη μέσο μέσα από το οποίο ο αναγνώστης γνωρίζει τους ήρωες και τον εσωτερικό τους κόσμο.
Η φυγή από ένα κακοποιητικό περιβάλλον συχνά παρουσιάζεται ως το τέλος της δοκιμασίας. Στην πραγματικότητα, όμως, η έξοδος από το σπίτι δεν σβήνει αυτομάτως τον φόβο, την ενοχή και το τραύμα. Για την Αγνύ και τη Μυρτώ η απόδραση αποτελεί λύτρωση ή μόνο την αρχή μιας πολύ δυσκολότερης πορείας προς την ελευθερία;
Ε.Κ.: Δεν θα χαρακτήριζα την απόδραση από ένα κακοποιητικό περιβάλλον ως το τέλος μιας δοκιμασίας. Θα τη χαρακτήριζα ως το τέλος μιας κατεστραμμένης καθημερινότητας που, όπως δυστυχώς έχει αποδειχθεί αμέτρητες φορές, θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στον θάνατο.
Από εκεί και πέρα ξεκινά μια νέα πραγματικότητα, η οποία ασφαλώς δεν διαγράφει τον φόβο και το τραύμα. Αυτά χρειάζονται χρόνο, προσωπική δουλειά και, ίσως, τη στήριξη των ανθρώπων που βρίσκονται δίπλα μας για να επουλωθούν. Κάθε τέλος, όμως, ανοίγει τον δρόμο για μια καινούργια αρχή και κάθε νέα αρχή συνοδεύεται από δυσκολίες, αβεβαιότητα και φόβο, ίσως αυτή η αρχή να αποτελεί και την έναρξη μίας δοκιμασίας, κρύβει όμως ταυτόχρονα την ελπίδα, την προοπτική της αλλαγής και τη δυνατότητα μιας καλύτερης ζωής.
Για την Αγνύ και τη Μυρτώ η απόδραση είναι και λύτρωση και η αρχή μιας δύσκολης πορείας προς την ελευθερία, καθώς για χρόνια είχαν μάθει να ζουν μέσα στη βία. Η ελευθερία τις φέρνει αντιμέτωπες με έναν διαφορετικό φόβο, τον φόβο του άγνωστου και του καινούργιου. Η διαφορά είναι πως αυτός ο φόβος γεννιέται από την αλλαγή και όχι από την απειλή. Είναι ένας φόβος που αφήνει χώρο στην ελπίδα, στην εξέλιξη και, τελικά, στην ίδια τη ζωή.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει την ενδοοικογενειακή βία ή χρειάζεται ο αναγνώστης, αφού κλείσει το βιβλίο, να μετατρέψει τη συγκίνηση σε εγρήγορση, παρέμβαση και ουσιαστική πράξη;
Ε.Κ: Δεν πιστεύω πως η λογοτεχνία μπορεί από μόνη της να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει την ενδοοικογενειακή βία. Πρόκειται για ένα κοινωνικό φαινόμενο, η αντιμετώπιση του οποίου απαιτεί πολύ περισσότερα από βιβλία που το αναλύουν, το εξιστορούν ή το πραγματεύονται μέσα από τη λογοτεχνία. Δυστυχώς, δεν διαβάζουν όλοι, ούτε προβληματίζονται όλοι με τα ίδια ερεθίσματα και, κυρίως, τα χέρια που είτε ασκούν, είτε δέχονται βία, ίσως, σπάνια θα επιλέξουν να κρατήσουν ένα βιβλίο και να αναμετρηθούν με τον ίδιο τους τον εαυτό. Γι’ αυτό πιστεύω πως η ουσιαστική αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας προϋποθέτει τη συνεργασία της Πολιτείας, των θεσμών, των επαγγελματιών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, αλλά και της ίδιας της κοινωνίας με τη συμβολή της λογοτεχνίας αλλά και κάθε μορφής τέχνης. Είναι ένα μείζον κοινωνικό πρόβλημα που απαιτεί συντονισμένες ενέργειες, ενημέρωση, πρόληψη, εκπαίδευση και στήριξη των θυμάτων.
Ωστόσο, ο αναγνώστης είναι και ο ίδιος κομμάτι της κοινωνίας. Αν, αφού κλείσει το βιβλίο, μείνει μόνο στη συγκίνηση, τότε πιθανότατα η ιστορία θα ξεχαστεί με τον χρόνο. Αν, όμως, αυτή η συγκίνηση γίνει αφορμή να παρατηρήσει λίγο περισσότερο, να ακούσει λίγο πιο προσεκτικά, να δείξει περισσότερη ενσυναίσθηση ή να απλώσει το χέρι σε κάποιον που έχει ανάγκη, τότε, για μένα, η λογοτεχνία έχει ήδη πετύχει τον σκοπό της.
Ίσως ένα βιβλίο να μην μπορεί να αλλάξει την κοινωνία. Μπορεί όμως να αλλάξει έναν άνθρωπο. Και πολλές φορές ένας άνθρωπος αρκεί για να αλλάξει τον κόσμο κάποιου άλλου.
