Κάθε εβδομάδα τα δελτία μας δείχνουν και συνεχώς δημοσκοπήσεις. Μας λένε για ποσοστά, διαφορές, «δυναμική». Κι όμως, όταν έρχεται η μόνη στιγμή που οι δημοσκοπήσεις μπορούν να ελεγχθούν, με την κάλπη, καταρρέουν ξανά και ξανά (τουλάχιστον μετά την κρίση του 2009).
Τον Σεπτέμβριο του 2015 έδειχναν σχεδόν ισοπαλία μεταξύ των δυο πρώτων κομμάτων. Ο ΣΥΡΙΖΑ κέρδισε με 7,5 μονάδες. Στο δημοψήφισμα έδειχναν «Ναι» και «Όχι» στήθος με στήθος. Το «Όχι» πήρε 61%. Τον Μάιο του 2023 έδειχναν διαφορά από πέντε έως οκτώ μονάδες. Η ΝΔ κέρδισε με είκοσι.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο γιατί κάνουν λάθος. Είναι γιατί, μετά από τόσα λάθη, εξακολουθούν να καθορίζουν τη δημόσια συζήτηση.
Ας ξεκινήσουμε στην εποχή μετά το πρώτο μνημόνιο.
2012
Τον Μάιο του 2012 στις τελευταίες δέκα δημοσκοπήσεις ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν παντού τρίτος, πίσω από το ΠΑΣΟΚ, με ποσοστά από 9,1% έως 13,5%.
Η Public Issue (17–19 Απριλίου) έδινε ΝΔ 21,5%, ΠΑΣΟΚ 14% και ΣΥΡΙΖΑ 13%, η Metron Analysis (18–19 Απριλίου) ΝΔ 20,1%, ΠΑΣΟΚ 15,1% και ΣΥΡΙΖΑ 11% και η GPO για το Mega (20 Απριλίου) ΝΔ 25,6%, ΠΑΣΟΚ 19,5% και ΣΥΡΙΖΑ μόλις 9,8%.
Όλες έβαζαν τον ΣΥΡΙΖΑ τρίτο, πίσω από το ΠΑΣΟΚ. Η κάλπη, όμως, έβγαλε ΝΔ 18,9%, ΣΥΡΙΖΑ 16,8% και ΠΑΣΟΚ 13,2%. Ο ΣΥΡΙΖΑ βγήκε δεύτερος και η διαφορά του από τη ΝΔ ήταν μόλις 2,1 μονάδες. [1]
Τότε απαγορευόταν η δημοσίευση δημοσκοπήσεων τις δύο τελευταίες εβδομάδες, και ένα μέρος της μετακίνησης ίσως έγινε σε αυτό το διάστημα[2], ωστόσο όπως θα δούμε και στην συνέχεια, όταν εξαλείφθηκε αυτή η απαγόρευση, οι αποκλίσεις χειροτέρευσαν.
Στην επαναληπτική του Ιουνίου οι δημοσκοπήσεις έπεσαν πιο κοντά. Αλλά τότε η κάλπη του Μαΐου είχε δώσει πρακτικά τα αποτελέσματα. Η Metron Analysis έδινε στη ΝΔ προβάδισμα 0,7 μονάδας και η Marc 1,8, ενώ η κάλπη έβγαλε 2,8 [3].
2015
Στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015, οι δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν την τελευταία εβδομάδα έδιναν μπροστά το «Ναι».
Θυμάστε να ακούτε στην τηλεόραση «Τι φταίμε εμείς που όλες οι κοινωνικές ομάδες είναι με το ΝΑΙ;» ;
Η Alco για το Έθνος (30 Ιουνίου–1 Ιουλίου) έδινε «Ναι» 44,8% και «Όχι» 43,4%, με 11,8% αναποφάσιστους[4]. Η Ipsos (30 Ιουνίου–3 Ιουλίου) έδινε «Ναι» 44% και «Όχι» 43%, και κατέγραφε ότι οι περισσότεροι περίμεναν νίκη του «Ναι».[5]
Ακόμη και οι εκτιμήσεις που μεταδόθηκαν το ίδιο βράδυ, αφού είχαν κλείσει οι κάλπες, έδιναν το «Όχι» γύρω στο 52%. Η Metron Analysis 52%, η GPO 49,5% έως 53,5% και η MRB 49%[6] έως 54%.[7]
Η κάλπη, όμως, έβγαλε «Όχι» 61,31% και «Ναι» 38,69%: διαφορά 22,6 μονάδων υπέρ του «Όχι». [8]Η περίπτωση διδάσκεται πλέον ως μελέτη αποτυχίας σε εγχειρίδιο των εκδόσεων του Cambridge.[9]
Δύο μήνες αργότερα το ίδιο συνέβη σε κοινοβουλευτικές εκλογές. [10]Η Interview για τη Βεργίνα TV (15–17 Σεπτεμβρίου) έδινε μπροστά τη ΝΔ, με 33% έναντι 30,5% του ΣΥΡΙΖΑ, και η Pulse για Το Ποντίκι (15–17 Σεπτεμβρίου) ισοπαλία στο 30,5%. Η Metron Analysis για τον ANT1 (16–17 Σεπτεμβρίου) έδινε ΣΥΡΙΖΑ 31,7% και ΝΔ 31,2%, και η ProRata για την ΕφΣυν (17 Σεπτεμβρίου) 32% έναντι 28,5%, διαφορά 3,5 μονάδων.
Η κάλπη, όμως, έβγαλε ΣΥΡΙΖΑ 35,46% και ΝΔ 28,10%, δηλαδή διαφορά 7,4 μονάδων.[11]
Ακόμη και το κοινό exit poll έξι μεγάλων εταιρειών έδωσε αρχικά διαφορά 1,5 μονάδας. Την επομένη, ο Κώστας Παναγόπουλος της Alco ζήτησε δημόσια συγγνώμη[12].
2023
Τον Μάιο του 2023 ήρθε μεγαλύτερη αστοχία. Η ProRata για την ΕφΣυν (8–11 Μαΐου) έδινε ΝΔ 35% και ΣΥΡΙΖΑ 30%, διαφορά 5 μονάδων, και η GPO για το Star (18 Μαΐου) 36% έναντι 30,5%, διαφορά 5,5. Η Pulse για τον ΣΚΑΪ (14–19 Μαΐου) έδινε 36% έναντι 29,5%, διαφορά 6,5, και η Metron Analysis για το Mega (12–17 Μαΐου) 36,5% έναντι 28,5%, διαφορά 8.
Η κάλπη, όμως, έβγαλε ΝΔ 40,8% και ΣΥΡΙΖΑ 20,1%. Διαφορά 20,7 μονάδων[13].
Όλες έδιναν τον ΣΥΡΙΖΑ πάνω από 28%, ενώ πήρε 20,1%. Ακόμη και το κοινό exit poll έξι εταιρειών τον έδινε στο 23,5% έως 27,5%. [14].
Άρα έχουμε τόσες αστοχίες. Γιατί ακόμα επικαλούμαστε τις δημοσκοπήσεις; Θα χρησιμοποιούσατε ξανά και ξανά ένα εργαλείο που αποτυγχάνει;
Η κάλπη έρχεται κάθε λίγα χρόνια, ενώ οι δημοσκοπήσεις κάθε εβδομάδα. Ανάμεσα στις εκλογές κανένα αποτέλεσμα δεν μπορεί να τις διαψεύσει, και εκεί λειτουργούν όχι ως μέτρηση αλλά ως αφήγημα. Ποιος «κερδίζει», ποιος «καταρρέει», ποιος «δεν έχει ελπίδα», ποιος «είναι κοντά με τον άλλον, οπότε δεν ξέρεις ποιον να ψηφίσεις», πως «δεν υπάρχει άλλη λύση». Ο ένας κυνηγάει τον άλλον, ανατρέπεται μετά και εμφανίζεται κάποιος άλλος. Τόσο ρευστό πολιτικό σκηνικό που δεν ξέρει τι να κάνεις. Αφού όλα είναι τόσο ρευστά, δεν έχει νόημα ούτε να ψηφίσεις ή ποιον να ψηφίσεις.
Σας θυμίζει κάτι;
Σε μεγάλο πείραμα στη Δανία, οι ψηφοφόροι που μάθαιναν ότι ένα κόμμα ανεβαίνει στις δημοσκοπήσεις έτειναν να στραφούν προς αυτό. [15]
Η δημοσκόπηση, λοιπόν, δεν καταγράφει μόνο τη γνώμη, την διαμορφώνει κιόλας.
Εν τω μεταξύ, τις παρουσιάζουν με εντυπωσιακά γραφήματα στα δελτία και στα πρωτοσέλιδα[16]. Έτσι γεννιέται η «παράσταση νίκης». Μήνες μεγάλων διαφορών στις οθόνες μας γίνονται τελικά αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Για τον υποστηρικτή του κόμματος που φαίνεται να χάνει, το μήνυμα είναι ότι δεν αξίζει να κινηθεί, για τον δυσαρεστημένο, ότι δεν υπάρχει εναλλακτική.
Όταν το 2023 ζητήθηκε από τις εταιρείες να δημοσιεύουν τα πρωτογενή τους δεδομένα, ο σύνδεσμος των εταιρειών δημοσκοπήσεων απέρριψε το αίτημα[17]. Ένα εργαλείο που επηρεάζει την ψήφο και αρνείται να δείξει τα δεδομένα του δεν μπορώ να καταλάβω πως δικαιούται την εμπιστοσύνη που δίνουμε σε ένα επιστημονικό εργαλείο.
Οι εταιρείες απαντούν ότι οι δημοσκοπήσεις δεν είναι προβλέψεις αλλά «φωτογραφίες της στιγμής», και ότι οι αναποφάσιστοι κρίνονται στο τέλος. Μετά το 2015 διατυπώθηκε και η εκδοχή ότι οι μετρήσεις ήταν σωστές και απλώς οι αναποφάσιστοι πήγαν όλοι προς τη μία πλευρά.[18]
Η εξήγηση δεν αντέχει. Έπεσαν έξω και οι μετρήσεις των παραμονών, όταν οι περισσότεροι είχαν ήδη αποφασίσει, και τα exit polls, που ρωτούν τι ψήφισε κάποιος και όχι τι σκοπεύει, και μαντέψτε, πάντα έπεσαν έξω (με μια λαμπρή εξαίρεση) υπέρ του συστήματος.
Άρα
ή οι δημοσκοπήσεις δεν κάνουν καλά την δουλειά τους (όχι οι δημοσιογράφοι, δημοσκόποι, οι δημοσκοπήσεις ως εργαλείο)
ή δεν πρέπει ΚΑΘΟΛΟΥ να της λαμβάνουμε υπόψη, αφού είναι φωτογραφία της στιγμή
ή ……. χειραγώγηση για το μεσοδιάστημα;
Πόσο λάθος να κάνει ένα εργαλείο πια;
Και στις 3 περιπτώσεις δεν αξίζει να τις λαμβάνουμε υπόψη. Ας μην γίνονται είδηση. Ας μην της χρησιμοποιούμε στις συζητήσεις μας.
Καμία διαφορά μέσα στο περιθώριο σφάλματος δεν μπορεί να γίνεται πρωτοσέλιδο «προβαδίσματος». Το περιθώριο σφάλματος πρέπει να φαίνεται στην οθόνη όσο καθαρά φαίνεται και ο αριθμός.
Γιατί λοιπόν διαβάζουμε ακόμα τις δημοσκοπήσεις; Επειδή μας τις σερβίρουν εκείνοι που έχουν κομμάτι της πίτας. Μην τις λαμβάνεις υπόψη.
[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Opinion_polling_for_the_May_2012_Greek_parliamentary_election
[2] https://www.forexlive.com/news/!/greek-pollsters-all-over-the-map-20120524
[3] https://en.wikipedia.org/wiki/Opinion_polling_for_the_June_2012_Greek_parliamentary_election
[4]https://www.business-standard.com/article/pti-stories/greece-poll-shows-2-sides-neck-and-neck-before-referendum-115070300737_1.html
[5] https://www.ipsos.com/en-us/heading-greece-referendum-vote-too-close-call-yes-44-versus-no-43
[6] https://eldia.com.do/el-no-se-impone-en-el-referendum-griego-segun-las-primeras-encuestas/
[7]https://www.in.gr/2015/07/05/greece/mikro-probadisma-sto-oxi-dinoyn-oi-teleytaies-dimoskopiseis/
[8]https://www.tovima.gr/2015/07/06/international/referendum-results-61-31-voted-no-and-28-69-voted-yes/amp/
[9]https://resolve.cambridge.org/core/books/polls-pollsters-and-public-opinion/case-of-grexit-and-assessing-the-polls-in-aggregate/79BF964F43E8A997C6B8F543AE0052E5
[10]https://www.huffingtonpost.gr/idisis/safes-provadisma-siriza-me-36-enanti-tis-nd-katagrafi-i-panelladiki-dimoskopisi-tis-e-voice/
[11]https://en.wikipedia.org/wiki/Opinion_polling_for_the_September_2015_Greek_parliamentary_election
[12] https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/epesan-exo-i-dimoskopisis-o-k-panagopoulos-tis-alco-exigi-vid/
[13] https://en.wikipedia.org/wiki/Opinion_polling_for_the_May_2023_Greek_parliamentary_election
[14]https://www.eureporter.co/world/greece/2023/05/23/greek-conservatives-lead-in-national-election/
[15] Dahlgaard κτλ, Scandinavian Political Studies, 2017: https://doi.org/10.1111/1467-9477.12094
[16]https://www.efsyn.gr/politiki/195163_dimoskopiseis-astirihtoi-ishyrismoi-kai-aythaireta-symperasmata/
[17] https://www.euronews.com/2023/05/17/your-guide-to-the-greek-elections
[18]https://www.efsyn.gr/politiki/195163_dimoskopiseis-astirihtoi-ishyrismoi-kai-aythaireta-symperasmata/
