Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που συζητείται στη Βουλή φέρει στον τίτλο του τη φράση «Προστασία συνεπών οφειλετών». Στο άρθρο 23 του, όμως, κρύβεται ένα δώρο προς τράπεζες και funds που ούτε οι ίδιοι δεν θα τολμούσαν να ζητήσουν. Η σύμβαση ρύθμισης οφειλής γίνεται εκτελεστός τίτλος, κι ας είναι ιδιωτικό έγγραφο που το συντάσσει ο servicer και ο δανειολήπτης απλώς το υπογράφει. Μόλις η καθυστέρηση ξεπεράσει αθροιστικά τρεις δόσεις και ο servicer καταγγείλει τη σύμβαση, οι απαιτήσεις «αναβιώνουν» στο ύψος που είχαν πριν από τη ρύθμιση, με τους τόκους να τρέχουν.
Εκτελεστός τίτλος σημαίνει ότι με αυτό το έγγραφο, το fund μπορεί να κάνει αμέσως κατάσχεση, πλειστηριασμό, χωρίς διαμεσολάβηση άλλης διαδικασίας.
Σε ποια ευνομούμενη χώρα μπορεί να θεωρηθεί συνταγματικό ένα ιδιωτικό έγγραφο να γίνεται εκτελεστός τίτλος, χωρίς δικαστή, χωρίς συμβολαιογράφο, χωρίς κανέναν;
Κατά τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, εκτελεστοί τίτλοι είναι δικαστικές αποφάσεις, τα συμβολαιογραφικά έγγραφα, διαταγές πληρωμής και άλλα. Πίσω από καθέναν από αυτούς στέκεται ένας θεσμικός εγγυητής, ο δικαστής, ο διαιτητής, ο συμβολαιογράφος, ο διαμεσολαβητής. Κάποιος ουδέτερος, που είδε τον φάκελο, που ζήτησε να προσκομιστούν οι συμβάσεις, που έλεγξε ποιος ζητά τι και με ποιο δικαίωμα.
Στη διμερή ρύθμιση με τον servicer δεν υπάρχει κανείς από αυτούς. Υπάρχει μόνο ο servicer. Όποιος έχει σταθεί έστω και μία φορά δίπλα σε δανειολήπτη, στον εξωδικαστικό μηχανισμό ή στην απευθείας διαπραγμάτευση, ξέρει την αλήθεια. Πόσες φορές έχει δει ο οφειλέτης τη δανειακή του σύμβαση, την καταγγελία, το αναλυτικό απόσπασμα του λογαριασμού του, την απόδειξη ότι η απαίτηση μεταβιβάστηκε νόμιμα;
Ποτέ.
Ο servicer στέλνει μια μονομερή «ενημέρωση» και εκτοξεύει ένα ποσό, χωρίς να δίνει πραγματική πρόσβαση στον φάκελο.
Ο ίδιος ο δανειστής θα υπολογίζει το υπόλοιπο, θα κρίνει ότι υπάρχει υπερημερία, θα καταγγέλλει και θα επισπεύδει την εκτέλεση. Χωρίς βέβαιη και εκκαθαρισμένη απαίτηση. Χωρίς διαταγή πληρωμής, που μέχρι σήμερα εκδίδεται μόνο αφού ο δικαστής/δικηγόρος ελέγξει συμβάσεις, παραστατικά και νομιμοποίηση. Ο πολίτης χάνει τον δικαστή του, και κερδίζουν μόνο τα funds.
Ο δανειολήπτης χάνει την ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής και κάθε προληπτικό δικαστικό έλεγχο. Του μένει να κυνηγά την εκτέλεση εκ των υστέρων, με δικά του έξοδα, με το βάρος της απόδειξης στις πλάτες του και με τον πλειστηριασμό να τρέχει. Ο δικαστικός έλεγχος δεν καταργείται τυπικά, παρακάμπτεται όμως ουσιαστικά.
Και για να μη μείνει αμφιβολία για το ποιον «προστατεύει» αυτό το νομοσχέδιο. Ο δανειολήπτης που υπογράφει ρύθμιση για να σώσει το σπίτι του θα υπογράφει, στην πραγματικότητα, τον τίτλο με τον οποίο θα του το πάρουν.
Αυτή είναι η «προστασία των συνεπών οφειλετών»;
Η ρύθμιση συγκρούεται ευθέως με το άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγματος, που κατοχυρώνει το δικαίωμα κάθε πολίτη σε δικαστική προστασία. Συγκρούεται επίσης με την αρχή της ισότητας του άρθρου 4, με την αρχή της αναλογικότητας του άρθρου 25 και με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ. Θα βρεθεί επιπλέον απέναντι στην πάγια νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με αυτήν, όταν μια σύμβαση με καταναλωτή οδηγεί σε αναγκαστική εκτέλεση, ο εθνικός δικαστής πρέπει να μπορεί να ελέγξει αποτελεσματικά, και αυτεπαγγέλτως, τους καταχρηστικούς όρους της (Οδηγία 93/13/ΕΟΚ, ενδεικτικά C-415/11 Aziz και C-725/19 Impuls Leasing România).
Αυτή είναι, λοιπόν, η βοήθεια της κυβέρνησης προς τους δανειολήπτες; Σε ανθρώπους που σέρνουν τα ίδια δάνεια εδώ και δεκαετίες και πληρώνουν τόκους πάνω σε απαιτήσεις που τα funds αγόρασαν για ένα κλάσμα του αρχικού κεφαλαίου; Τα κόκκινα δάνεια έχουν γίνει βραχνάς για την ίδια την οικονομία. Ό,τι εισπράττεται δεν επιστρέφει στην αγορά, στις επενδύσεις, στην κατανάλωση. Καταλήγει σε εταιρείες διαχείρισης, σε trusts και σε επενδυτικά κεφάλαια του εξωτερικού.
Χρειάζεται η άμεση απόσυρση της διάταξης. Ο δρόμος προς την αναγκαστική εκτέλεση περνά από το Δικαστήριο, όχι από το γραφείο του servicer.
