Στο παιχνίδι του καλαμαριού οι παίκτες ξέρουν ότι αργά ή γρήγορα θα χάσουν, παρ’ όλα αυτά, μπαίνουν για έναν γύρο ακόμα, ελπίζοντας ότι θα τη γλιτώσουν οι ίδιοι ατομικά, και οι υπόλοιποι παίκτες θα χάσουν.
Έτσι κι εμείς με την κλιματική αλλαγή.
Τι συμβαίνει;
Στο Μπανγκλαντές, οι πλημμύρες γίνονται ετήσια ρουτίνα, με εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους. Το Πακιστάν βίωσε το 2022 μια βιβλική καταστροφή με το ένα τρίτο της χώρας καλύφθηκε από νερό και 33 εκατομμύρια άνθρωποι επηρεάστηκαν. Στο Νότιο Σουδάν, οι πλημμύρες του 2024 άφησαν πάνω από 700.000 ανθρώπους χωρίς γη και τροφή, ενώ στην Ινδία οι μουσώνες του 2022 έσυραν εκατομμύρια σε αναγκαστική προσφυγιά, σαν να ήταν φυσιολογικό κομμάτι της καθημερινότητας.
Η Μεσόγειος βράζει, η Ελλάδα καίγεται και πνίγεται την ίδια χρονιά, και το ρολόι μετράει αντίστροφα. Οι καύσωνες του 2023 έφεραν θερμοκρασίες-ρεκόρ με θανάτους από θερμοπληξία. Οι πλημμύρες στη Θεσσαλία προκάλεσαν ζημιές άνω των 2 δισ. ευρώ. Οι πυρκαγιές τα τελευταία καλοκαίρια καταστρέφουν από 1 έως 1,5 εκατομμύριο στρέμματα. Είμαστε στον επόμενο γύρο ή θα μείνουμε σε αυτόν;
Ο Βορράς, συμπεριφέρεται σαν να μην τρέχει τίποτα. Οι πλούσιες χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής θεωρούν ότι το πρόβλημα αφορά «άλλους». (Οι φτωχότεροι εννοείται πληρώνουν το τίμημα πρώτοι.) Όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ακόμα και η Σκανδιναβία κινδυνεύει με δραματική άνοδο θερμοκρασιών και εξαφάνιση παγετώνων.
Τι κάνουμε;
Αυτή την στιγμή, παίζουμε το δικό μας ρόλο. Λέμε κάθε μέρα «ωχ, τι ζέστη έχει σήμερα», εντυπωσιαζόμαστε με τους 45 βαθμούς και μετά συνεχίζουμε κανονικά. Ανάβουμε το κλιματιστικό όλη μέρα, η οικιακή κατανάλωση ενέργειας στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 20% σε περιόδους καύσωνα. Παραγγέλνουμε online προϊόντα που δεν χρειαζόμαστε και ταξιδεύουν χιλιάδες χιλιόμετρα, ενώ οι μεταφορές ευθύνονται για το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εκπομπών CO2. Παίρνουμε αεροπλάνο για Σαββατοκύριακο, ενώ μια πτήση αντιστοιχεί σε εκατοντάδες κιλά διοξειδίου του άνθρακα ανά επιβάτη.
Οι πολιτικοί μας δεν πάνε καλύτερα. Σφυρίζουν αδιάφορα, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, γιατί ξέρουν ότι δεν τους πιέζουμε. Όταν δεν υπάρχει κοινωνική απαίτηση, δεν υπάρχει και πολιτικό κίνητρο. Κι επειδή το ζήτημα είναι παγκόσμιο, όλοι ρίχνουν το φταίξιμο αλλού. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατηγορεί την Κίνα, η Κίνα τις Ηνωμένες Πολιτείες, και ο πλανήτης βυθίζεται στη θερμοκρασία του.
Έτσι, παίζουμε όλοι μαζί ένα παράξενο παιχνίδι του καλαμαριού με το περιβάλλον.
Όσο δεν έχουμε χτυπηθεί οι ίδιοι από την κρίση, νομίζουμε ότι μπορούμε να παίξουμε έναν γύρο ακόμα. Έναν χρόνο ακόμα με θερμοκρασίες-ρεκόρ χωρίς να αλλάξουμε τίποτα. Έναν χρόνο ακόμα με κυβερνήσεις που μιλάνε για «πράσινη ανάπτυξη» ενώ εγκρίνουν νέες εξορύξεις φυσικού αερίου. Έναν χρόνο ακόμα χωρίς να ψηφίζουμε με το περιβάλλον στο μυαλό μας (ή και να ψηφίζουμε γενικά), αφήνοντας άλλους να αποφασίζουν για εμάς, χωρίς εμάς.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Η απάντηση δεν είναι εύκολη, αλλά είναι ξεκάθαρη. Αλλάζουμε συνήθειες. Περιορίζουμε τη σπατάλη ενέργειας, μειώνουμε τις περιττές μετακινήσεις με αυτοκίνητο ή αεροπλάνο, στηρίζουμε τοπικά προϊόντα που δεν θέλουν μεταφορικά. Δεν σώζουμε έτσι μόνοι μας τον πλανήτη, αλλά στέλνουμε το μήνυμα ότι αρνούμαστε να παίξουμε το παιχνίδι της απάθειας.
Το κρίσιμο όμως είναι η πολιτική πίεση. Οι κυβερνήσεις δεν κινούνται από μόνες τους. Κινούνται όταν νιώθουν ότι δεν έχουν άλλη επιλογή. Χρειάζονται δεσμευτικοί στόχοι για μηδενικές εκπομπές, επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές, σχέδιο προσαρμογής για τη γεωργία και τον τουρισμό που ήδη πλήττονται, προστασία των οικοσυστημάτων που απειλούνται από πυρκαγιές και πλημμύρες.
Δεν μπορούμε να περιμένουμε να «συγκινηθεί» η Γερμανία ή η Σουηδία. Η Ελλάδα καίγεται, πλημμυρίζει και στεγνώνει τώρα. Δεν πρέπει να περιμένουμε τους άλλους ή κάποια τεχνολογία εξ ουρανού να μας σώσουν. Εμείς πρέπει να σώσουμε τους εαυτούς μας. Αν συνεχίσουμε να παίζουμε, το παιχνίδι θα τελειώσει χωρίς νικητές.
