Πέρασαν Ρουμελιώτες και Ρουμελιώτες από την Κέρκυρα, ονόματα τρανά και δοξασμένα, από τον καιρό του ’21, μα σαν εκείνον τον σαλπιγκτή κανένας. Την αντρειοσύνη του με τα πιο περήφανα λόγια φώναξε σε βιβλίο του ο καπετάν Νικηφόρος του ΕΑΜικού στρατού στα βουνά της Ρούμελης, του ΕΛΑΣ, λέγοντας για την προσφορά του κάτι που δεν είπε για άλλον: «Από κανέναν αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης ο σ. Γ. Διαβάτης δεν ήταν δεύτερος». Τόσο λεβέντης. Οι συγκρατούμενοί του στο αγγλικό μπουντρούμι στην Κέρκυρα, απ’ όπου οι δεσμοφύλακες-νεκροθάφτες τον πήγαν στο Λαζαρέτο, άφησαν συγκλονιστικές περιγραφές. Ο Νικηφόρος τις μάζεψε και τις ανάδειξε ταιριαστά το 1965 στο βιβλίο του «Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης».
Έγραψε για το πώς έφυγε από τη ζωή τα χαράματα ενός μαρτιάτικου πρωινού το 1949 στη μικρή κερκυραϊκή νησίδα οπού ν’ ερμιά και σκοτεινιά και του θανάτου σπίτι:
ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ: Κι όταν τον έπιασαν τον καιρό του διωγμού κι όταν τον σκότωσαν στην Κέρκυρα, πάλι μοναδικός στάθηκε.
Και στην Κέρκυρα το 48 – 49, όταν πήγε η διαταγή να τον εκτελέσουν, το ’μαθε πιο πριν το γραφείο της ομάδας ότι είναι κι ο Διαβάτης για την εκτέλεση. Στείλανε στο κελλί του δώρα, αλλά δεν τα πήρε είδηση ο ίδιος στην αρχή. Κλείνανε οι πόρτες των κελλιών και άρχιζαν τα τραγούδια σε κάθε εκτέλεση. Οι φύλακες, οι πιο πολλοί, ντρέπονταν ν’ αγριέψουν τέτοιες ώρες. Και τι ν’ αγριέψουν; Ο Διαβάτης ήταν και καλλίφωνος, ηρωικός τραγουδιστής στα κλέφτικα.
— Άειντε, ορέ Γέροντα! — του φώναζαν κι εκείνη την ημέρα από τ’ άλλα τα κελλιά.
— Χά! — έκαμε ο Διαβάτης — πάλι εκτέλεση!
Σηκώθηκε, κόλλησε το στόμα του στην τρύπα που ’χαν οι πόρτες στις φυλακές κι άρχισε το τραγούδι. Το τέλειωσε, του φώναξαν λόγια φιλικά οι άλλοι κρατούμενοι, άρχισε κι άλλο τραγούδι και τότε ξάφνου κατάλαβε ότι τον ίδιο θα σκότωναν το πρωί.
Έκοψε απότομα το τραγούδι.
— Ορέ, συναγωνιστές — έκαμε χωρατατζίδικα— ορέ, τώρα το κατάλαβα. Να γράψω μια στιγμή ένα – δυο γράμματα και ματαλέμε τραγούδι.
Κάθισε έγραψε τα στερνά του γράμματα και σηκώθηκε να τραγουδήσει πάλι. Στη μέση στο τραγούδι τον πήραν για την απομόνωση. Τους στείλανε και μια κονσέρβα των μελλοθανάτων μαζί με τάλλα δώρα οι κρατούμενοι. Την έπιασε ο Διαβάτης με τα στιβαρά του χέρια, δάγκωσε μια άκρη της και την άνοιξε με τα δόντια σα χαρτί.
— Ορέ Διαβάτη, με τα δόντια, παιδί μου; — τούπε ένας φύλακας.
— Σε λιγάκι φεύγει το κεφάλι κι εσύ κουβεντιάζεις για δόντια, του αποκρίθηκε ο Διαβάτης.
Και το πρωί, χαράματα, οι σφαίρες του οργώσανε το αντρειωμένο στήθος του που σα φούσκωνε τη σάλπιγγα βογγούσαν τα βουνά αθάνατη ελληνοσύνη και παλληκαριά.
Έγραψε στην οικογένεια του Γιώργου Διαβάτη -το σημείωμά του σώζει ο ανιψιός του εκτελεσμένου αγωνιστή, Γιάννης Διαβάτης- για εκείνον: «Ο Γεώργιος ΔΙΑΒΑΤΗΣ υπήρξε από τους πιο γενναίους αντάρτες του ΕΛΑΣ, άξιος διοικητής των ανδρών του, η αυτοθυσία του, η ακεραιότητά του, ο ενθουσιώδης πατριωτισμός του έγιναν παροιμιώδεις. Ανδραγάθησε σε όλες τις μάχες που πήρε μέρος. Προτάθηκε από τη διοίκηση της μονάδας του για προαγωγή σε βαθμό αξιωματικού. Η δράση του στην Αντίσταση άξιζε να του εξασφαλίσει πλήθος κορυφαίες διακρίσεις από την Πατρίδα».
Στο βιβλίο του διηγήθηκε περιστατικά με τον πεισμένο από τα μικράτα του κομμουνιστή Διαβατογιώργο – έτσι συνήθιζαν να τον προσφωνούν κάποιοι συμμαχητές του. Να λίγα ακόμα από τα λόγια του για αυτόν, μετά από μια μάχη με τους Γερμανούς οπού νόμιζαν πως τον πήρε ο χάρος:
Τώρα ο Διαβάτης ήταν ζωντανός και μαζί με τους άλλους σαλπιγκτές κάνανε τον Ελικώνα κι έτρεμε απ’ άκρη σ’ άκρη (…) Αθάνατο παλληκάρι, οι φλέβες του να σπάσουν κι έτρεμε σα να παραπονιόταν στο στόμα του η σάλπιγγα (…) Στις μάχες ήταν λιοντάρι. Και πάντα, αγνός και τίμιος σαν το γάργαρο νερό. Σοφές και γουστόζικες όλες οι κουβέντες του. Όταν σηκωνόταν να μιλήσει σε συνέλευση γινόταν πανηγύρι, φωτίζονταν τα πρόσωπά μας, ένα γελούμενο φώτισμα, ότι δε θα πει τυχαία πράγματα ο Διαβάτης (…) Κοντουλός μάλλον, σιδερένιος, σβέλτος και χεροδύναμος. Πετιόταν από τη θέση του στις μάχες όταν ερχόταν η ώρα να επιτεθεί, νόμιζες πως είναι λαστιχένιο τόπι. Κολλούσαν τα καουτσουκένια του τσαρούχια από λιθάρι σε λιθάρι, και η γερή του γάμπα σφιγγόταν σα λιθάρι από σαλτάρισμα σε σαλτάρισμα.
Η φήμη του έμεινε άσβεστη στην πατρογονική του Δεσφίνα του Δήμου των Δελφών, στην ξακουστή Παρνασσίδα της Φωκίδας. Τόσο που ο ποιητής Ηλίας Παπακωνσταντίνου, γνωρίζοντας και πως κόρες της φαμίλιας του για εκδίκηση στάλθηκαν εξορία στη Χίο και σ’ άλλα μέρη, έγραψε ένα ποίημα προορισμένο να μείνει για την τέχνη του και την ισχύ του αθάνατο σαν εκείνον:
ΔΙΑΒΑΤΗΣ ΠΑΡΩΝ
Διαβάτης παρών, Διαβάτης απών, Διαβάτης Παρών!
Οι φωνές ακόμη ακούγονται,
οι οξείες ενισχυμένες και μακρόσυρτες
περνάνε σαν βλήματα χωρίς ανασαμό,
δεν υπήρξε σκόνη μα η σιγή της σήψης
κι ο κρότος θανάτωση λαών.
Ήταν στη Κέρκυρα την τέταρτη δεκαετία,
στη Χίο εκεί που ανέμιζαν τα τριανταφυλλένια χείλη ή
στα στήθια που ήσαν κυματοθραύστης στο ακάθαρτο μολύβι
και οι ιδέες τους ξάφνιαζαν το έρεβος μέσα απ’ τα κιγκλιδώματα;
Όλα ήταν και ήταν σ’ ένα χρόνο που δεν υπήρχε χρόνος.
Ήταν ο Γιώργης, μέταλλο και ρόδι, χνούδι κι αστραπόβολο
που στο Σαντιάγκο πλημμύριζε και «κει μέσα» ζωγράφιζε
στόματα στις πέτρες.
Ήταν ο Γιώργης που κατέβαζε τον ουρανό,
που έκανε τις πληγές μέλι από τον ξένο καλπασμό,
έκανε τη σκληρή σιωπή αλαλαγμό
και πράσινο αίμα σε κόκκινη ζωή.
Διαβάτης, Απών, Διαβάτης Παρών!
Κι όσο περνούσε ο καιρός η φωνή του προσκλητηρίου
δυνάμωνε στα εξασθενημένα οστά.
Δεν ήταν το ένα χρώμα, αλλά ιριδισμοί που έπλεαν αήττητοι
και ντυμένοι από οράματα στα μάτια σπαθιά.
Στα τριβεία των σχισμών, οι εξειδικευμένες εντολές
μ’ ένα χαρτί άγαρμπο που δεν άντεχε ούτε το δέρμα τους,
το περιέφεραν σαν σε παζάρι, μία Ζωή, μία υπογραφή.
Αλλά ήταν ο Γιώργης, που είχε γίνει ένα με τον πηλόχρονο
και το μολύβι έπιανε μόνο για να σχηματίσει αγεωμέτρητες
ελπίδες και ανοιχτούς κύκλους στον λόγο,
βυθίζοντας το χάσμα
και διάσκελα παράσερνε χωράφια με ηλιοτρόπια στο μέλλον.
Διαβάτης Παρών, Διαβάτης Απών.
Διαβαίνουν οι φωνές κι ακόμη ακούγονται,
όσοι κρότοι κι αν ηχούν.
Όσοι κρότοι κι αν παζαρεύουν ζωή με μία υπογραφή!
Διαβάτης Παρών.
Ο Γιώργος Διαβάτης ήταν γεωργός. Πολέμησε τον κατακτητή μέσα από τις γραμμές του ΕΛΑΣ σε διάφορες μονάδες του, αρχικά και ως σαλπιγκτής, μεταξύ άλλων. Τον Σεπτέμβρη του 1947 δικάστηκε στη Θήβα και καταδικάστηκε στην εσχάτη των ποινών, ως υπεύθυνος για τον θάνατο τον Γενάρη του 1946 μέλους των προδοτικών Ταγμάτων Ασφαλείας της Άμφισσας και πρώην οπλίτη του Συντάγματος Ψαρρού, υπεύθυνου για τη δολοφονία ΕΛΑΣίτη, που βρέθηκε νεκρός πολλές ώρες μετά από απλό ξυλοδαρμό του από ΕΛΑΣίτες, όπως εξήγησε στην απολογία του, αρνούμενος οποιαδήποτε σχέση με εκείνον το θάνατο. Επρόκειτο, όπως είπε, για δοσίλογο, τον οποίο είχε καταγγείλει στις αρχές και επιθυμούσε να τον δει να δικάζεται για το έγκλημά του.
Ο Γ. Διαβάτης σε έργο του Ασαντούρ Μπαχαριάν
Ο πρωτοπόρος Ρουμελιώτης μαχητής είχε αναλάβει εξαιρετικά καθήκοντα, ως καπετάνιος του 5ου Ανεξάρτητου Τάγματος Παρνασσού του ΕΛΑΣ σε μάχη, ενώ ήταν καπετάνιος λόχου του Τάγματος.
Στις φυλακές της Κέρκυρας, όπου οδηγήθηκε μετά την καταδίκη του σε θάνατο, φυλακίστηκε στην ακτίνα Θ’. Στις 8 Ιούνη 1948 δικάστηκε στην Κέρκυρα από Κακουργιοδικείο, μαζί με άλλους πέντε συγκρατουμένους του, με τις ψευδείς κατηγορίες της συμμετοχής… σε στάση στις φυλακές, σε απόπειρα φόνου εις βάρος φύλακα και σε παράνομη κατοχή και χρήση φονικού οργάνου, στη διάρκεια εκδηλώσεων των κρατουμένων για τον γιορτασμό της ίδρυσης του ΕΑΜ τον Σεπτέμβη του 1947. Στη δίκη αυτή, πεισμένος για το δίκιο του τον υπεράσπισε τόσο άφοβα ένας συντηρητικών ιδεών Κερκυραίος δικηγόρος που οι συγκρατούμενοί του εκθείασαν δημόσια το όνομά του: Κώστα Παγκράτη, τον έλεγαν. Ο Διαβάτης αθωώθηκε.
Συγκρατούμενοί του έγραψαν για την προσωπικότητα, τη δράση και τη στάση του στις φυλακές της Κέρκυρας μέχρι και τις τελευταίες ώρες του:
Ο Γιώργος ο Διαβάτης ήταν ένας από τους πραγματικούς σταυραητούς της Ρούμελης (…) Όταν τον παίρνανε για εκτέλεση από τη Θ’ ακτίνα και τον πέρναγαν από το κουλούρι της φυλακής, φώναξε δυνατά δυο – τρεις φορές το «Γεια σας ορέ αδέρφια. Ζήτω το ΚΚΕ, ζήτω η Ελλάδα» και από τη δύναμη της φωνής του βρόντηξε όλη η φυλακή (…) Στο πρόσωπο του Διαβάτη ήταν προσωποποιημένη η αντρειοσύνη του ΕΛΑΣ της Ρούμελης. Ως κρατούμενος ήταν βουνό ασάλευτο μπροστά στις δοκιμασίες. Μπόι μέτριο, σώμα αρκετά γιομάτο, κεφάλι μεγάλο, με αθλητικό παράστημα παλαιστή, ματιά διαπεραστική. Άκαμπτος κι αδιάλλακτος απέναντι στους κρατούντες. Έκανε τη βία και την τυραννία να αλλάζουν όψεις μπροστά του. Αλλά η παλικαριά του αυτή δεν προχωρούσε ποτέ πέρα απ’ τα καθιερωμένα της Ομάδας μας (…) Στη συνηθισμένη ώρα του χάρου ήρθε η κουστωδία να τον πάρει. Μόλις άνοιξαν το κελί του, τους λέει:
– Είμαι έτοιμος. Μόνο σταθείτε ν’ αποχαιρετήσω τους συναγωνιστές μου.
Και βγαίνοντας στο διάδρομο απευθύνει το χαιρετισμό του:
“Σύντροφοι, αισθάνουμαι περήφανος που πέφτω σ’ αυτό το δίκιο αγώνα του λαού με επικεφαλής το δοξασμένο Κόμμα μας. Αν είχα και σαράντα ζωές θα τις έδινα όλες ως την τελευταία στον τίμιο αγώνα μας. Ζήτω το Κόμμα μας, ζήτω το ΕΑΜ, ζήτω ο αδούλωτος λαός μας”.
Στη μάχη στα Κρώρα θηβών ήταν καπετάνιος λόχου. Ο λόχος του έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στο τελευταίο γιουρούσι ενάντια στους κυκλωμένους Γερμανούς που εξοντώθηκαν όλοι τους (…) Άφοβος και ριψοκίνδυνος κι έκανε τους αντάρτες του να ορμούν στη φωτιά της μάχης με αυταπάρνηση. Στο λιθάρι και στη χειροβομβίδα δεν τον έφτανε κανείς στο σύνταγμα. Από τους πρώτους αντάρτες της Ρούμελης. Πήρε μέρος σ’ όλες τις μάχες. Οπλοπολυβόλο και σφαίρες τα κουβαλούσε μόνος του. Πέντε μήνες στην Αλβανία και τρία χρόνια αντάρτης, τιμήθηκε για ένα σωρό εξαίρετες πράξεις, κι όμως δεν είχε ούτε ένα γρατζούνισμα.
Σώθηκε και η εξής περιγραφή συγκρατουμένων του, σχετικά με αναφορά του στον δολοφονημένο με βασανιστήρια, το 1938, στη φυλακή της Κέρκυρας, ηγέτη της Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας, Χρήστο Μαλτέζο:
– Ακούστε παιδιά, εγώ δεν είμαι δάσκαλος, ούτε αβοκάτος να βγάζω λόγους. Κρατήστε όσο μπορείτε, κι αν σας πεταλώσουν σαν το Μαλτέζο κι αν σας σουβλίσουν σαν το Διάκο, μην υπογράψετε αυτή τη πουτάνα τη δήλωση. Κάλλιο στο λάκκο με τιμή, παρά γκιότης χωρίς ντροπή… Γεια σας.
Ήταν 23 Φλεβάρη του 1949 σαν εκτελέστηκε μαζί με άλλους τρεις συντρόφους του στο Λαζαρέτο, ενώ ήταν 31 ετών.
Η φήμη του στη φυλακή της Κέρκυρας έμεινε βαθιά ριζωμένη. Χρόνια μετά, μέσα εκεί έφτιαξε σκίτσο-προσωπογραφία του ο σπουδαίος ζωγράφος, κρατούμενος αγωνιστής, Ασαντούρ Μπαχαριάν.
Στο ΦΕΚ Παράρτημα υπ’ αριθ. 17 της 4.3.1949 περιλαμβάνεται «Έκθεσις εκτελέσεως θανατικής ποινής δια τυφεκισμού» για την εκτέλεση του Διαβάτη, με την υπογραφή του παρόντα στην εκτέλεση Εισαγγελέα Πρωτοδικών Κέρκυρας. Όπως αναφέρεται, την Τετάρτη 23 Φλεβάρη 1949 και ώρα 6.30 π.μ. στη νησίδα Λαζαρέτο «εξετελέσθη παρά στρατιωτικής δυνάμεως η ποινή του θανάτου δια τυφεκισμού», κατά του «Γεωργίου Δημητρίου Διαβάτη», που κατοικούσε στην Παρνασσίδα. Προηγήθηκε η έκδοση σχετικής διαταγής υπ’ αριθ. 5/18.2.1949 του Εισαγγελέα Εφετών Κέρκυρας, κατόπιν εμπιστευτικής διαταγής που απέστειλε το υπουργείο Δικαιοσύνης στην τοπική Εισαγγελία, για την εκτέλεση. Ο θάνατος πιστοποιήθηκε στο Λαζαρέτο από γιατρό της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών Κέρκυρας, που έστειλε στη μαρτυρική νησίδα εκτελεστικό απόσπασμα. Η εκτέλεση αιτιολογείται στο κείμενο με αναφορά σε (υπ’ αριθ. 28/1947) απόφαση σκοπιμότητας του Δικαστηρίου Συνέδρων Θήβας για την καταδίκη του σε θάνατο.
 |  |
Υπόμνημα μελλοθάνατου απεργού πείνας, 1948
Το κλίμα ζόφου που επικρατούσε στις φυλακές της Κέρκυρας, τόπο μαρτυρίου για εκατοντάδες μελλοθάνατους ή και βαρυποινίτες πολιτικούς κρατούμενους – μέλη και στελέχη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, του ΔΣΕ και του ΚΚΕ, αντανακλά άγνωστο και αδημοσίευτο έως τώρα δισέλιδο υπόμνημα κρατούμενου – απεργού πείνας μαζί με τους συντρόφους του που έρχεται στο φως από το γεμάτο με αρκετά συγκλονιστικά στοιχεία Αρχείο της Εισαγγελίας Εφετών Κέρκυρας των ΓΑΚ – ΑΝΚ (Γενικών Αρχείων του Κράτους – Αρχείων Νομού Κέρκυρας).
Συντάχθηκε και στάλθηκε μέσω της διεύθυνσης των φυλακών στον Εισαγγελέα Εφετών και τον νομάρχη Κέρκυρας, στις 20 Νοέμβρη 1948, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη πολυήμερη ομαδική απεργία πείνας.
Το υπέγραφε, αν και σχεδιαζόταν αρχικά, όπως φαίνεται στο έγγραφο η υπογραφή του από τριακόσιους κρατουμένους – απεργούς πείνας, ο Βαγγέλης Καραμιχάλης. Η υπογραφή ανέφερε Ε.(υάγγέλος) Καραμιχάλης.
Ακολουθούν βασικά σημεία του:
Η συνέχισις των εκτελέσεων αγωνιστών της Εθνικής Αντιστάσεως, εις την χορείαν των οποίον υπαγόμεθα και οι 300 απεργούντες μελλοθάνατοι των φυλακών Κερκύρας, μας εξαναγκάζει να την αντιμετωπίσωμεν υπερηφάνως και Ελληνοπρεπώς, προτιμώντες την ομαδικήν αυτοθυσίαν διά του εκ πείνης θανάτου, αντί του ατιμωτικού δι’ ελληνικών αποσπασμάτων.
Υπήρξαμε Έλληνες και μόνον Έλληνες. Υπήκοντες εις τας εθνικάς παραδόσεις των προγόνων, ελάβομεν εκ των πρώτων τα όπλα εναντίον παντός κατακτητού από του Αλβανικού μετώπου μέχρι της απελευθερώσεως της χώρας, πλήξαντες αυτούς σκληρώς παρά το πλευρόν των Συμμάχων, μη υπολογίσαντες θυσίας και καταστροφάς, δια την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος (…)
Εις αντάλλαγμα μάς ενέκλεισεν από 4ετίας εις τας φυλακάς και μας οδηγεί εις τα εκτελεστικά αποσπάσματα ως «εγκληματίας».
Ανά πάσαν στιγμήν η προσγιγνομένη ημίν υψίστη αδικία προεκάλει, διά του συναισθήματος της αθωότητος, την αγανάκτησιν (…)
Η παλλομένη πατριωτική μας ψυχή ανήλθε εις το σημείο εκείνο της εθνικής μας συνειδήσεως, το οποίο μας υπηγόρευσε την εν τη εισαγωγή απόφασίν μας (…)
Προς αποσόβησιν του τρομερού τούτου εθνικού εγκλήματος, υποχρεούμεθα εις την πραγματοποίησιν της τραγικής μας αποφάσεως.
Από της θέσεως μας τούτης,
Λαμβάνομεν την τιμήν να υποβάλωμεν υμίν την παράκλησιν όπως επισκεφθείτε τας φυλακάς μας, ενόσω ακόμη θα είναι καιρός, ίνα δυνηθώμεν και εκθέσωμεν υμίν, 300 μελλοθάνατοι Έλληνες πατριώται, τας τελευταίας μας απόψεις.
Ο Βαγγέλης Καραμιχάλης ήταν καπετάνιος του 7ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ τα κατοχικά χρόνια, ενώ δεν συνέπιπταν σε όλα οι θέσεις του με το ΚΚΕ. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, καθώς είχε γλιτώσει την εκτέλεση μετά την παύση τους για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα τα τέλη Σεπτέμβρη του 1949, είχε επισκεφθεί το Λαζαρέτο. Είχε αναφέρει τότε, μεταξύ άλλων: «Οι ήρωες μάρτυρες του Λαζαρέτου ανήκουν πια στο δοξασμένο πάνθεο των ηρώων και των μαρτύρων του ελληνικού επαναστατικού κινήματος. Η προσφορά τους και η μνήμη τους ανήκει στο έθνος, ανήκει στην Ιστορία, ανήκει στον αγωνιστή λαό. Πριν φτάσουν σ’ αυτό εδώ το ματωμένο σύνορο της ζωής τους, είχαν πολεμήσει με φλογισμένο πάθος τους Γερμανούς ναζί, τους Ιταλούς φασίστες, τους Βούλγαρους σοβινιστές και τους ελληνόφωνους προδότες σ’ όλα τα μέτωπα του μεγάλου Απελευθερωτικού Αγώνα».
 |  |
Η κόρη του εκτελεσμένου Κεφαλονίτη αγωνιστή Κώστα Μπάλλα
Στα ογδοηκοστά πέμπτα της γενέθλια, με τη μεγάλη χαρά -όπως μας είπε- να μπορεί να εκφράσει την υπερηφάνειά της αυτή τη μέρα για τον πατέρα της και όλους μα όλους τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και του ΚΚΕ που εκτελέστηκαν στο Λαζαρέτο με ψηλά το κεφάλι για το δίκιο του λαού, βρήκαμε την περασμένη Τετάρτη την κυρία Ευγενία Μπάλλα – Παγουλάτου, στην Κεφαλονιά.
Μία από τις φωτογραφίες του μπαμπά της, Κώστα Μπάλλα, που εκτελέστηκε ενώ ήταν 47 χρονών στις 16 Μάη 1949 στο Λαζαρέτο μαζί με άλλους έξι Κεφαλονίτες, ως επί το πλείστον, κομμουνιστές – ΕΑΜίτες μένει στο σπιτικό της με ένθετο ένα σήμα του ΚΚΕ στην κορνίζα της.
Πιο πολύ ετούτο το μήνυμά της θέλει να μεταφέρουμε στους συγγενείς και απογόνους όλων των εκτελεσμένων, στους αναγνώστες, στον κόσμο που θα συρρεύσει την Κυριακή στην κερκυραϊκή νησίδα:
«Όσοι έχουν τέτοιους ανθρώπους να είναι υπερήφανοι, γιατί κακό δεν έκαμαν, παρά μόνο καλό. Να το ξέρετε οι νεότεροι… Όσα χρόνια κι αν περάσουν, θα είμαστε περήφανοι για τους ανθρώπους αυτούς. Είμαι περήφανη για όλους και προσωπικά για τον πατέρα μου που ποτέ δεν έκαμε κακό και μόνο καλό έκαμε».
Η κυρία Ευγενία, ενδεχομένως μοναδική πια εν ζωή θυγατέρα εκτελεσμένου στο Λαζαρέτο που οκτώ δεκαετίες μετά κρατάει ατόφια την πνευματική διαύγεια και τις ζοφερές αναμνήσεις εκείνων των βιωμάτων, ζει στο Μαρκόπουλο της Κεφαλονιάς. Είναι κόρη του γεννημένου στο κεφαλονίτικο χωριό Αργίνια, ένα χωριό μαρτυρικό, καμένο τα χρόνια της Κατοχής από τους Γερμανούς και ντόπιους συνεργάτες τους, «επειδή όλες οι οικογένειες, με μόνο δύο εξαιρέσεις, ήμασταν με την Αντίσταση, στο Κίνημα». Οι ναζί σκότωσαν ακόμη και έναν 16χρονο έφηβο, από όσους δεν είχαν προλάβει να φύγουν. Ο πατέρας της είχε καταφέρει να βγάλει το Σχολαρχείο, ήταν προκομμένος αγρότης με καλές σοδειές λαδιού και άλλων προϊόντων της γης.
Το ‘χει στενοχώρια που δεν μπόρεσε να γνωρίσει τον συναγωνιστή και συγκρατούμενο του πατέρα της στην ίδια ακτίνα των φυλακών της Κέρκυρας, Λάμπρο Κασσελούρη, συγγραφέα του γραμμένου για τους εκτελεσμένους στο Λαζαρέτο βιβλίου «Της Λευτεριάς οι Αθάνατοι», που είχε εκδοθεί από τη Σύγχρονη Εποχή το 1982. Εκείνος διέσωσε την πληροφορία για τους εκτελεσμένους της 16ης Μάη 1949 ότι την τελευταία τους βραδιά ώσπου να τους πάρουν είχαν «ξεσηκώσει» τη φυλακή με επτανησιακά τραγούδια, καντάδες και άλλα του τόπου τους.
Λόγω των διωγμών η οικογένεια είχε αναγκαστεί να μετακομίσει στο Νεοχώρι της Αιτωλοακαρνανίας, όπου πάλι καταδιώχθηκε και «του στήσανε κατηγορία ότι είχε τάχα βάλει φωτιά σε σπίτια προδοτών στην Κεφαλονιά, με βασικό μάρτυρα κατηγορίας έναν από αυτούς, που κατέδιδε πατριώτες και γύρναγε με γερμανική στολή και ο πατέρας μου είχε πει να μην τον σκοτώσουν. Δεν σκότωσε ποτέ ούτε Έλληνα ούτε ξένο και αν έκανε ένα έγκλημα στη ζωή του είναι ότι δεν σκότωσε εκείνον». Ο Κώστας Μπάλλας, μέλος του ΚΚΕ και καπετάνιος Μονάδας του ΕΛΑΣ, πέρασε από διάφορες φυλακές προτού καταλήξει μελλοθάνατος στο κάτεργο της Κέρκυρας, καταδικασμένος σε θάνατο από άδικο δικαστήριο της Πάτρας το 1947. Σε επιστολή προς την οικογένειά του τέσσερις μήνες πριν σταθεί στον τοίχο του Λαζαρέτου, στις 19 Γενάρη 1949, ο Κεφαλονίτης αγωνιστής παρακαλούσε, εξηγεί η κυρία Ευγενία με την ίδια υπερηφάνεια που αναδύουν τα λόγια του πατέρα της στο γράμμα, για κάλτσες και εσώρουχα και ζητούσε να μη στενοχωριούνται, να προσέχουν και να μη προδώσουν…
Συμφωνικό έργο για το Λαζαρέτο
Ο Κερκυραίος μουσικοσυνθέτης, αρχιμουσικός και συγγραφέας Γιώργος Μηνάς, νέα έργα του οποίου συνεχίζουν να παρουσιάζονται και σε χώρες του εξωτερικού, έχει ολοκληρώσει τη δημιουργία συμφωνικού έργου του αφιερωμένου στο Λαζαρέτο, ως «τοπόσημου μνήμης», με τίτλο «Η μνήμη της τέφρας».
Το έργο αυτό, όπως μας πληροφόρησε, είναι σύνθεση για ηθοποιό δύο σοπράνο και συμφωνική ορχήστρα.
