Η πρόοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης, η ιδιωτικότητα των πολιτών και το περιβαλλοντικό κόστος πίσω από τις οθόνες μας.
Κάθε αναζήτηση στο διαδίκτυο, κάθε ηλεκτρονική συναλλαγή και κάθε εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης στηρίζονται σε μια τεράστια, σχεδόν αόρατη υποδομή: τα data centers, τα κέντρα δεδομένων.
Πρόκειται για μεγάλες εγκαταστάσεις γεμάτες υπολογιστές, συστήματα αποθήκευσης και δικτύωσης, που επεξεργάζονται και φυλάσσουν ασύλληπτες ποσότητες πληροφοριών. Είναι οι αποθήκες και ταυτόχρονα οι κινητήρες της ψηφιακής εποχής. Χωρίς αυτά, η σημερινή μορφή του διαδικτύου και η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης θα ήταν αδύνατες.
Η τεχνολογική πρόοδος, όμως, δεν είναι απαλλαγμένη από αντιφάσεις. Όσο περισσότερα δεδομένα συγκεντρώνονται και όσο ισχυρότερα γίνονται τα υπολογιστικά συστήματα, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η δύναμη εκείνων που τα ελέγχουν.
Ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα μας; Ποιος αποφασίζει πώς αξιοποιούνται;
Η συγκέντρωση πληροφοριών δεν σημαίνει από μόνη της παραβίαση της ιδιωτικότητας. Αυξάνει, ωστόσο, τη σημασία της προστασίας από κυβερνοεπιθέσεις, διαρροές, μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση και καταχρηστική χρήση.
Ο General Data Protection Regulation –ή στα ελληνικά ΓΚΠΔ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων), ψηφίστηκε από την ΕΕ το 2018. Νόμοι όπως ο GDPR θέτουν κανόνες. Η ουσιαστική προστασία, όμως, απαιτεί ασφαλή συστήματα, ελέγχους και πραγματική λογοδοσία.
Η σχέση ανάμεσα στην εξουσία και τα data centers αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα της ψηφιακής εποχής. Τα κέντρα δεδομένων δεν είναι απλές αποθήκες πληροφοριών, αλλά οι υλικές υποδομές στις οποίες βασίζεται η παγκόσμια ισχύς. Όποιος ελέγχει τα δεδομένα, τον ηλεκτρισμό και τις τοποθεσίες των data centers, ασκεί άμεση πολιτική και οικονομική κυριαρχία.
Γι’ αυτό, πέρα από τεχνικές και μηχανισμούς προστασίας απόλυτα καθοριστικός είναι η ταξική φυσιογνωμία της εξουσίας… Οσο καιρό θα υπάρχουν μεγάλες οικονομίες, που εξουσιάζονται από την καπιταλιστική αδηφαγία, θα υπάρχει και ο κίνδυνος ή μάλλον η βεβαιότητα παραβιάσεων ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων…
Και αυτό θα γίνεται στο όνομα της προστασίας της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της καταπολέμησης της τρομοκρατίας…
Ακριβώς όπως συμβαίνει κάθε φορά που ενεργοποιούνται οι κατασταλτικοί μηχανισμοί του συστήματος εναντίον κάθε είδους κοινωνικής διαμαρτυρίας, που δυνατόν να θεωρηθεί απειλητική… Έτσι ώστε να επιβάλλεται η σιωπηρή επιδοκιμασία ή έστω και η απλή ανοχή των πολιτών, μέσα από την διαμόρφωση ψευδούς εικόνας για την πραγματικότητα…
Υπάρχει και ένα λιγότερο ορατό ζήτημα, ίσης όμως σπουδαιότητας: το περιβάλλον. Τα data centers καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και, ανάλογα με την τεχνολογία ψύξης, σημαντικές ποσότητες νερού. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρισμού έφτασε περίπου τις 415 τεραβατώρες το 2024 και, με το βασικό σενάριο προβλέψεων, μπορεί να ξεπεράσει τις 945 τεραβατώρες το 2030.
Η επέκταση της Τεχνητής Νοημοσύνης εντείνει αυτή την πίεση στα ενεργειακά δίκτυα και στους φυσικούς πόρους.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, να απορρίψουμε την τεχνολογία. Αρνούμαστε, όμως, την ιδέα ότι κάθε τεχνολογικό άλμα είναι αυτομάτως και κοινωνική πρόοδος.
Χρειαζόμαστε ψηφιακές υποδομές, αλλά χρειαζόμαστε και διαφάνεια, αυστηρή προστασία των προσωπικών δεδομένων, ενεργειακή υπευθυνότητα και δημόσιο έλεγχο. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιος ωφελείται, ποιος πληρώνει το κόστος και ποιος λογοδοτεί.
Πίσω από την οθόνη δεν υπάρχει ένας άυλος, ανέξοδος ψηφιακός κόσμος. Υπάρχουν κτίρια, ενέργεια, νερό, επιχειρηματική ισχύς και ανθρώπινα δικαιώματα.
Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσει η τεχνολογική εξέλιξη. Είναι να μην εξελίσσεται ανεξέλεγκτα εις βάρος της κοινωνίας.
