Στις 8 Οκτώβρη 1944 το μεσημέρι, ενώ οι στρατιωτικές ναζιστικές μονάδες αποχωρούσαν άρον-άρον από την Κέρκυρα ώσπου μετά από σαράντα περίπου ώρες να φύγουν και οι τελευταίες, προξενώντας στο μεταξύ νέες καταστροφές, οι διοικητές του κραταιού ΕΛΑΣ Κέρκυρας αντισυνταγματάρχης Σπύρος Τριβυζάς και του ισχνού ΕΔΕΣ Κέρκυρας αντισυνταγματάρχης Νίκος Μερτίκας, επικεφαλής των δύο ένοπλων αντιστασιακών οργανώσεων του νησιού, κατέληξαν σε μια συμφωνία. Εξέδωσαν μάλιστα κοινή προκήρυξη, που πολυγραφήθηκε ώστε να τοιχοκολληθεί στην πόλη και την ύπαιθρο.
Η προκήρυξη αυτή έχει σωθεί. Φέρει τον τίτλο «Στρατιωτική Διοίκησις Κερκύρας – Προκήρυξις – Εν Κερκύρα τη 8η Οκτωβρίου 1944».
Σύμφωνα με αυτή, που εναπόκειται σε αρχειακή συλλογή με «Μονόφυλλα Κατοχής» στα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη (εφεξής: ΙΑΜΜ), οι δύο οργανώσεις αναλάμβαναν από κοινού τη στρατιωτική διοίκηση της Κέρκυρας. Τη συνυπέγραφαν οι διοικητές του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ: «Σπ. Τριβυζάς – Νικόλ. Μερτίκας, Αντισυνταγματάρχαι Πεζικού».
Εξηγούσαν, μεταξύ άλλων: «Αναλαμβάνομεν από σήμερον την Στρατιωτικήν Διοίκησιν της Νήσου (…) Λειτουργεί Έκτακτον Στρατοδικείον από σήμερον (…)». Τους δοσίλογους της Κατοχής τούς περίμενε Στρατοδικείο, όπως γινόταν σαφές. Η προκήρυξη έφερε σφραγίδα «Διοίκησις Μον. Αξιωματικών Κερκύρας».
Εξασφαλιζόταν, έτσι, σε πρώτη φάση τουλάχιστον, μια ομαλή και συνεργατική ενωτική εξέλιξη των πραγμάτων στην Κέρκυρα αμέσως μετά την αποτίναξη του ναζιστικού ζυγού, ενώ η Αθήνα δεν είχε ακόμη απελευθερωθεί – πράγμα που έγινε στις 12 Οκτώβρη – και σχεδιαζόταν η ο ερχομός από το Κάιρο της εξόριστης κυβέρνησης «εθνικής ενότητας» υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου. Οι δύο οργανώσεις, ο αστικής φιλοβρετανικής κατεύθυνσης ΕΔΕΣ Κέρκυρας, που μειονεκτούσε δραματικά σε δύναμη ανδρών και οπλισμό σε σχέση με τον ακόμη και τέσσερις φορές ίσως ισχυρότερό του ΕΛΑΣ Κέρκυρας, δηλαδή τη στρατιωτική δύναμη του ΕΑΜ που ήταν κυρίαρχο στον λαό όπως ομολογούσαν φίλοι και εχθροί του, είχαν «δώσει τα χέρια».
Ο ΕΛΑΣ, αν και πολύ ισχυρότερος, είχε το πρόβλημα ότι η γνωστή Συμφωνία της Καζέρτας, που είχε συναφθεί δεκαπέντε μέρες νωρίτερα στην ομώνυμη ιταλική πόλη ανάμεσα στις δύο οργανώσεις με απαίτηση του Γ. Παπανδρέου και των Βρετανών «συμμάχων», έδινε τον πρώτο λόγο στην Κέρκυρα στον ΕΔΕΣ του στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα, με τον ΕΛΑΣ του στρατηγού Στέφανου Σαράφη και του πρωτοκαπετάνιου Άρη Βελουχιώτη να έχει παρόμοιο δικαίωμα σε άλλες περιοχές. Ήταν δέσμιος, ως ένα βαθμό, των υπερκείμενων Συμφωνιών για μια επίπλαστη, όπως αποδείχθηκε, «εθνική ενότητα», καθώς και για «συμμαχική ενότητα», αφού ο Πόλεμος συνεχιζόταν και δεν είχε ξεψυχήσει ακόμα το ναζιστικό κτήνος. Από την άλλη, ο ΕΔΕΣ, λόγω του φτωχού του δυναμικού, δεν ήταν σε θέση να διεκδικήσει, όπως επεδίωκε σύμφωνα με έγγραφά του, μονοκρατορία. Οι τοπικές στρατιωτικές ηγεσίες τους συμφώνησαν, λοιπόν, να συνεργαστούν.
Αμ δε! Άλλαι αι βουλαί… του Κυρίου: του ίδιου του Ν. Ζέρβα και του – όνομα και πράγμα με τον πρώην δικτάτορα – Ιωάννη Μεταξά, διοικητή του ΕΔΕΣ Λευκίμμης της Κέρκυρας, ακόμη περισσότερο όμως των Βρετανών, της Πολιτικής Διοίκησης του ΕΔΕΣ Κέρκυρας που είχε συσταθεί μόλις τον Φλεβάρη του 1944 στο γραφείο ενός αλευροβιομήχανου – και κατοπινού δημάρχου – της πόλης και είχε συνέλθει σε πρώτη συνεδρίαση στη Μητρόπολη υπό τον Δεσπότη Μεθόδιο, αλλά και των ίδιων των ευρισκόμενων πια σε κίνδυνο Γερμανών, καθώς και του Δεσπότη… Παραμυθιάς. Όλοι αυτοί συνέπραξαν ώστε να ακυρωθεί με «άνωθεν» εντολές το Σύμφωνο Τριβυζά – Μερτίκα. Η Κέρκυρα «έπρεπε» να διοικηθεί, εν ανάγκη «δια πυρός και σιδήρου», από τον ΕΔΕΣ και μόνο από αυτόν, φυσικά υπό την «υψηλή καθοδήγηση» των Βρετανών και Αμερικανών επίσης «συμμάχων». Για τον λόγο αυτό, ελάχιστες ώρες μετά την υπογραφή της Συμφωνίας ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ Κέρκυρας – που έρχεται τώρα για πρώτη φορά στο φως με αναντίρρητο τρόπο, ενώ έως τώρα γινόταν λόγος μόνο για κάποιες προφορικές συζητήσεις και άτυπες συμφωνίες – αποβιβάστηκε από την Ήπειρο στην Κέρκυρα, ανενόχλητη από τους ναζί, δύναμη εκατοντάδων ανδρών του ΕΔΕΣ Ηπείρου.
Ρόλο «μεσολαβητή» ανάμεσα στις διάφορες πλευρές, που εμπλέκονταν στο σχέδιο πλήρους παραγκωνισμού και αδρανοποίησης του ΕΛΑΣ Κέρκυρας, έπαιξαν οι Δεσπότες των Ιερών Μητροπόλεων της Κέρκυρας και της Παραμυθιάς – αμφότεροι στελέχη του ΕΔΕΣ. Κάπως έτσι, με επίκληση της Συμφωνίας της Καζέρτας και της πρωτοκαθεδρίας, στην Κέρκυρα, του ΕΔΕΣ, ο τελευταίος φρόντισε ώστε να αναχωρήσει ανενόχλητος από τις ακτές της Λευκίμμης ακόμη και ο διοικητής των ναζιστικών στρατευμάτων. Νωρίτερα, τα είχε εξυπηρετήσει αλλιώς: προβάλλοντας «βέτο», εν ονόματι της Καζέρτας, σε πρωτοβουλίες του ΕΛΑΣ για μετωπικές επιθετικές επιχειρήσεις κατά των Γερμανών.
Ευτυχώς, ο ΕΛΑΣ στις 9 Οκτώβρη αγνόησε τον ΕΔΕΣ και προχώρησε μονομερώς, από κοινού με το ΚΚΕ, σε σωτήρια για μια σειρά λιμενικές και άλλες υποδομές της πόλης επιχείρηση κατά των ναζί, που άφησε όμως πίσω της νεκρούς και από τις δύο πλευρές.
Και ήρθε η πολυπόθητη μέρα της ολοκληρωτικής αποτίναξης του ναζιστικού τέρατος, η 10η Οκτώβρη 1944, μέρα ιστορική για την Κέρκυρα.

«Ζήτω η Λεύτερη Κέρκυρα»
Είναι ιστορικό και το 163ο φύλλο της εφημερίδας του ΕΑΜ Κέρκυρας «Καθημερινά Νέα» με ημερομηνία 10.10.1944 που σώθηκε στα ΙΑΜΜ και βλέπει σήμερα – μέρα που το επίσημο κράτος στην Αθήνα, στην Κέρκυρα, σε κάθε πόλη γιορτάζει όπως λέει με σημαιοστολισμούς, δοξολογίες, ομιλίες, φωταγωγήσεις και καταθέσεις στεφανιών σε Μνημεία την Εθνική Αντίσταση – το φως της δημοσιότητας (βλ. πάνω). Είχαν προηγηθεί 162 φύλλα σε πολυγραφημένη κυρίως μορφή στη διάρκεια της Κατοχής, σε συνθήκες παρανομίας, σε ένα εντυπωσιακό εκδοτικό επίτευγμα (βλ. στο διαδίκτυο θέμα στο Corfupress.com με τίτλο «Ο εκδοτικός άθλος του ΕΑΜ Κέρκυρας»). Αυτό ήταν το πρώτο νόμιμο φύλλο, de facto βέβαια.
Ολόκληρο το κείμενο που αφορούσε την απελευθέρωση της Κέρκυρας έχει ως εξής:
ΖΗΤΩ Η ΛΕΥΤΕΡΗ ΚΕΡΚΥΡΑ
ΖΗΤΩ Η ΕΘΝΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
ΖΗΤΩ ΟΙ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ
ΖΗΤΩ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ
ΖΗΤΩ ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΜΑΣ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΓΓΛΟΙ – ΡΩΣΣΟΙ – ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ
Έπειτα από 3,1/2 χρόνια χιτλεροφασιστικής σκλαβιάς ο Κερκυραϊκός Λαός αναπνέει και πάλι Λεύτερος. Ο πνιγηρός βραχνάς που τον έσφιγγε λύθηκε. Η Γαλανόλευκη κυμματίζει Λεύτερη στο νησί μας. Ο άνεμος της Λευτεριάς και της Λαοκρατίας που φυσάει πέρα-πέρα σε ολόκληρη την Ευρώπη χαϊδέβει απαλά και τ’ ώμορφο Νησί μας.
Ο Κερκυραϊκός Λαός, γνωστός για τις πατροπαράδοτες παραδόσεις πολιτισμού του, καλείται να αντιμετωπίσει με πειθαρχία και τάξη τη Νέα κατάσταση.
Οι Εθνικοαπελευθερωτικές του Οργανώσεις, πιστές στα καθήκοντά τους, που πηγάζουν από τις Λαϊκές εντολές και από τις Διαταγές της Εθνικής Κυβέρνησης, αγρυπνούν για τη διαφύλαξη της τάξης, για την προστασία της ζωής και της ασφάλειας των πολιτών. Ο Κερκυραϊκός Λαός να δείξει ότι είναι άξιος της μεγάλης τιμής να ζήσει Λεύτερος. Να κρατήσει πραγματική Λαοκρατική Τάξη.
Το δεύτερο θέμα ήταν αφιερωμένο σε συνάντηση των ηγετών της Σοβιετικής Ένωσης και της Βρετανίας, Στάλιν και Τσώρτσιλ, στη Μόσχα.
«Ο ένδοξος Εθνικός Λαϊκός Στρατός καταδιώκει τους Γερμανοφασίστες από το ένα ίσαμε το άλλο άκρο της Ελλάδας» ήταν ο τίτλος του τρίτου θέματος του φύλλου, το οποίο στηριζόταν σε πληροφορίες, πιθανώς ραδιοφωνικές, από το Λονδίνο, για τη δράση του ΕΛΑΣ στην Αττική, τη Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα και την Κόρινθο.

Τις ίδιες αυτές ώρες ήρθε ο μέγας αιφνιδιασμός του λαού. Καθώς ξημέρωσε η χαρμόσυνη μέρα και κυκλοφόρησε το φύλλο της εφημερίδας, στους τοίχους της πόλης, ακόμη και σε χωριά, είχαν τοιχοκολληθεί άλλου είδους, δίγλωσσες Προκηρύξεις, με υπογραφές Αμερικανικών και Βρετανών στρατιωτικών αξιωματούχων που πλαισίωναν τις ηπειρωτικές δυνάμεις του ΕΔΕΣ.
«Η Κέρκυρα θα τελή υπό τον έλεγχο του Στρατηγού Ζέρβα και των Εθνικών ομάδων του (σ.σ. του ΕΔΕΣ)» και «πάσα άλλη Οργάνωσις και άπαντες οι πολίται δέον να καταθέσουν αμέσως τα όπλα και να παραδώσουν ταύτα εις την Συμμαχικήν Αποστολήν», έλεγε το φιρμάνι τους. Απαιτούσε «πλήρη συνεργασία με τας δυνάμεις του Στρατηγού Ζέρβα δια την τήρησιν του Νόμου και της τάξεως».
Η πραξικοπηματική επιβολή μονοκρατορίας του ΕΔΕΣ, εν ονόματι των «Μεγάλων Συμμάχων» και των «Συμμαχικών Στρατηγείων» της Μέσης Ανατολής και της Μεσογείου, ήταν γεγονός. Μονάδες του ΕΔΕΣ Ηπείρου, εξουσιοδοτημένες από τους Βρετανούς και τους Αμερικανούς αξιωματικούς, είχαν σκορπιστεί από τις ακτές της Μεσογγής στην πόλη, όπου κυκλοφορούσαν με προτεταμένα όπλα, κουβαλώντας ακόμη και πολυβόλα.
Λαός ταγμένος με το ΕΑΜ συνέρρεε στους κεντρικούς δρόμους της πόλης και μια μεγάλη ΕΑΜική συγκέντρωση, στην οποία προσκλήθηκαν να μιλήσουν και οι εκπρόσωποι των στρατιωτικών αποστολών της Βρετανίας και των ΗΠΑ, άρχισε καθώς μεσημέριαζε. Ένοπλες ομάδες του ΕΛΑΣ παρέμεναν στο βόρειο τμήμα του νησιού, μερικά χιλιόμετρα μακριά από την πόλη. Η λαϊκή συγκέντρωση του ΕΑΜ διαλύθηκε βίαια κάτω από τον κρότο όπλων. Οπλισμένοι άνδρες του ΕΔΕΣ, ακροβολισμένοι σε διάφορα σημεία της πόλης και σε κεντρικό Τμήμα Χωροφυλακής ή και ανεβασμένοι σε μπαλκόνια και ταράτσες σπιτιών, άνοιξαν πυρ εναντίον των άοπλων διαδηλωτών. Διάφοροι ανιστόρητοι αμφισβητούν ότι συνέβη οτιδήποτε σχετικό, υπάρχουν ωστόσο ακαταμάχητα ιστορικά τεκμήρια που το αποδεικνύουν. Αργότερα μάλιστα, η έντυπη εφημερίδα του συνασπισμού των κομμάτων του ΕΑΜ Κέρκυρας «Η Φωνή του Λαού» θα χαρακτήριζε τη 10η Οκτώβρη 1944 και ως «μέρα πένθους» για όσα είχαν συμβεί στη διάρκεια της συγκέντρωσης και μετά από αυτή σε δρόμους της πόλης και προαστίων (βλ. στο διαδίκτυο θέμα «Ο ματωμένος Δεκέμβρης άρχισε στην Κέρκυρα τον Οκτώβρη», με συγκλονιστική αναφορά μέλους της ΕΑΜικής Νεολαίας ΕΠΟΝ, που σώζεται στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας – ΑΣΚΙ), αν και σε πρώτη φάση τόσο το ΕΑΜ όσο και το ΚΚΕ, δηλαδή η βασική δύναμη του ΕΑΜ, προσπάθησαν να υποβαθμίσουν εκείνα τα γεγονότα, με την ελπίδα πως δεν αντανακλούσαν κάποια επίσημη πολιτική πλήρους καθυπόταξης του ΕΑΜικού κινήματος συνολικά στη χώρα, πως ίσως οφείλονταν απλώς και μόνο σε κάποιους θερμόαιμους ΕΔΕΣίτες και πως θα επικρατούσε πνεύμα «εθνικής ενότητας» και αβίαστης έκφρασης της λαϊκής θέλησης.
![]() | ![]() |
Καλωσόρισμα στον πολιτικό διοικητή και φρούδες ελπίδες
Την επομένη, 11 Οκτώβρη, μία μέρα μετά την απελευθέρωση, ενώ ο ΕΔΕΣ Ηπείρου σε συνθήκες λαϊκής αμηχανίας είχε αρχίσει να επιβάλλει στην πόλη και σε χωριά τους δικούς του νόμους με έρευνες και συλλήψεις μελών και φίλων του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ για «ψύλλου πήδημα» ή με πρόσχημα απλές «έρευνες» διακρίβωσης στοιχείων, έφθασε στην Κέρκυρα, σταλμένος από την Αθήνα, ως πολιτικός διοικητής – υπουργός Ιονίων Νήσων, ένα «πρωτοπαλίκαρο» της πολιτικής ομάδας του πρωθυπουργού της κυβέρνησης «εθνικής ενότητας» του Καΐρου, Γ. Παπανδρέου: ο Λέων Μακκάς (βλ. πάνω εικόνα του, πηγή: Εκδοτική Αθηνών). Ήταν πρώην βενιζελικός βουλευτής, που λίγα χρόνια μετά θα γινόταν βουλευτής της ΕΡΕ του Αλέξανδρου Παπάγου και αργότερα θα μετείχε σε εκλογικό συνδυασμό της Ένωσης Κέντρου, πάλι υπό τον Γ. Παπανδρέου.
Η εφημερίδα της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Κέρκυρας (ΚΟΚ) του ΚΚΕ «Νέα Ζωή», στο πρώτο νόμιμο φύλλο της μετά την απελευθέρωση στις 22 Οκτώβρη (βλ. πάνω την πρώτη σελίδα του) τον υποδέχθηκε από την πρώτη στιγμή, όπως φαίνεται, με θέρμη, απευθύνοντάς του ζεστό καλωσόρισμα. «Ο κερκυραϊκός λαός υποδέχτηκε τον υπουργό κ. Λέοντ. Μακκά», σημείωνε στο βασικό της θέμα, περιγράφοντας μια θεαματική υποδοχή του. «Ένας θα είναι ο βασιλιάς των Ελλήνων: ο νόμος που βγαίνει από τη λαϊκή θέληση», συμπλήρωνε η εφημερίδα, αναπαράγοντας και υιοθετώντας λόγια που ο ίδιος ο πολιτικός διοικητής – υπουργός είπε σε ομιλία του, στις 11 Οκτώβρη, από τον εξώστη του νομαρχιακού μεγάρου της παλαιάς οικίας της οικογένειας Καποδίστρια.
Του απηύθυνε επίσης, από την πρώτη σελίδα της, προσφωνώντας τον «Εξοχώτατε», το εξής μήνυμα: «Η Κομμουνιστική Οργάνωση της Κέρκυρας χαιρετίζει στο πρόσωπό Σας την Εθνική μας Κυβέρνηση και σας υπόσχεται ότι, πιστή στις εντολές και τη γραμμή του Κ.Κ.Ε., θα εξακολουθήσει να δουλεύει για την εξασφάλιση της Εθν. Ενότητας και την ομαλή εξέλιξη των δημοκρατικών θεσμών στη πολιτική ζωή του τόπου μας, γιατί πιστεύει ότι μόνο με την ελεύθερη έκφραση της λαϊκής θέλησης θα μπορέσει ο Λαός μας ν’ ανασάνει από τις πληγές του πολέμου και να χτίσει μια νέα ευτυχισμένη Ελλάδα».
Μπροστά από τον Λ. Μακκά και μια Βρετανική Αποστολή, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας, στις 11 Οκτώβρη «ο λαός της Κέρκυρας παρέλασε πειθαρχημένα σε ατέλειωτες φάλαγγες (…) Το θέαμα ήταν κάτι το επιβλητικό, το μεγαλειώδες και πρωτοφανές για την Κέρκυρα. Ένας λαός κάθε τάξης και ηλικίας, οργανωμένος στις εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις (…) Στην αρχή της παρέλασης δύο στεφάνια (…) κατατέθηκαν στις προτομές του εθνικού μας ποιητή Σολωμού και του μουσουργού Μάντζαρου (…) Μια ανθοδέσμη προς τον υπουργό κ. Μακκά, εσυμβόλιζε τον χαιρετισμό του Κερκυραϊκού λαού προς την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας. “Ζήτω η Ελλάδα“, “Ζήτω η Κέρκυρα“, “Ζήτω οι μεγάλοι μας Σύμμαχοι“, “Τιμή και Δόξα στα θύματα του Αγώνα“, “Ζήτω η Εθνική Ενότητα“, “Ζήτω η λαοκρατία“, ήταν τα συνθήματα που εχειροκρότησε με ενθουσιασμό, μέσα στο παραλήρημα της χαράς του το πλήθος (…) Μπροστά βάδιζε η Ε.Π.Ο.Ν., τα ατσαλένια κορμιά και οι λεβεντόκορμες κοπέλλες της νέας γενιάς. Ακολουθούσαν οι τομεακές του Ε.Α.Μ., το Εργατικό Κέντρο, ο Βορειοηπειρωτικός Σύλλογος και οι άλλες λαϊκές Εθνικοαπελευθερωτικές Οργανώσεις. Τα αετόπουλά μας και οι οργανωμένες γυναίκες του λαού προκάλεσαν τον ακράτητο ενθουσιασμό του πλήθους. Για πολλή ώρα ο Υπουργός κ. Μακκάς χαιρετίζει εκ μέρους της Κυβέρνησης, τις χιλιάδες του κόσμου, τις ατέλειωτες λαϊκές φάλαγγες που γιόρταζαν την απελευθέρωσή τους (…) Μέχρι αργά τη νύχτα ο λαός ξεχυμένος στους δρόμους, γιόρταζε τη λευτεριά του».

Στη δεύτερη σελίδα της εφημερίδας εκφράζονταν μάλιστα ευχαριστίες της προς τον υπουργό, με την αιτιολογία ότι περίπου έσωσε τον λαό του νησιού από «καινούργιες συμφορές», θαρρείς και είχε αποτρέψει, στο μεταξύ, κάποια νέα ένοπλη επίθεση.
Όσα είχαν συμβεί στις 10 Οκτώβρη μάλλον υποβαθμίζονταν σκοπίμως από την εφημερίδα, σε σχετικό θέμα στην τρίτη σελίδα του φύλλου (βλ. πάνω), που έφερε τον τίτλο «Ο κερκυραϊκός λαός σε ογκώδη διαδήλωση διακήρυξε την αγάπη του για τη λευτεριά και τη λαοκρατία». Υπήρχε βέβαια πάνω από τον τίτλο σχετική αναφορά: «Τα λυπηρά γεγονότα που εσκίασαν τη χαρά του λαού μας».
Ανέφερε το ρεπορτάζ, με μάλλον χαμηλούς τόνους: «Μερικοί ανεύθυνοι παρασυρμένοι από τα παληά μίση επυροβόλησαν ενάντια στο Λαό».
Κατά τα άλλα, ο Λ. Μακκάς «ένιπτε τας χείρας του». Θα εργαζόταν υποτίθεται, όπως δήλωνε και σημείωνε η εφημερίδα, «για το υλικό και ηθικό μεγαλείο της Κέρκυρας».
Σύμφωνα με την εφημερίδα, οι ασφυκτικές συνθήκες που επικρατούσαν στο νησί περιγράφονταν ως «λύσεις προσωρινές, που δεν ανταποκρινόντανε στα αιστήματα της μεγάλης πλειοψηφίας του κερκυραϊκού Λαού». Σημειωνόταν με ανάλογο πνεύμα και προσδοκίες βελτίωσης της κατάστασης: «Είχαμε το δικαίωμα να πιστεύουμε πως έπειτα από τα τέσσερα χρόνια τεταρτοαυγουστιανού φασισμού (σ.σ. της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 του Μεταξά), έπειτα από τις ταπεινώσεις και τις προκλήσεις του ιταλικού φασισμού, έπειτα από τους εμπρησμούς και τις αρπαγές του γερμανικού φασισμού, ο Κερκυραϊκός Λαός θα μπορούσε να χαρεί και ν’ αναπνεύσει ελεύτερα μέσα στο σπίτι του. Δεν έγινε έτσι». Εστίαζε στον «κίνδυνο του ματοκυλίσματος» και σε περαιτέρω «προσπάθειες για ομαλή εξέλιξη». Προφανώς, μεγάλο μέρος του λαού «έβραζε». Δεν αποδεχόταν αυτό που συνέβαινε.

Προσπάθειες συνεννόησης
Το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, είναι η αλήθεια, δεν «το έβαζαν κάτω». Δεν συμβιβάζονταν με τη μονοκρατορία του ΕΔΕΣ και τους διωγμούς που εξαπολύονταν, όπως μαρτυρεί πληθώρα σχετικών δημοσιευμάτων, σε βάρος των στελεχών τους.
Στις 12 Οκτώβρη, όπως προκύπτει από το 166ο φύλλο των «Καθημερινών Νέων» του ΕΑΜ Κέρκυρας με ημερομηνία 13.10.1944 (βλ. πάνω, πηγή: ΙΑΜΜ) νέοι επικεφαλής του ΕΛΑΣ Κέρκυρας, ο Αλέκος Πρίφτης και ο Χρήστος Βουνιώτης, συνοδευόμενοι από τον επικεφαλής του ΕΑΜ Ερωτόκριτο Μωραΐτη, επισκέφθηκαν τον νέο στρατιωτικό διοικητή Κέρκυρας, ελέω Βρετανών και Ζέρβα, ταγματάρχη Σαρρή. Η σύσκεψη φέρεται να «έλαβε χώρα σε εγκάρδιο πνεύμα αμοιβαίας κατανόησης, πειθαρχίας και υπακοής στις διαταγές της Εθνικής Κυβέρνησης και του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής». Ο Σαρρής εκθείασε μάλιστα, κατά την εφημερίδα, τους υπεύθυνους τόσο του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ όσο και του ΚΚΕ. Επιπροσθέτως, θα επισκεπτόταν μονάδα του ΕΛΑΣ στην περιοχή του Άη Γιάννη, όπου, σύμφωνα με την εφημερίδα, οι αντάρτες ετοίμαζαν «ενθουσιώδη υποδοχή στον αντιπρόσωπο της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας». Αναζητούνταν, ακόμη, κάποιοι δίαυλοι συνεννόησης, με εξάντληση όλων των περιθωρίων.
Η εφημερίδα συνέχιζε να πληροφορεί για τα νέα από τα κύρια πολεμικά μέτωπα. «Ο Κόκκινος Στρατός (σ.σ. της Σοβιετικής Ένωσης) συνεχίζει τη ραγδαία προέλασή του μέσα στην Ουγγαρία» και «Αμερικανικά στρατεύματα στο Άαχεν», τιτλοφορούσε δύο άλλα θέματά της.
Δύο μέρες μετά, στις 15 Οκτώβρη, ο Δήμος Κέρκυρας, υπό τον (και) κατοχικό δήμαρχο Σπ. Κόλλα, κάλεσε σε δοξολογία και ομιλίες στην εξέδρα της Πάνω Πλατείας της πόλης, με ομιλητές μόνον εκπροσώπους του ΕΔΕΣ: τον δήμαρχο και τους δεσπότες Κέρκυρας και Παραμυθιάς… εκ μέρους – όπως έλεγε η σχετική ανακοίνωση – του Στρατού, που βέβαια ήταν ο ίδιος ο ΕΔΕΣ, αυτή τη φορά με ράσα.

Λίγες μέρες μετά, ενώ δεν έλεγαν να κοπάσουν οι επιθετικές ενέργειες ΕΔΕΣιτών εναντίον ΕΑΜιτών και μεθοδευόταν η διάλυση του ΕΛΑΣ για την εξασφάλιση του μονοπωλίου της άσκησης ένοπλης βίας, ο πολιτικός διοικητής – υπουργός Ιονίων Νήσων κάλεσε νέα λαϊκή συγκέντρωση στην Πάνω Πλατεία της πόλης. Προκήρυξή του προς τον λαό του νησιού, με ημερομηνία 16.10.1944, έκανε λόγο για πλήρη εφαρμογή κανόνων δημοκρατικής ζωής στο νησί. Το ΕΑΜ επέμενε να αντιμετωπίζει τον κυβερνητικό αντιπρόσωπο, στο πνεύμα της «εθνικής ενότητας», σαν… ΕΑΜίτη, περίπου!
Η Επιτροπή Πόλης Κέρκυρας του ΕΑΜ, με προκήρυξή της (βλ. πάνω, πηγή: ΙΑΜΜ) καλούσε τον λαό της να προσέλθει σε ομιλία του στην Πάνω Πλατεία για τα ζητήματα του λαού. «Ζήτω η Εθνική Κυβέρνηση – Ζήτω ο Κυβερνητικός Αντιπρόσωπος», αναφωνούσε, με πνεύμα καλής θέλησης. Τόση ήταν η εμπιστοσύνη ή, έστω, η ελπίδα ότι ο λαός θα αφεθεί – είτε θα μπορέσει – να επιβάλει το δίκιο του, ενώ αυξάνονταν συνεχώς οι οπλισμένες δυνάμεις του ΕΔΕΣ με νέες «φουρνιές» μελών του από την Ήπειρο, με τη συγκατάθεση του Λ. Μακκά. «Δεν πρέπει να λείψη κανείς!», τόνιζε το ΕΑΜ.
Ο Μακκάς… ορκίστηκε, μπροστά σε πλήθος λαού, όπου πάλι ξεχώριζαν και έδιναν τον τόνο οι πυκνές ομάδες μελών και φίλων της ΕΑΜικής Νεολαίας ΕΠΟΝ, ότι «Βασιλιάς θα είναι πια ο λαός», πως θα γίνονταν απολύτως σεβαστές οι λαϊκές ελευθερίες. Δεν του κόστιζε τίποτα, με τόση πολιτική υποκρισία που εξέφραζε, με προφανή στόχο την εξαπάτηση και τον προσεταιρισμό του λαού, να υποσχεθεί και λαοκρατία. Αμέ, ακόμα κι αυτό είπε!
Ο ΕΔΕΣ της Κέρκυρας, άλλωστε, εκείνες τις μέρες, όταν πλήθος λαού αξίωνε σύλληψη και παραδειγματική τιμωρία των δοσιλόγων της κατοχικής περιόδου και εκείνος αντιδρούσε, συνιστώντας αναμονή για τη λήψη κυβερνητικών οδηγιών, τον ξεπέρασε σε πολιτική αγυρτεία, δηλώνοντας – σώζεται σχετική προκήρυξή του – ότι επιθυμεί κι αυτός μια… σοσιαλιστική Ελλάδα!
Στις 17 Οκτώβρη ακολούθησε πανηγυρική άφιξη από την Ήπειρο του μεράρχου της Χ Μεραρχίας, ΕΔΕΣίτη συνταγματάρχη, Κ. Καμάρα, με παράλληλη έπαρση της σημαίας στο Παλαιό Φρούριο, παρουσία όλων των απαράλλακτων ακόμα από την κατοχική περίοδο τοπικών αρχών, σε συνδυασμό με ομιλία του στο «Θέατρο Ποικιλιών», όπως λεγόταν τότε το κινηματοθέατρο «Εθνικόν». Οργανωτές ήταν οι λεγόμενες Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών (ΕΔΕΣ) του Ζέρβα, μια Επιτροπή Εθνικού Αγώνος (ΕΕΕ) Κέρκυρας – άλλη παραλλαγή του ΕΔΕΣ και η επίσης ΕΔΕΣίτικη οργάνωση-σώμα Ελευθέρα Ορεινή Ελλάς.
Μόλις δεκαπέντε μέρες μετά την άφιξή του ο Λ. Μακκάς, αναιρώντας σχετικές δηλώσεις του, συνέπραξε σε μονόπλευρο αφοπλισμό του ΕΛΑΣ Κέρκυρας, με βία και δόλο, από βρετανική στρατιωτική δύναμη, διασκορπισμένη στο νησί, επικουρούμενη από ΕΔΕΣίτες, ενώ οι διώξεις σε βάρος μελών και φίλων του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ, αλλά και της προσκείμενης σε αυτόν το χώρο οργάνωσης φιλανθρωπικού – κοινωνικού χαρακτήρα Εθνική Αλλαηλεγγύη, εντείνονταν, με διάφορα προσχήματα. «Ενοχλούσαν» ακόμη και αντιστασιακά άσματα, που… διατάρασσαν την κοινή ησυχία. Υποτίθεται ότι παρέδωσε τον οπλισμό του και ο ΕΔΕΣ Κέρκυρας. Τον παρέδωσε, ουσιαστικά, στις εγκατεστημένες στο νησί μονάδες του… ΕΔΕΣ Ηπείρου, που αναγορεύθηκαν σε κρατικό στρατό!
Τη διοίκηση του 10ου Συντάγματος Πεζικού του ΕΛΑΣ Κέρκυρας, κατόπιν αντικατάστασης από το ΕΑΜ τού μέχρι την απελευθέρωση διοικητή του Σπ. Τριβυζά -που δήλωσε «συμμόρφωση» προς τα φιρμάνια του ΕΔΕΣ και των Βρετανών εν ονόματι της Συμφωνίας της Καζέρτας- είχε αναλάβει ο διοικητής του Λόχου της περιοχής Όρους – Γύρου και μαχητής στα ηπειρωτικά βουνά Αλ. Πρίφτης, με καπετάνιο του Συντάγματος τον Χρ. Βουνιώτη. Αμφότεροι αρνήθηκαν να συμπράξουν στον μονόπλευρο, όπως αποδεικνυόταν, αφοπλισμό του. Ωστόσο, αυτός συνέβη.
Στις 26 Οκτώβρη ο ΕΛΑΣ αφοπλίστηκε, σχεδόν στο σύνολό του (βλ. στο διαδίκτυο θέματα του Corfupress.com με τίτλους «Ο ΕΛΑΣ της Κέρκυρας, ο Αλέκος Πρίφτης και ο Άρης Βελουχιώτης» και «Η Κέρκυρα και η Συμφωνία της Καζέρτας»), ενώ δεν είχε αποφασιστεί τίποτε σχετικό στην υπόλοιπη χώρα. Διαμαρτυρήθηκαν έντονα βέβαια ακόμα και στην Αθήνα και στους Βρετανούς τόσο αυτός όσο και το ΕΑΜ για καταχρηστική ερμηνεία εκείνης της Συμφωνίας και υπονόμευση κάθε προοπτικής ενωτικής και ομαλής πορείας, σαν να υποψιάζονταν τι μπορεί να ακολουθούσε, πλην όμως μάταια.
Τέσσερις μέρες μετά, τη Δευτέρα 30 Οκτώβρη, στην «Αποβάθρα Θεοτόκη» στον κόλπο της Γαρίτσας, στην πόλη της Κέρκυρας, αποβιβάστηκε από την Ήπειρο με βρετανικό σκάφος, συνοδευόμενος από επιτελείς του και τον Βρετανό συνταγματάρχη Τομς, ο αρχηγός του ΕΔΕΣ Ναπολέων Ζέρβας. Η άφιξή του σήμανε την αρχή ενός εκτεταμένου κύκλου έντονης βίας και διώξεων σε βάρος κάθε ΕΑΜικού στοιχείου, πρωτίστως δε των μελών και φίλων του ΚΚΕ, που θα κλιμακωνόταν στα τέλη του Νοέμβρη και θα κορυφωνόταν στη συνέχεια, έως τα μέσα του Γενάρη του 1945, όταν η Κέρκυρα είχε γίνει το καταφύγιο ορδών του Ζέρβα, στις οποίες συμπεριλαμβάνονταν σε εκτεταμένη κλίμακα κακοποιά στοιχεία, δοσίλογοι, μαυραγορίτες και υπόλογοι για προδοτική συνεργασία με τον ξένο κατακτητή, που είχαν διαφύγει από άλλες περιοχές της χώρας και κατέφυγαν μαζικά στις ζερβικές μονάδες στην Ήπειρο, για να σωθούν από τη λαϊκή μήνι. Εκείνη τη μέρα, την προτελευταία του Οκτώβρη του 1944, έγινε στρατιωτική παρέλαση προς τιμή του Ζέρβα, που μίλησε στην Πάνω Πλατεία.

Δώδεκα μέρες αργότερα, στις 11 Νοέμβρη 1944, έναν μήνα πια μετά την απελευθέρωση, η Κέρκυρα σείστηκε από μια ανεπανάληπτη έως τότε λαϊκή συγκέντρωση (βλ. πάνω σχετική προκήρυξη, πηγή: ΙΑΜΜ). Το ΕΑΜ της Κέρκυρας, χωρίς πια τον στρατό του, τον ΕΛΑΣ Κέρκυρας που έχοντας «αναστήσει» στη διάρκεια της Κατοχής το προπολεμικό 10ο Σύνταγμα Πεζικού είχε φθάσει να αριθμεί 800-1.000 άνδρες και είχε στο ενεργητικό του σπουδαίες επιτυχίες παρεμπόδισης, υπονόμευσης και εξασθένησης των στρατευμάτων κατοχής, έδειχνε πιο επιβλητικά από ποτέ την άοπλη επιβλητική ισχύ και αδιαμφισβήτητη λαϊκή υπεροχή του.
Ως κάτι το μοναδικό στη σύγχρονη ιστορία της Κέρκυρας έχουν περιγράψει εκείνη τη συγκέντρωση ακόμη και αντίπαλοι του ΕΑΜ, όπως ο δημοσιογράφος Κώστας Δαφνής.
Με εκείνη την προκήρυξή του για τη συγκέντρωση – που βλέπει τώρα πάλι το φως – το ΕΑΜ, ως εκφραστής των εθνικοαπελευθερωτικών οργανώσεων και των κομμάτων που εκπροσωπούσε, καλούσε «τον αδάμαστο κερκυραϊκό λαό (…) σε παλλαϊκό συναγερμό (…), για πρώτη φορά μετά το ξεσκλάβωμα του Νησιού». Συγχρόνως, καλούσε όλους και όλες να φροντίσουν για «την υποδειγματική τήρηση της τάξης, την πειθαρχημένη μα ενθουσιώδη Λαϊκή εκδήλωση των αισθημάτων και της θέλησης του συγκεντρωμένου Λαού».
Ο λαός της πόλης είχε κληθεί να φιλοξενήσει τον λαό της υπαίθρου.
Έντρομος ο Λ. Μακκάς, τον οποίο το ΕΑΜ κάλεσε στη συγκέντρωσή του θέτοντάς τον προ των ευθυνών του, την παραμονή της συγκέντρωσης, αργά το βράδυ, ενώ συνέρρεε στην πόλη χιλιάδες κόσμος από τα χωριά, διέταξε τη σύλληψη και παραπομπή σε Ειδικό Ανακριτή Δοσιλόγων, που τελικά ήταν ο αντιστασιακός δικαστής Παναγιώτης Γίδας, δεκάδων δοσιλόγων της Κέρκυρας.
Προσερχόμενος στη συγκέντρωση υποσχέθηκε ότι στο εξής οι δημοκρατικές ελευθερίες θα γίνονταν απολύτως σεβαστές. Θα εφάρμοζε τις διακηρύξεις «για κατοχύρωση των λαϊκών ελευθεριών, για την ελεύθερη έκφραση των αισθημάτων του λαού, την εξασφάλιση στο νησί της τάξης και της ησυχίας» είπε ακόμη, ενώ ήδη «έκανε πλάτες» σε βιαιότητες και δολοφονικές επιθέσεις ακόμη καθώς και προβοκατόρικες ενέργειες σε βάρος στελεχών του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, που εκδηλώθηκαν ακόμη και μετά το τέλος της συγκέντρωσης και αποτέλεσαν λόγο ειδικής επιστολής-καταγγελίας του Στέφανου Σαράφη και του Άρη Βελουχιώτη, μέσω του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, στις κυβερνητικές αρχές της Αθήνας και στον επικεφαλής των βρετανικών δυνάμεων στην Ελλάδα, στρατηγό Σκόμπι. Ο ίδιος εξάλλου είχε προκαλέσει προσβλητικό αποκλεισμό του ΕΑΜ από τη γιορτή της 28ης Οκτώβρη, επιτρέποντάς του συμμετοχή με «ολιγομελή αντιπροσωπεία», στο περιθώριο του ηπειρωτικού Συντάγματος του ΕΔΕΣ. Κατά τα άλλα, υποσχέθηκε επίσης βελτίωση της επισιτιστικής κατάστασης, δημόσια έργα, ακόμη και ίδρυση Πανεπιστημίου στο νησί, σε ανταπόκριση αιτήματος φοιτητών.
Έγιναν ακόμη και επιθέσεις εναντίον γυναικών αμέσως μετά από εκείνη τη συγκέντρωση. Υπήρξε, επίσης, προβοκατόρικη ρίψη χειροβομβίδας εκ μέρους οπλιτών του ΕΔΕΣ εναντίον Άγγλου αξιωματικού, με σκοπό να δικαιολογηθούν εκείνη την ημέρα νέες διώξεις και πτώση του ηθικού του λαού.
![]() | ![]() |
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Νέα Ζωή» της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Κέρκυρας του ΚΚΕ (βλ. πάνω την πρώτη σελίδα του σχετικού φύλλου της), το λαϊκό πλήθος από την πόλη και τα χωριά της Κέρκυρας που συνέρρευσε στη συγκέντρωση στην πλατεία Σαρόκο – ο Λ. Μακκάς είχε απαγορεύσει τη διεξαγωγή της στην Πάνω Πλατεία ώστε να ελέγχεται στην πλατεία Σαρόκο από ακροβολισμένες ένοπλες μονάδες – ξεπερνούσε τα 15.000 άτομα.
Χιλιάδες είχαν έλθει από την ύπαιθρο, ακόμη και από την περιοχή της Λευκίμμης, πεζοί, ξεσηκωμένοι από την αδικία που γινόταν. «Για πρώτη φορά στην ιστορία της Κέρκυρας – Πάνω από 15.000 λαού διαδηλώσανε την αφοσίωσή τους στην εθνική ενότητα & την πίστη τους στη λαοκρατία – Εθνική ενότητα και ομαλή εξέλιξη η πολιτική του ΚΚΕ», τόνιζε η εφημερίδα των Κερκυραίων κομμουνιστών στον τίτλο της.
Συνθήματα, πανό και πικέτες εξέφραζαν τους λαϊκούς πόθους: «Ζήτω το Έθνος», «Ζήτω η Εθνική Κυβέρνηση», «Ζήτω οι μεγάλοι μας σύμμαχοι», «Το ΕΑΜ συνεχίζει και ολοκληρώνει το 1821», «Η ΕΠΟΝ οδηγεί τα νειάτα στο δρόμο της προόδου και της χαράς», «Ζήτω η Εθνική μας Πολιτοφυλακή», «Θάνατος στους εθνοπροδότες», «Η Ελαιουργία στους Γεωργικούς Συνεταιρισμούς», «Ψωμί – φάρμακα – δουλειά», «Να εξασφαλιστούν δημοκρατικές ελευθερίες, τάξη, ησυχία», «Μητέρα Ελλάδα οι μαραθωνομάχοι σου δεν πεθαίνουν».
Επίσης, η εφημερίδα του ΕΑΜ Κέρκυρας «Η Φωνή του Λαού» (βλ. πάνω την πρώτη σελίδα του σχετικού φύλλου της) τόνιζε στον τίτλο του δικού της θέματος: «Ελλάδα λαοκρατούμενη – Αυτό το αίτημα διατύπωσε ο κερκυραϊκός λαός στη μεγαλειώδη και πρωτοφανή για την Κέρκυρα συγκέντρωση της περασμένης Κυριακής».
Για το θέμα των δημοκρατικών ελευθεριών η «Νέα Ζωή» προσέθετε: «Δυστυχώς, αντιλαϊκά στοιχεία κατέβαλαν και καταβάλλουν κάθε προσπάθεια να εμποδίσουν την ελεύθερη και ομαδική εκδήλωση των λαϊκών εκδηλώσεων. Χτυπούν δολοφονικά το λαό στην πρώτη εκδήλωσή του που θέλησε να χαιρετήσει τους αντιπροσώπους των μεγάλων μας συμμάχων, πάνε να τον τρομοκρατήσουν, να τον συκοφαντήσουν». Στο ίδιο μήκος κύματος η «Φωνή του Λαού» επισήμαινε: «Από την ημέρα, που έφυγε ο καταχτητής από το νησί μας, εγκαινιάστηκε μια νέα περίοδος τρομοκρατίας και καταπίεσης του πολυβασανισμένου Κερκυραϊκού Λαού. Στοιχεία αντιλαϊκά προσπαθούν με κάθε τρόπο να εμποδίσουν την ομαλή εξέλιξη του πολιτικού μας βίου, με σκοπό την εξυπηρέτηση πολιτικών συμφερόντων, ξένων προς τα αισθήματα και τις ανάγκες του Λαού. Οι απρόκλητες επιθέσεις, οι αδικαιολόγητες συλλήψεις, η παραβίαση του οικογενειακού ασύλου, η συστηματική παρεμπόδιση της ελεύθερης έκφρασης του λαού, η συκοφαντία και ο διασυρμός προσώπων και παρατάξεων, είναι μερικά από τα μέσα, που μεταχειρίζονται, για να πνίξουν τη λαϊκή θέληση».
Τι έκανε την επομένη της συγκέντρωσης ο Λέων Μακκάς; Με τη δύναμη των όπλων του ηπειρωτικού ΕΔΕΣ και στο όνομα του στρατηγού του Ναπολέοντα Ζέρβα – που αργότερα παρέλαυνε στην πόλη πάνω σε βρετανικό τανκ – απαγόρευσε, εκδίδοντας σχετικό Διάταγμα, κάθε συγκέντρωση άνω των 20 ατόμων!
Παράλληλα, εξέδωσε Διάταγμα με τελεσίγραφο για την παράδοση έως τις 25 Νοέμβρη όπλων που ενδεχομένως δεν είχαν παραδοθεί, αξιώνοντας από το ΕΑΜ και το ΚΚΕ να συναινέσουν και εκπρόσωποί τους να… συνοδεύουν στρατιωτικούς ή αστυνομικούς και χωροφύλακες σε επιδρομές στα σπίτια μελών και φίλων τους για έρευνες ανεύρεσης όπλων. Επικαλούνταν, μάλιστα, σχετικό Πρακτικό Συμφωνίας που είχαν με επιφύλαξη και υπό όρους υπογράψει οι επικεφαλής του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, προκειμένου να εξεταστεί σφαιρικά το όλο αυτό θέμα του οπλισμού, όπως υποστήριξαν, από τις Οργανώσεις τους, σε συνδυασμό με μέτρα περιορισμού της ένοπλης δράσης των περιβεβλημένων με κρατικές εξουσίες σωμάτων του ΕΔΕΣ και συγγενικών του παρακρατικών ομάδων. Όταν οι Οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ με κοινή ανακοίνωσή τους απέρριψαν κατηγορηματικά κάθε τέτοιο σχέδιο και η Οργάνωση του ΚΚΕ τον κατήγγειλε για ανοχή ή και σύμπραξη σε βρώμικους σχεδιασμούς, αντιδημοκρατικές πράξεις στραγγαλισμού των λαϊκών ελευθεριών και αμέτρητες βίαιες ενέργειες σε βάρος του λαού και των δικαιωμάτων του, ο Λ. Μακκάς διακήρυξε ότι το ΚΚΕ… σχεδιάζει επανάσταση για την ανατροπή του κοινωνικού καθεστώτος και ζήτησε από τις δικαστικές αρχές της Κέρκυρας να λάβουν τα «δέοντα μέτρα», αξιώνοντας συλλήψεις.

Η σύλληψη της ηγεσίας των Κερκυραίων κομμουνιστών
Ολόκληρη η ηγεσία της Οργάνωσης του ΚΚΕ στην Κέρκυρα, συμπεριλαμβανομένου του Γραμματέα της, Βασίλη Άνθη, πρώην έγκλειστου από τη δικτατορία Μεταξά στην Ακροναυπλία και στη συνέχεια – αφού η μεταξική κλίκα τον παρέδωσε μαζί με τους άλλους κρατούμενους κομμουνιστές στους Ιταλούς κατακτητές – σε διάφορα στρατόπεδα και τελικά στην κερκυραϊκή νησίδα Λαζαρέτο, συνελήφθη το τριήμερο 25-27 Νοέμβρη. Ο Άνθης συνελήφθη στις 27 Νοέμβρη, καθώς παρουσιάστηκε ο ίδιος στην Εισαγγελία Κέρκυρας, δεδομένου ότι με εντολή της, κατόπιν παραγγελίας του Λ. Μακκά, οι αστυνομικές αρχές τον αναζητούσαν για να τον συλλάβουν, συνεχίζοντας όσα είχαν διαπράξει μία μέρα και δύο μέρες νωρίτερα με τα υπόλοιπα μέλη της διοίκησης της Οργάνωσης Κέρκυρας του ΚΚΕ.
Όπως ακριβώς τα γεγονότα της 10ης Οκτώβρη στην Κέρκυρα προηγήθηκαν και ήταν προπομπός όσων ακολούθησαν στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις στις αρχές Δεκέμβρη, με τα πυρά εναντίον συγκέντρωσης του λαού της Αθήνας στο Σύνταγμα, έτσι και η σύλληψη της τοπικής ηγεσίας του ΚΚΕ αποτέλεσε προπομπό των διωγμών που εξαπολύθηκαν αργότερα εναντίον συνολικά των Ελλήνων κομμουνιστών. Μέχρι τα τέλη του Νοέμβρη, δεν είχε σημειωθεί ανάλογη σύλληψη και φυλάκιση ηγεσίας του ΚΚΕ σε καμία μάλλον άλλη περιοχή της χώρας. Τα ηγετικά στελέχη των Κερκυραίων κομμουνιστών, μαζί και ο Γραμματέας τους, αποφυλακίστηκαν από τις Φυλακές της Κέρκυρας μετά τη γνωστή Συμφωνία της Βάρκιζας, που υπεγράφη στα μέσα Φλεβάρη του 1945.
Το πρωί της 27ης Νοέμβρη η Οργάνωση Κέρκυρας του ΚΚΕ έδωσε στη δημοσιότητα ΑΝΟΙΧΤΟ ΓΡΑΜΜΑ προς τον κυβερνητικό αντιπρόσωπο Μακκά, με την υπογραφή του Β. Άνθη (βλ. πιο πάνω, πηγή: Αρχεία Νομού Κέρκυρας – ΑΝΚ).
Ακολουθεί, λόγω της σημασίας του, ολόκληρο:
K.K.E.
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΕΡΚΥΡΑΣ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΓΡΑΜΜΑ
Προς τον κ. Λ. Μακκά αντιπρόσωπο της Εθνικής Κυβέρνησης στα Εφτάνησα
Ενταύθα
Κύριε Μακκά,
Ήρθατε στο νησί μας σαν αντιπρόσωπος της Εθνικής Κυβέρνησης, για να εξασφαλίσετε την εφαρμογή του Προγράμματός της, που διακηρύχτηκε επίσημα και που βγαίνει από την θέληση και τους αγώνες του Ελληνικού Λαού, δηλαδή την τάξη, την ομαλή εξέλιξη, την εθνική ενότητα και τις λαϊκές ελευθερίες.
Ο Κερκυραϊκός Λαός χαιρέτισε τον ερχομό σας σαν μιαν εγγύηση των ελευθεριών του, γιατί στο πρόσωπό σας και στις υποσχέσεις σας είδε την Εθνική του Κυβέρνηση και το Πρόγραμμά της.
Αναγνωρίσατε και σεις και όλοι, και τις ξέρει πρώτα απ’ όλους ο Κερκυραϊκός Λαός, τις προσπάθειες και τις θυσίες, που οι Εθνικοαπελευθερωτικές Οργανώσεις με πρωτοπορία την ΚΟΚ έκαμαν, για να εξασφαλιστεί η τάξη και η ησυχία στις δύσκολες μέρες που πέρασε η Κέρκυρα πριν τον ερχομό σας (σ.σ. τις μέρες 10-15 Οκτώβρη).
Αναγνωρίσατε και σεις και όλοι, και τις ξέρει πρώτα απ’ όλους ο Κερκυραϊκός Λαός, τις προθέσεις των άλλων (σ.σ. εκπρόσωποι του ΕΔΕΣ και ξένοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι) που ήρθαν σαν «εντολοδόχοι» της Εθνικής Κυβέρνησης.
Σας καταγγείλαμε και διαπιστώσατε τα έργα τους.
Σας κάναμε έκκληση να πάρετε τα απαραίτητα μέτρα για την εξασφάλιση των λαϊκών ελευθεριών και της ησυχίας του τόπου κατά το διάστημα της απουσίας σας, και μας διαβεβαιώσατε ότι τα είχατε κιόλας πάρει. Στο διάστημα όμως της απουσίας σας, παρ’ όλες τις διαβεβαιώσεις σας, έγιναν νέες παραβιάσεις και νέες προσβολές κατά του Κερκυραϊκού Λαού: Παραβιάστηκε η συμφωνία για το στρατωνισμό του 65 (σ.σ. Συντάγματος 65 του ΕΔΕΣ) έξω από την πόλη, με αυτό που είχατε κρίνει απαραίτητο και είχατε εγγυηθεί και προσωπικώς όπως και οι αντιπρόσωποι των Συμμάχων, παραβιάστηκε το δικό σας δικαίωμα σαν του μόνου αρμόδιου να βγάζει διατάξεις για την εφαρμογή κυβερνητικών αποφάσεων (σ.σ. ο ΕΔΕΣ ως Στρατιωτική Διοίκηση οργίασε), παραβιάστηκε επανειλημμένα το οικογενειακό άσυλο (σ.σ. έγινε επιδρομή ακόμη και στο σπίτι του Β. Άνθη δήθεν για την… ανακάλυψη Γερμανών στρατιωτών!!!), κατά τρόπο που δεν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε και τέλος, μια σειρά παραβιάσεις χωρίς τέλος.
Για όλα αυτά, όταν γυρίσατε, μας εκφράσατε μόνο την λύπη σας.
Εμείς όμως δεν σας εκφράσαμε την λύπη μας για την δική σας «έκφραση λύπης» και εσυνεχίσαμε να καταβάλουμε, όπως και συνεχίζουμε να καταβάλλουμε, κάθε προσπάθεια για την πραγματοποίηση του ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ.
Και σεις;
Δεν εφαρμόσατε την κυβερνητική απόφαση για την Εθνική Πολιτοφυλακή (σ.σ. για την υπό όρους δημιουργία της), ούτε την απόφαση για την κλήση της Εθνοφυλακής που θα έλυναν το ζήτημα της τάξης και της ησυχίας στο νησί μας για την εξασφάληση (…).
Δεν επήρατε κανένα μέτρο εναντίον των εμπρηστών της ησυχίας του τόπου, αλλά αντίθετα ανεχθήκατε και νέες αυθαιρεσίες που έβαζαν καθημερινά σε κίνδυνο την εθνική μας ενότητα, την τάξη και τις ελευθερίες του Κερκυραϊκού Λαού. Και φτάσατε μέχρι του σημείου να περιορίσετε τις Συνταγματικές ελευθερίες.
Κι όταν σας καταγγείλαμε τις νέες προκλήσεις, τις συλλήψεις και τους ξυλοδαρμούς και τις σκηνοθεσίες, τις απειλές και τις αρπαγές, μας είπατε ότι δεν είσθε αρμόδιος.
Κι’ όταν απ’ όλη σας την ταχτική εφάνηκαν καθαρά ο κίνδυνος των λαϊκών ελευθεριών και η καταπάτηση του Κυβερνητικού Προγράμματος εκαλέσαμε τον Λαό να περιφρουρήσει τις ελευθερίες του και το Πρόγραμμα της Εθνικής του Κυβέρνησης.
Δεν τον καλέσαμε σ’ επανάσταση. Γιατί, όπως ξέρετε πολύ καλά, δεν είναι αυτή η πολιτική του Κόμματός μας. Αν αυτή ήταν η πολιτική του ΚΚΕ και θα την είχε διακηρύξει και θα την είχε εφαρμόσει. Και είδατε από τις μέχρις τώρα μαζικές κινητοποιήσεις και την παλλαϊκή μορφή τους τί ακριβώς έλεγε η προκήρυξή μας.
Και όμως εσείς ενώ δεν πήρατε κανένα μέτρο εναντίον εκείνων που πυροβόλησαν στην πρώτη παλλαϊκή συγκέντρωση (σ.σ. στις 10 Οκτώβρη) κατά του Λαού, ούτε εναντίον εκείνων που οργίασαν το βράδυ της δεύτερης παλλαϊκής συγκέντρωσης (σ.σ. στις 12 Νοέμβρη), ούτε εναντίων των δραστών των άλλων εμπρηστικών για την εθνική ενότητα και την ησυχία πράξεων, παραπέμψατε στην Εισαγγελία τη δική μας προκήρυξη.
Κι’ εδώσατε το δικαίωμα στους δοσίλογους αξιωματικούς της αστυνομίας σας (σ.σ. παρέμεναν στις θέσεις τους οι διοικητές – συνεργάτες των κατοχικών δυνάμεων) να πιάσουν στελέχη της ΚΟΚ, ενώ ήξεραν ποιος είνε ο υπεύθυνος της ΚΟΚ και να τους πιάνουν μάλιστα χωρίς ένταλμα, παρά το Συν)γμα και τους Νόμους, και να κάνουν ένα σωρό άλλες αντισυνταγματικές ενέργειες κάθε άλλο παρά εξυπηρετικές της εθνικής ενότητας, της τάξης και της ησυχίας. Εν πάσει περιπτώσει, ο Γραμματέας της ΚΟΚ αναλαμβάνει προσωπικά όλες τις ευθύνες για την προκήρυξή της μπροστά στα ελληνικά Δικαστήρια και στον Κερκυραϊκό Λαό.
Αν μέχρι σήμερα δεν παρουσιάστηκε, δεν το έκαμε ούτε γιατί φοβήθηκε τις ποινές, ούτε γιατί του έλειπαν τα επιχειρήματα να υπερασπισθεί την Οργάνωσή του και τον εαυτό του.
Δεν παρουσιάσθηκε γιατί δεν έπρεπε να νομιστεί ούτε από τους πιο ακατατόπιστους ότι η… επανάσταση ματαιώθηκε γιατί πιάστηκε ο… υποκινητής της.
Σήμερα που αποδείχτηκε ότι δεν έγινε επανάσταση γιατί κανένας δεν την εκήρυξε ούτε σκέφτηκε να την κηρύξει, ο Γραμματέας της ΚΟΚ παρουσιάζεται στον κ. Εισαγγελέα.
Κύριε Μακκά,
Είδατε τον κερκυραϊκό Λαό να σας χειροκροτεί όταν εξαγγέλλατε το κυβερνητικό πρόγραμμα και να σας ελέγχει όταν παρεκκλίνατε από αυτό.
Εμείς αδιάσπαστα ενωμένοι με τις άλλες εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις, που αποτελούν την έκφραση των πόθων, της θέλησης και των συμφερόντων του κερκυραϊκού Λαού, θα συνεχίσουμε να τον οδηγούμε και στα χειροκροτήματα για την εφαρμογή και στον έλεγχο για τις παρεκκλίσεις και στην πάλη για την πραγματοποίηση του κυβερνητικού προγράμματος.
27—11—44
Με τιμή
Για την Κομμουνιστική Οργάνωση Κέρκυρας
Ο Γραμματέας
ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΝΘΗΣ

Ακολούθησε ένα εξοντωτικό πογκρόμ διώξεων σε βάρος μελών και φίλων του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, ακόμη και εναντίον καταστηματαρχών με στόχο λεηλασίες – αφθονούν οι σχετικές έγγραφες καταγγελίες που απόκεινται στα ΑΝΚ – κυρίως από συμμορίες και παρακρατικά στοιχεία νεοφερμένων ομάδων του ΕΔΕΣ πάλι από την Ήπειρο με βρετανικά πλοία. Με την ανοχή βέβαια του Λ. Μακκά που πηγαινοερχόταν στην Αθήνα και δήλωνε «Πόντιος Πιλάτος», προτού παραδώσει τη θέση του, για να διεκδικήσει υψηλότερα αξιώματα, σε νέο πολιτικό διοικητή – εκπρόσωπο των εναλλασσόμενων «δημοκρατικών κυβερνήσεων», ο οποίος κατέληξε υπουργός της δικτατορίας των συνταγματαρχών το 1970.
Μέσα στον Δεκέμβρη συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και ρίχτηκαν σαν να ήταν ζώα στις Φυλακές Κέρκυρας, σύμφωνα με τη «Φωνή του Λαού», οκτακόσιοι περίπου φίλοι και μέλη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, ενώ εκατοντάδες άλλοι είχαν εγκαταλείψει τα σπίτια τους και κρύβονταν ακόμη και σε σπηλιές, στην ύπαιθρο, καθώς καταδιώκονταν. Η Οργάνωση του ΚΚΕ, αποδεκατισμένη από στελέχη, λειτουργούσε στην παρανομία.
Ήταν αυτός ο ίδιος, πάντως, ο Λέων Μελάς, που υπακούοντας σε επιθυμίες βασικών εκπροσώπων της τοπικής άρχουσας τάξης και του Φρουραρχείου Κέρκυρας υπέγραψε τότε Διάταγμα με το οποίο διατασσόταν να… μετατεθεί από την Κέρκυρα στη Λευκάδα ο Ειδικός Επίτροπος Δοσιλόγων και αδέκαστος δικαστής, Παναγιώτης Γίδας (βλ. πάνω τον ίδιο), που κατηγορούνταν για την αντικατοχική – αντιστασιακή του δράση του μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ. Η «Κυβερνητική Εφημερίς Ιονίων Νήσων» με το σχετικό Διάταγμα του Μακκά σώζεται στο αρχείο εφημερίδων της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Κέρκυρας – ΔΗΒΙΚΕ, ενώ το σχετικό έγγραφο του Φρουραρχείου σώζεται στα Αρχεία Νομού Κέρκυρας – ΑΝΚ.
Η τύχη του Π. Γίδα, ο οποίος επέμεινε να περατώσει το έργο του, είναι γνωστή. Στις 27 Δεκέμβρη 1944 υπέκυψε στα τραύματα που του προκάλεσαν ΕΔΕΣίτες με φρικτά βασανιστήρια μέσα στο Παλαιό Φρούριο της πόλης.
![]() | ![]() |
Στις 21 Δεκέμβρη, ενώ αμέτρητοι άοπλοι φίλοι, μέλη και στελέχη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ διώκονταν απηνώς από οπλισμένες ομάδες παρακρατικών και κρατικών αποσπασμάτων, κατηγορούμενοι για συμμετοχή σε φανταστικό σχέδιο ένοπλης εξέγερσης και σχηματίζονταν σε βάρος τους τελείως κατασκευασμένα κατηγορητήρια, ο Λ. Μακκάς εξέδωσε τα Κυβερνητικά Διατάγματα υπ’ αριθ. 72-73/21.12.1944 (βλ. πάνω αριστερά σελ. 4 του φ. 11 «Κυβερνητική Εφημερίς Ιονίων Νήσων», πηγή: Δημόσια Βιβλιοθήκη Κέρκυρας), με τα οποία κήρυξε τον νομό Κέρκυρας σε «Κατάσταση Πολιορκίας» και συγκρότησε «Έκτακτο Στρατοδικείο Κερκύρας», με άμεση ισχύ, επικαλούμενος εξουσιοδότηση που του είχε δοθεί, όπως έλεγε, από την «Εθνική Κυβέρνηση» τον… Σεπτέμβρη του 1944. Το Διάταγμά του «περί μεταθέσεως του Πρωτοδίκου Κερκύρας Παναγιώτου Γίδα εις το Πρωτοδικείον Λευκάδας», ώστε να του αφαιρεθεί η αρμοδιότητα της ανάκρισης και δίωξης δοσιλόγων, φέρει αριθ. 60 και υπεγράφη την 1η Δεκέμβρη 1944 (βλ. πάνω δεξιά σελ. 4 φ. 10/4.12.1944 της ίδιας εφημερίδας, αρχείο ΔΗΒΙΚΕ), ορίζοντας άμεση ισχύ του, με αιτιολογικό την κάλυψη αναγκών στη Λευκάδα.

Όταν είχε συλληφθεί η ηγεσία της Οργάνωσης Κέρκυρας του ΚΚΕ και μαζί με αυτήν καταδιώκονταν άλλα στελέχη και μέλη της, με συνέπεια να λειτουργεί στην παρανομία, τρία ολόκληρα χρόνια προτού το Κόμμα αυτό τεθεί επισήμως εκτός νόμου, Γραμματέας της ανέλαβε ένας πρώην κρατούμενος των Ιταλών του Μουσολίνι στο Λαζαρέτο, φερμένος εκεί από άλλους τόπους κράτησης. Είχε γνωρίσει την Κέρκυρα στις αρχές της δεκαετίας του 1930, όταν είχε εξοριστεί στο νησί των Παξών, για την πίστη του στις ιδέες της σοσιαλιστικής – κομμουνιστικής δημοκρατίας και κοινωνίας. Μαζί με τους άλλους Κερκυραίους, Επτανήσιους και προερχόμενους από κάθε γωνιά της χώρας αντιστασιακούς κρατούμενους, απελευθερώθηκε από το Λαζαρέτο με τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας τον Σεπτέμβρη του 1943. Ρίζωσε, στη συνέχεια, στην Κέρκυρα.
Τον Γενάρη του 1945 συνελήφθη και οδηγήθηκε στο Φρουραρχείο Κέρκυρας, όπου τον «παρέλαβε» ταγματάρχης του ΕΔΕΣ. Από τα απίστευτα βασανιστήρια που υπέστη (βλ. στο διαδίκτυο θέμα «Η τύχη ενός κρατούμενου των Ιταλών στο Λαζαρέτο»), όταν μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο της πόλης οι γιατροί αναγκάστηκαν, για να τον κρατήσουν στη ζωή, να του κόψουν και τα δύο πόδια.
Εκείνος ο Γραμματέας της Οργάνωσης Κέρκυρας του ΚΚΕ έμεινε αγωνιστής μέχρι που έκλεισαν τα μάτια του και λεγόταν Χαράλαμπος Χατζηγεωργιάδης (βλ. πάνω τον ίδιο).






















