Πολλοί υπέθεταν, το 1980, ότι θα είχε κι αυτός την τύχη της «Κερκυραϊκής Ανθολογίας», του «Πρόσπερου» ή των ακόμη πιο βραχύβιων «Φιλολογικών Νέων», που αποτέλεσαν σημαντικά κερκυραϊκά περιοδικά Λόγου και Τέχνης μετά τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκείνες οι προσπάθειες ανανέωσης και προσαρμογής της σολωμικής πνευματικής κληρονομιάς και της λογοτεχνικής Επτανησιακής Σχολής στα σύγχρονα ελληνικά πνευματικά ρεύματα και δεδομένα άντεξαν μερικά χρόνια και προσέφεραν πολλά, δεν μπορεί να πει κανείς όμως ότι μακροημέρευσαν. Με πνευματικές αποσκευές και περγαμηνές των νεαρών ιδρυτών του πολύ υποδεέστερες εκείνων που σε ώριμη ηλικία δημιούργησαν τα προγενέστερα ομοειδή κερκυραϊκά περιοδικά, ο «Πόρφυρας», το περιοδικό που έκανε την εμφάνισή του το 1980, φαινόταν καταδικασμένος να έχει την τύχη των «προγόνων» του.
Από τότε ήλθε αρκετές φορές, είναι η αλήθεια, κοντά στο τέλος του, λόγω οικονομικής δυσπραγίας. Η τελευταία, πριν από μόλις λίγους μήνες (βλ. στο διαδίκτυο θέμα του Corfupress.com με τίτλο «Ο πνιγμός ενός 43χρονου κερκυραϊκού πόρφυρα», 2023). Σαν από θαύμα, όμως, επιβίωσε. Όχι μόνο δεν αποδείχθηκε θνησιγενής, αλλά έχει αποδειχθεί, έως τώρα, εφτάψυχος. Τα σήματα κινδύνου που εξέπεμπε κατά καιρούς λειτουργούσαν, τελικά, αναζωογονητικά. Ήδη μπαίνει στον 47ο χρόνο της ζωής του.
Η συμβολή του στα σύγχρονα κερκυραϊκά -και όχι μόνον- Γράμματα και η καταξίωσή του στον πνευματικό ελληνικό χώρο είναι ανεκτίμητες και ίσως δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα για μια ολοκληρωμένη ανάδειξή τους, που ελπίζουμε ότι θα επιχειρηθεί από τα κατάλληλα πρόσωπα το 2030, με ένα συνέδριο με τίτλο «Πενήντα χρόνια Πόρφυρας», με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον. Μόνο μια πρόγευση ίσως ενός τέτοιου συνεδρίου, ανοικτού στα καλύτερα πνευματικά ρεύματα της χώρας, αν όχι και ευρύτερα, σε διασύνδεση με την πορεία ανάλογων περιοδικών άλλων ευρωπαϊκών χωρών, επιφυλάσσει ίσως η εκδήλωση τιμής για το περιοδικό, που γίνεται απόψε στην Ιόνιο Βουλή με πρωτοβουλία του κεντρικού Δήμου Κέρκυρας και με ομιλίες – μηνύματα προσωπικοτήτων, όπως οι διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί του ελληνικού και του επτανησιακού πνευματικού γίγνεσθαι Νάσος Βαγενάς και Αλέξης Ζήρας.
![]() | ![]() | ![]() |
Ήταν καλοκαίρι, Ιούλιος μήνας, το 1980, όταν κυκλοφόρησε και συστήθηκε στο κοινό, ως «δίμηνη έκδοση γραμμάτων και τεχνών». Εκδότης ήταν, όπως και στις μέρες μας, μια «Κερκυραϊκή Ένωση Γραμμάτων και Τεχνών». Το όνομα αυτό παρέπεμπε σε μια σχεδόν πανομοιότυπη στην ονομασία της Ένωση που είχε συσταθεί μετά τον Πόλεμο, με επικεφαλής τον τεχνίτη του λόγου Λίλη Δεσύλλα, μαζί με άλλους ΕΑΜογενείς πνευματικούς ανθρώπους του τόπου. Ζούσε και συνεργάστηκε με το νέο περιοδικό, από τη γενιά των δημιουργών του «Πρόσπερου», η Μαρί Ασπιώτη (βλ. πάνω το εξώφυλλο και τμήμα της σελίδας με τα ονόματα των συνεργατών εκείνου του ιστορικού πρώτου τεύχους). Το μότο και σήμα κατατεθέν του περιοδικού, δύο στίχοι του γραμμένου στην Κέρκυρα ποιήματος «Πόρφυρας» του Διονύσιου Σολωμού: «Στ’ άνθη γελάς κι είσ’ όμορφο / χάσμα του βράχου μαύρο». Από τότε το δίστιχο αυτό δεσπόζει σε κάθε τεύχος του περιοδικού. Το κορυφαίο ποίημα «Πόρφυρας», που ο Σολωμός εμπνεύστηκε από ένα αληθινό γεγονός που όντως συνέβη στα χρόνια του, όταν ένας -αποκαλούμενος στο νησί και πόρφυρας- καρχαρίας κατασπάραξε νεαρό απέναντι από το σπίτι του ποιητή στα Μουράγια της πόλης της Κέρκυρας, έδωσε στο περιοδικό την ονομασία του. Η παραπομπή στη σολωμική πνευματική κληρονομιά απερίφραστη.
Την «οργάνωση, επιλογή και επιμέλεια» του πρώτου αυτού τεύχους ή φυλλαδίου, όπως το αποκαλούσαν, είχαν, κατ’ αλφαβητική σειρά, ο 46χρονος Δημήτρης Κονιδάρης και ο 30χρονος Περικλής Παγκράτης, που είχαν ήδη εμφανίσει ορισμένα φιλολογικά κείμενά τους και είχαν «θητεύσει» κοντά σε ορισμένους Κερκυραίους πνευματικούς δημιουργούς. Εκείνο το πρώτο -και ιστορικό- τεύχος εκδόθηκε σε 300 αριθμημένα αντίτυπα, με σχέδιο εξωφύλλου φιλοτεχνημένο από τον 33χρονο ζωγράφο Σπύρο Αλαμάνο, που θα αποτελούσε σταθερό συνεργάτη του επί τρεις δεκαετίες, εκπροσωπώντας την εικαστική Κέρκυρα. Στην «υλοποίηση του περιοδικού» είχαν «συμβάλει ποικιλότροπα» και άλλοι, όπως ο 20χρονος κατοπινός συγγραφέας Σωτήρης Τριβιζάς.
Παγκράτης, Κονιδάρης, Τριβιζάς αποτέλεσαν την «τριανδρία» που και σήμερα παρουσιάζεται στις εισαγωγικές σελίδες του περιοδικού, ως υπεύθυνη για την έκδοσή του, μαζί με πρόσωπα που προστέθηκαν στην πορεία στην εκδοτική ομάδα, κάποτε ατύπως: ο Διομήδης Βλάχος, ο Θεοτόκης Ζερβός, η Μαρία Μαρτζούκου, ο Νάσος Μαρτίνος, ο Κώστας Σουέρεφ – όλοι τους πρόσωπα με πλούσια συνεισφορά και ευρύ συγγραφικό έργο, «δεμένα» με την ιστορία του περιοδικού. Ξεχώριζαν, θα λέγαμε, στις 32 σελίδες του πρώτου τεύχους, ένα κείμενο του Παγκράτη για τη μεταπολεμική κερκυραϊκή λογοτεχνία, ένα ποίημα του Ιάσονα Δεπούντη και η μετάφραση ενός ποιήματος του Πωλ Ελυάρ από τη Μαρία Μακρή.
Ένα σημείωμα στην 29η σελίδα, με τίτλο «η έκδοση», εξηγούσε τι είναι ο «Πόρφυρας», τους λόγους της έκδοσής του, τη φιλοσοφία των δημιουργών του.
Αξίζει να παρατεθεί ολόκληρο:
«Συνέχεια» θα μπορούσε να ήταν ένα άλλο όνομα αυτού του περιοδικού. Γιατί την πνευματική συνέχεια σ’ αυτή την πολιτεία έχει την πρόθεση να εκφράσει. Θέλει να ‘ναι μία συνέχεια της σημερινής πνευματικής συγκομιδής, όπως αυτή εμφανίζεται και ζει και κινείται κι εξελίσσεται στο χώρο τούτο, χωρίς ωστόσο να ξεκόβεται από τους άλλους χώρους. Ούτε από την εποχή και τον καιρό μας. Το Σολωμικό δίδαγμα, που δεν έπαψε να ‘ναι εδώ απτή ζωντανή παρουσία, μας δίνει το σύμβολό του, τον «Πόρφυρα». Μιαν ομορφιά της έξω από χρόνο και χώρο αμάχης, μιαν αντιπαράταξη στο άγριο τέρας.
Δώσαμε την πρώτη φωνή στην Ποίηση (σ.σ. τα κείμενα του τεύχους άρχιζαν με το ποίημα του Δεπούντη). Έχει τη δύναμη να κλείνει σε λίγες λέξεις το ανθρώπινο αίσθημα. Πρώτη διάσταση του λόγου, παίρνει κι εδώ την πρώτη διάσταση. Παράλληλα, οι ξένες παρουσίες. Η μεταφραστική προσπάθεια – έντονο χαρακτηριστικό της επτανησιακής σχολής και των μετά απ’ αυτήν επτανησίων ποιητών – δίνει την ευκαιρία της μεταφοράς ενός άλλου κόσμου στα δικά μας μέτρα.
Ένα διάλογο μέσα από τούτες τις στήλες εγκαινιάζουμε για τα θεμελιώδη προβλήματα της σημερινής Τέχνης ή ζωής. Το λόγο έχει σήμερα η Ζωή Καρέλλη, η ευαίσθητη ποιήτρια της Θεσσαλονίκης. Θ’ ακουστούν κι άλλες έγκυρες φωνές. Τη σειρά τους καθορίζουν οι τεχνικές συνθήκες κι όχι άλλα κριτήρια.
Ο «Πόρφυρας» εκδίδεται με τεράστιες οικονομικές θυσίες. Τα λίγα αντίτυπά του δεν επιτρέπουν συμπίεση του κόστους του. Η τιμή πωλήσεώς του (σ.σ. 100 δρχ.) είναι τιμή ζημίας. Προχωρήσαμε στην έκδοση παραβλέποντας έξοδα και κόπους. Την ώρα που χίλια δύο έντυπα στραγγαλίζουν την αξιοπρέπειά τους, υποτιμούν τη νοημοσύνη μας και προσβάλλουν την αισθητική μας, ο «Πόρφυρας» θέλει να είναι, αν μη τι άλλο, μία τίμια σκιά σ’ αυτήν εδώ την αγαπημένη Πολιτεία αλλά κι έξω απ’ αυτή.
Η φωνή του «Πόρφυρα» θα είναι και φωνή όλων. Κείμενα που θα τα χαρακτηρίζει η πειθαρχία στα εκφραστικά μέσα και η περιωπή του ύφους – κάτι που τόσο λείπει σ’ αυτή την εποχή της ασημαντολογίας – θα δημοσιεύονται χωρίς δισταγμό. Την αγωνία για την ποιότητα θα τη μοιράζεται ο «Πόρφυρας» μ’ όλους και την άνιση μάχη εναντίον του κακού γούστου και της παρα – λογοτεχνίας θα τη δίνει μαζί μ’ όλους. Αυτή η αγαπημένη Πολιτεία δε μπορεί να παραμένει άλλο δίχως το δικό της «παρών» στις αναζητήσεις και τα ρεύματα της νεώτερης Τέχνης. Ο «Πόρφυρας» ξεκινά από την ανάγκη να εκφραστούν από κοινό βήμα τα ρίγη των κερκυραίων συγγραφέων και καλλιτεχνών, αναζητώντας, παράλληλα, τις φωνές και τα επιτεύγματα του ευρύτερου χώρου. Η πορεία του θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό από την ηθική συνδρομή όσων πονούν για τα κερκυραϊκά γράμματα – κι όχι απαραίτητα συγγραφέων – κι απ’ την απήχηση που θα βρει.

Το πρώτο διπλό τεύχος (13-14, σελ. 68, Δεκέμβριος 1982) δεν άργησε να εκδοθεί, αφιερωμένο στη μεταπολεμική κερκυραϊκή ποίηση. Από τις σελίδες του παρουσιάστηκαν, με ποιητικές δημιουργίες τους, οι Ορέστης Αλεξάκης, Ευγένιος Αρανίτσης, Μιχαήλ (Λίλης) Ι. Δεσύλλας, Θεοτόκης Ζερβός, Ιωάννα Ζερβού, Γιώργος Ν. Κάρτερ, Σπύρος Κατσίμης, Δημήτρης Κονιδάρης, Τάσος Κόρφης, Χρήστος Μανέττας, Νάσος Μαρτίνος, Ιωάννης Σαρακηνός, Κώστας Σουέρεφ, Δημήτρης Ι. Σουρβίνος, Σωτήρης Τριβιζάς, Θεόφιλος Δ. Φραγκόπουλος, Τηλέμαχος Χυτήρης.
Ήδη, καθώς συμπλήρωνε δύο χρόνια κυκλοφορίας, ο κύκλος των συνεργατών του είχε διευρυνθεί θεαματικά, με δεκάδες Κερκυραίους συνεργάτες, συμπεριλαμβανομένων εικαστικών, όπως ο Δημήτρης Άνθης, ο Νίκος Βεντούρας, ο Γιώργος Κεφαλληνός και ο Άγγελος Κόντης. Σημαντικοί άνθρωποι των ελληνικών Γραμμάτων και Τεχνών, όπως ο Γιώργος Βαλέτας, ο Νίκος Γκάτσος, ο Σπύρος Ευαγγελάτος, ο Μιχάλης Κατσαρός, ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, ο Αντώνης Σαμαράκης, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Μάνος Χατζηδάκις, μαζί με σπουδαίους Κερκυραίους εργάτες του Πολιτισμού, όπως ο Κώστας Δαφνής, ο Σπύρος Πλασκοβίτης και ο Τηλέμαχος Ρούσης, αλλά και ο Λόρενς Ντάρελ, είχαν παρουσιάσει απόψεις τους μέσω του «Πόρφυρα», που δυσκολευόταν, ωστόσο, να αποκτήσει μια σταθερή, ευρεία τοπική συνδρομητική βάση, ικανή να τροφοδοτήσει την ανάπτυξή του, ενώ συνέχιζε να στοιχειοθετείται ακόμα εξ ολοκλήρου με το χέρι και εκδιδόταν πια – από το έκτο τεύχος του – σε 550 αντίτυπα.
Το ερώτημα αν θα «τα βάλει» πετυχημένα με το «άγριο τέρας» της υπονόμευσης του Πολιτισμού, νικώντας το, όπως ο Σολωμός στο ποίημά του σκορπώντας φως ενάντια στο σκοτάδι, είχε τεθεί γρήγορα. Ανοίχτηκε στην τοπική διαφημιστική αγορά, αναζητώντας στήριξη σε φορείς όπως ο Μουσικός Οίκος Φ. Βρυώνη, τα καταστήματα – αντιπροσωπείες – γραφεία Ευρώπη, Corfu Holiday, Μεταξά, Ιζόλα, Danilia Drive In, Pepsi, Simentco, αφού έκανε τις πρώτες συνεργασίες του με τα εκδοτικά – μορφωτικά τμήματα της Αγροτικής και της Εθνικής Τράπεζας για την προβολή δικών τους εκδόσεων. Από το πέμπτο του φύλλο (Μάρτιος 1981) έκανε λόγο, σε άρθρο του, για μια αίσθηση «μοναξιάς», ενώ ευχαριστούσε «τους ανεχτίμητους φίλους του που βοηθούν στην έκδοσή του». Κατάφερνε δύσκολα να επιβιώνει, να κατακτά βήμα το βήμα μια πανελλήνια αναγνώριση και καταξίωση, αλλά και να γίνεται το εκδοτικό βήμα συνεργατών του, προχωρώντας στην έκδοση των βιβλίων «Οι συζητητές» του Δ. Κονιδάρη, «Παράθυρα» και «Σχέδια» του Σ. Αλαμάνου, «Ένα κλαδί της πικροδάφνης» του Δ. Ι. Σουρβίνου και «Οι κόνδορες και το αντιπρανές» του Ο. Αλεξάκη.
Προχωρούσε και η «καθαρή» σολωμική αρθρογραφία. Την αρχή έκανε η Αγάθη Νικοκάβουρα στο τέταρτο τεύχος (Γενάρης 1981) με θέμα «ο πόρφυρας» για το ομώνυμο ποίημα, για να συνεχίσει ο Θανάσης Τζούλης στο ενδέκατο (Ιούνιος 1982), με θέμα «Ο ιερομόναχος Διονύσιος Σολωμός».
Από το 15ο τεύχος, τον Φλεβάρη του 1983, στην εκδοτική ομάδα – συντακτική επιτροπή του περιοδικού προστέθηκαν, πλάι στους Δημ. Κονιδάρη και Περ. Παγκράτη, τον Σωτ. Τριβιζά και τον ζωγράφο Σπ. Αλαμάνο δύο πρόσωπα με θητεία στον ποιητικό στίβο: ο γνωστός και από την αντιδικτατορική του δράση 40χρονος Θεοτόκης Ζερβός και ο 59 ετών Δημήτρης Ι. Σουρβίνος. Η διεύθυνση παρέμεινε ίδια: ο λογοτέχνης Δημήτρης Κονιδάρης και ο άλλοτε συνεργάτης-συντελεστής μαθητικών και νεανικών λογοτεχνικών περιοδικών και «μαθητής» του λογοτέχνη Μ. Ι. Δεσύλλα (βλ. στο διαδίκτυο θέμα με τίτλο «Ο Λίλης Δεσύλλας και η στερνή επιθυμία ενός εκτελεσμένου στο Λαζαρέτο»), νομικός και κατοπινός πρόεδρος της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών – Μουσείο Σολωμού και πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Κέρκυρας επί δημαρχίας Σωτήρη Μικάλεφ, Περικλής Παγκράτης.
Σε σχετικό άρθρο, σε νέα στήλη με τον τίτλο «Περίπλους», στην οποία έκτοτε εκφραζόταν η εκδοτική ομάδα του περιοδικού, αναφερόταν:
Ο «Πόρφυρας», κατά το μέτρο που ανταποκρίθηκε στη διακονία της κερκυραϊκής πνευματικής συνέχειας, αλλά και του ευρύτερου πνευματικού χώρου, πλαισιώνεται από το τεύχος αυτό με δύο νέα πρόσωπα που θα μοιραστούν τις αγωνίες της έκφρασης και τις αυξημένες – ύστερα από δύο και παραπάνω χρόνια – υποχρεώσεις του. Το προηγούμενο διπλό τεύχος, αφιερωμένο στην κερκυραϊκή μεταπολεμική ποίηση, υπήρξε το επιστέγασμα μιας προσπάθειας που είχε πλήρη συνείδηση των προβλημάτων και, συγχρόνως, αφετηρία ενός δεύτερου βήματος, με όλες τις συνοδές δυσχέρειες. Η ανανέωση που επιχειρείται από τούτο το τεύχος δεν είναι – και δεν θα είναι στο ορατό μέλλον – θεαματική, έστω και για μόνο το λόγο ότι οι υπάρχουσες οικονομικές και τεχνικές δυνατότητες του μη κερδοσκοπικού «Πόρφυρα» είναι αντιστρόφως ανάλογες των προθέσεών του. Εντοπίζεται, ιδίως, στην επιλογή της ύλης, στην προσφορά ενός προσεγμένου και έντιμου κριτικού λόγου και στη δημιουργία αυτών των σελίδων που θα προσπαθούν να παρακολουθούν άμεσα, αδέσμευτα και υπεύθυνα, ζητήματα που αφορούν την τέχνη, τη λογοτεχνία και τις προεκτάσεις τους.
Ακολουθούσε σχόλιο για την προοπτική ίδρυσης του Ιονίου Πανεπιστημίου. Ήταν η αρχή μιας σειράς «παρεμβάσεων» της εκδοτικής ομάδας του περιοδικού σε πληθώρα θεμάτων τοπικού και ευρύτερου πνευματικού, κατά βάση, ενδιαφέροντος.
Ακολούθησαν «Διήμερα Λόγου και Τέχνης», εκδηλώσεις με ευρεία συμμετοχή και αναγνώριση.
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
Γύρω στο 1990 η συνδρομητική βάση του περιοδικού έφθασε τα 1.500 πρόσωπα, γεγονός που επέτρεπε διάφορες εκδηλώσεις, συνέδρια και πρωτοβουλίες που, όπως λέμε σε αυτές τις περιπτώσεις, έγραψαν ιστορία και άφησαν εποχή. Για πολλά χρόνια, ο «Πόρφυρας» (βλ. πάνω τα εξώφυλλα των τευχών του με αριθμούς 10, 20, 30, 40 και ούτω καθεξής μέχρι το τεύχος με τον αριθμό 100), ό,τι και αν θα μπορούσε να πει κανείς και για τα λάθη του, ήταν η Κέρκυρα του πνευματικού φέγγους του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, επικαιροποιημένη, στα καλύτερά της!
Συμπληρώνοντας 100 τεύχη από την κυκλοφορία του, τον Σεπτέμβριο του 2001, το περιοδικό δημοσίευσε στο τεύχος αυτό σχετικό σχόλιο, με τίτλο «Στην αφετηρία», επισημαίνοντας:
Με το τεύχος αυτό ο «Πόρφυρας» συμπληρώνει τον αριθμό των 100 τευχών. Θεωρούμε το γεγονός άξιο επισήμανσης, καθώς μάλιστα το περιοδικό, άγει το εικοστό δεύτερο έτος της ηλικίας του. Παράλληλα, ωστόσο, πιστεύουμε ότι με την επισήμανση αυτή εξαντλείται και ο όποιος «πανηγυρισμός» αρμόζει στην περίπτωση, αφού η διαρκής αναπροσαρμογή των στόχων μας, μας επαναφέρει κατά καιρούς στην αφετηρία. Από την άλλη μεριά οφείλουμε με κάθε ειλικρίνεια να ομολογήσουμε ότι τις αριθμητικές αυτές επιδόσεις ποτέ δεν είχαμε φανταστεί ότι θα τις επιτυγχάναμε, όταν τον Ιούλιο του έτους 1980 ξεκινούσαμε δειλά το εκδοτικό μας εγχείρημα.
Εξίσου μη αναγκαίο θεωρούμε και τον απολογισμό της μέχρι σήμερα πορείας μας, για τον οποίον, εξάλλου, θα είμασταν και ουσιαστικά αναρμόδιοι να τον πραγματοποιήσουμε. Το μόνο που μπορούμε να ευχηθούμε, είναι να βρεθεί στο μέλλον ο κατάλληλος νέος ερευνητής, ο οποίος με αντικειμενικότητα (για να μη χαριστεί στα λάθη μας), αλλά και με ευαισθησία (για να μην αδικήσει τη σκέψη μας) θα συνυπολογίσει ή και θα συμψηφίσει «κέρδη» και «ζημίες» από την έκδοση. Τότε, ενδεχομένως, θα κληθεί να απαντήσει σε ερωτήματα σαν κι αυτά π.χ.: α) εάν το περιοδικό κατόρθωσε να διαμορφώσει προσωπικότητα, β) εάν και σε ποιο βαθμό συνέβαλλε στη συλλογικότητα, γ) εάν και σε ποιο βαθμό μπόρεσε να παρακολουθήσει τις πνευματικές διεργασίες στον τοπικό, τον ευρύτερο ελληνικό και τον διεθνή χώρο, δ) εάν και σε ποιο βαθμό ανέσυρε απ’ τη λήθη αξιόλογες μορφές ή μορφώματα του παρελθόντος και εντόπισε τις εξελίξιμες περιπτώσεις του παρόντος, ε) εάν με τις αναγκαίες ανανεώσεις δημιούργησε προοπτικές συνέχειας, κ.λπ.
Όχι, λοιπόν, «πανηγυρικά», αλλ’ εντελώς «περιστασιακά» σημειώνουμε το γεγονός πως ο «Πόρφυρας» έφθασε στο εκατοστό τεύχος του. Το σημειώνουμε: με τη σύνθεση του εξωφύλλου, με την ανθολόγηση παλαιότερων σχολίων που δίνουν μια κάποια εικόνα των θέσεων και απόψεων του περιοδικού, τέλος με την παράθεση των ονομάτων των συνεργατών των εκατό τευχών (σ.σ. ο κατάλογος περιλάμβανε περισσότερα από 500 ονόματα). Υπάρχει και μια συμβολική χειρονομία: τα μέλη της στενής εκδοτικής ομάδας συμμετέχουν στο παρόν τεύχος με μια συνεργασία τους. Δηλώνεται έτσι το γνωστό στους αναγνώστες, ότι δηλαδή μετά μια μακρά διαδρομή υπάρχει πάντα συνέχεια και διάρκεια. Και υπάρχει μεταξύ των μελών της εκδοτικής ομάδας αλληλοεκτίμηση και αγάπη – στοιχεία που αποτελούν την κινητήρια δύναμη του περιοδικού.
![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
Η συνέχεια, σε ό,τι αφορά τους συνδρομητές και την ευρύτητα των συνεργατών και του περιεχομένου, ακόμη και τη συχνότητα της έκδοσης, δεν ήταν ανάλογη. Στα επόμενα 25 χρόνια εκδόθηκαν πολύ λιγότερα τεύχη, συχνά μάλιστα διπλά. Η αντίστροφη μέτρηση – ακολουθώντας εκείνη της Κέρκυρας και της χώρας συνολικά στον πνευματικό και πολιτιστικό τομέα τα χρόνια του λεγόμενου «θριάμβου του καπιταλισμού» – κορυφώθηκε τα χρόνια των Μνημονίων, όταν το περιοδικό έφθασε στο χείλος του «λουκέτου» (βλ. πάνω τα εξώφυλλα των τευχών του με αριθμούς 110, 120, 130 και ούτω καθεξής μέχρι το τεύχος με τον αριθμό 180). Για να επιζήσει ως τις μέρες μας, συνεχίζοντας να φέρνει στο φως και στην επικαιρότητα πολύτιμη πνευματική ύλη σε μια περίοδο που «κατέβασαν ρολά» πολλά ανάλογα περιοδικά σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, χρειάστηκε να αναζητήσει νέες χρηματοδοτικές πηγές και να προστρέξει μερικές φορές σε ισχυρά κερδοσκοπικά και μη κερδοσκοπικά Ιδρύματα, κολυμπώντας, θα μπορούσε να πει κανείς, «στα φτερά του καρχαρία». Προς τιμή τους, υπήρξαν Κερκυραίοι επιχειρηματίες και μάνατζερ, από την Αθήνα κυρίως (Κ. Β., Π. Κ., Δ. Β., Γ. Π. είναι τα αρχικά κάποιων από αυτούς), που συνέβαλαν, ακόμη και όταν δυσφορούσαν με μέρος του περιεχομένου του περιοδικού, οι υπεύθυνοι του οποίου κράτησαν σε υψηλά επίπεδα την αξιοπρέπειά του, δεν έκαναν «αβαρίες» στην ύλη του και κράτησαν ψηλά τη σημαία της ανυπότακτης πνευματικής – πολιτιστικής Κέρκυρας ακόμη και κάτω από πολύ αντίξοες συνθήκες.
Στο 150ό τεύχος, τον Μάρτιο του 2014, εν μέσω των Μνημονίων διάσωσης και ενίσχυσης της άρχουσας τάξης, το περιοδικό γιόρτασε το γεγονός της συμπλήρωσης τόσων τευχών, υπενθυμίζοντας ότι ο τίτλος ενός συνεδρίου της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών, αφιερωμένου σε ποιητές όπως ο Μανόλης Αναγνωστάκης, κατέληγε με τα λόγια στίχου «Μιλώ για τα τελευταία σαλπίσματα…». Η εκδοτική ομάδα του περιοδικού ανέφερε, μεταξύ άλλων, σε εισαγωγικό σημείωμα, με τίτλο «Εκατόν πενήντα τεύχη»:
Οι δημιουργοί του «Πόρφυρα» – θαρρούμε και οι συνεργάτες και οι παραλήπτες – αισθάνονται χαρά, γιατί μπορούν μ’ αυτό το τεύχος, το 150ό, να διαπιστώσουν ότι η προσπάθεια που καταβάλλεται επί 34 χρόνια παρουσιάζει ένα αποτέλεσμα που ξεπερνά τις αρχικές προσδοκίες. Κι ίσως αυτό να σημαίνει ότι η ελπίδα και το όραμα για το μέλλον – που κάποια στιγμή ανυπερθέτως θα ολοκληρώσει και θα περατώσει και τον κύκλο του περιοδικού – αναζωογονεί τη συμμετοχή και προωθεί τον λόγο της ύπαρξής μας σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε βαθιά κρίση αξιών, πέρα από οικονομική. Με τη σχετική υπενθύμιση κωδικοποιείται βέβαια και μια αφάνταστα σκληρή εργασία λίγων ανθρώπων.
Και μόνο ο αριθμός των 150 τευχών ενός μη κερδοσκοπικού, «περιφερειακού» περιοδικού, χωρίς χιλιάδες αντίτυπα, χωρίς οικονομικούς πόρους, που πέτυχε να βρίσκεται συνεχώς σε χέρια καλών φίλων, στα κεντρικά αθηναϊκά βιβλιοπωλεία, στις βιβλιοθήκες ελληνικών πανεπιστημίων και εδρών Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του εξωτερικού και σε χέρια ελληνιστών, πρέπει να θεωρηθεί μια πραγματικότητα. Μέχρις εκεί όμως, επειδή έχουμε επίγνωση πως τα 150 τεύχη δεν είναι λίγα, αλλά ούτε και πολλά. Επιπροσθέτως, μας αρκεί που μπορούμε συνεχώς να πιστοποιούμε τις αδυναμίες και τις ελλείψεις μας…
Τα 150 τεύχη μας θα αποτελούσαν και θετικό βήμα σ’ ένα «διάλογο» για τα περιοδικά γραμμάτων και τέχνης, που σήμερα είναι περισσότερο από αναγκαίος, με κύριο ερώτημα: πού τα πάει τα περιοδικά γραμμάτων και τα γράμματά μας η καθολική κρίση; Ιδίως, τα περιοδικά που δεν έχουν πίσω τους εκδότη, πηγές χρηματοδότησης, επαγγελματίες του έντυπου λόγου; Ήδη, τον τελευταίο καιρό έχουν προσμετρηθεί και υπολογίσιμες απώλειες λογοτεχνικών περιοδικών (…) Στηριζόμαστε στο παρελθόν, προσβλέποντας στο μέλλον.

Διπλό τεύχος του περιοδικού (αριθ. 95-96, Σεπτέμβριος 2000) είχε αφιερωθεί στον Διονύσιο Σολωμό. Το εξώφυλλο του τεύχους σχεδίασε ο Παναγιώτης Περιστέρης, σε σχέδιο που το 1957 φιλοτέχνησε ο πολιτικός κρατούμενος στις Φυλακές Κέρκυρας ζωγράφος Ασαντούρ Μπαχαριάν. Το τεύχος συμπεριέλαβε τα Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου αφιερωμένου στον ποιητή, που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία και ευθύνη του περιοδικού στις 13-15 Νοεμβρίου 1998, με θέμα «Ο Σολωμός και η Ευρωπαϊκή Παιδεία».
Ανέρχονται σε δεκάδες τα δημοσιεύματα του περιοδικού στα έως τώρα τεύχη του που αφορούν το σολωμικό έργο και συγκροτούν μια εκτεταμένη σολωμική βιβλιογραφία. Εξαιρουμένων των παρουσιάσεων και κριτικών βιβλίων, ανέρχονται, όπως διαπιστώσαμε, σε 92. Ο σχετικός κατάλογος είναι μακρύς.
Εντοπίσαμε τα εξής δημοσιεύματα (σε παρένθεση ο αριθμός του τεύχους):
* Δημήτρης Αγγελάτος, «Η “χρυσή βαθμίδα“, ο ερασιτέχνης ποιητής και ο Σολωμός» (84-85). «”Ove varvato giunsi e tal noa sono“ – Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στο “La Navicella Greca“ για τις συνθετικές προϋποθέσεις του ώριμου έργου του Δ. Σολωμού» (95-96).
* Βαγγέλης Αθανασόπουλος, «Ο κριτικός Πολυλάς» (84-85, για Δ. Σολωμό).
* Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Προβλήματα περιγραφής και ερμηνείας των ελληνοϊταλικών του Σολωμού» (95-96). «Ο ερωτικός – λυρικός Σολωμός» (155). «Μέτρο και ύφος στον “Ύμνο“ του Σολωμού: ανιχνεύοντας τις καταβολές ενός “πατριωτικού“ μέτρου» (187).
* Γιώργος Γ. Αλισανδράτος, «Ο διάλογος Πολυλά – Ζαμπέλιου για την ποίηση του Σολωμού» (84-85).
* Γιώργος Ανδρειωμένος, «Στη βαριά σκιά του Σολωμού: Οι Επτανήσιοι λόγιοι για τον Ανδρέα Κάλβο» (56). «Η πρόσληψη του Σολωμού και του Κάλβου από τους Πανεπιστημιακούς κριτικούς, 1926-1960 – Μια σύγκριση» (64-65). «Ο Σολωμός του Γιάννη Δάλλα» (120). «Προς τη διαμόρφωση μιας ποιητικής κοινής: η συμβολή του Ανδρέα Κάλβου και του Διονύσιου Σολωμού» (136).
* Λάμπρος Βαρελάς, «Το “Άνθος Σολωμού“» (183).
* Διομήδης Βλάχος, «Η μετάφραση των ιταλικών σημειώσεων του Σολωμού στο δεύτερο σχεδίασμα των “Ελεύθερων Πολιορκημένων“» (95-96).
* Σοφία Βούλγαρη, «Το φάντασμα του Σολωμού στον μοντερνισμό του Νάνου Βαλαωρίτη» (136).
* Ευριπίδης Γαραντούδης, «Η μετρική του Σολωμού: ρυθμός μιχτός, αλλά νόμιμος» (95-96). «Ο σολωμισμός των Επτανησίων “σολωμικών ποιητών“» (120).
* Γιάννης Δάλλας, «Ο “Κρητικός“ του Σολωμού – Η γένεση ενός ποιήματος» (88). «”Ελεύθεροι Πολιορκημένοι“ – Μια συνανάγνωση του Β’ Σχεδιάσματος με τα ιταλικά του παρακείμενα» (95-96). «Προς το σολωμικό ζητούμενο με την πλοήγηση μιας έννοιας» (119).
* Δημήτρης Δημηρούλης, «Ο Σολωμός στην κόψη της Ευρωπαϊκότητας» (95-96).
* Χριστίνα Ευθυμίου, «Η φύση στον “Πόρφυρα“ του Σολωμού – Σκηνογραφώντας την ενότητα» (103).
* Αλέξης Ζήρας, «Από τη σολωμική και κάλβεια φύτρα» (128). «Το βομβαρδισμένο σπίτι του Διονυσίου Σολωμού στα Μουράγια / Μια ανάγνωση επιστολής του κερκυραίου λογίου Αρσένη Γεροντικού στην εφημερίδα “Εμπρός“ το 1950» (181).
* Λιλή Ιωαννίδου, «”Sotto il velo la della Poesia“ – Μια ερμηνευτική διερεύνηση του “Κρητικού“» (95-96).
* Σπύρος Α. Καββαδίας, «Εκδοτική δοκιμή στον “Πόρφυρα“ του Δ. Σολωμού» (47). «Δ. Σολωμός, “Carmen Secculare“» (75). «Ο Πολυλάς εκδότης του Σολωμού» (84-85). «Η Παιδεία του Σολωμού και ο νεοελληνικός δεκαπεντασύλλαβος» (95-96). «Η σάτιρα του Διονυσίου Σολωμού “Εις τον Γεώργιον Κομούτον“» (107). «Τα παραλειπόμενα σατιρικά του Διονυσίου Σολωμού από την έκδοση του 1859» (133).
* Θανάσης Καραβάτος, «Ο Franz Joseph Gall και η φρενολογία του σε δύο ποιήματα του Σολωμού» (107).
* Πάνος Καραγιώργος, «Ένα αθησαύριστο κείμενο του Κωνσταντίνου Θεοτόκη για τον Σολωμό» (57-58).
* Αικατερίνη Καρατάσου, «Τα σατιρικά ποιήματα του Σολωμού και η ιδιότυπη στόχευσή τους» (133).
* Μίλτος Καρκαζής, «Από τη ζωγραφική των Κουτούζη και Καντούνη στην ποίηση του Σολωμού» (120). «Ο Σολωμός για τον Κανόβα» (123).
* Γιώργος Κάρτερ, «Παναγιώτης Σ. Σαμαρτζής, Κέρκυρα: Πολιτιστικές ειδήσεις της εποχής του Σολωμού» (87). «Μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό» (107).
* Σπύρος Κατσίμης, «Η αθέατη πλευρά» (107, για Δ. Σολωμό).
* Σωκράτης Καψάσκης (μτφρ.), «Louis Coutelle: Ο Σολωμός και η ποίηση στην Κρεμόνα» (86). «Louis Coutelle: Ο Δ. Σολωμός και τα ιταλικά ποιήματα της Ζακυνθινής περιόδου» (87). «Louis Coutelle: Ο Σολωμός και η αλληγορική γλώσσα» (88).
* Ερατοσθένης Καψωμένος, «”Το Χρυσόνειρο“: Ένα λανθάνον λυρικό επεισόδιο στο Β’ Σχεδίασμα των “Ελεύθερων Πολιορκημένων“» (81-82). «Ο Πολυλάς εκδότης του Σολωμού» (84-85).
* Γιώργος Κεντρωτής, «Από τα “Μουσεία του Παρισιού“ στην “Αμουσία“» (95-96, για Σολωμό). «Ο Νάνος Βαλαωρίτης επισκέπτεται τον Διονύσιο Σολωμό» (188).
* Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Από την Κόλαση – χώρο/τιμωρία/οδύνη στην Κόλαση – πειρασμό/δοκιμασία/κίνδυνο» (95-96, για Δ. Σολωμό). «Προϊστορία της σάτιρας: από τις αρχές ως τον Σολωμό» (133).
* Δημήτρης Κόκορης, «”Εις τον πάτον της εικόνας“, ο σολωμικός στοχασμός ως κλειδί μοντέρνας ή μεταμοντέρνας αφήγησης» (161).
* Τάσος Κόρφης, «Στοιχεία σύγχρονων αισθητικών τάσεων στο έργο του Διονυσίου Σολωμού» (59). «Σολωμός – Κάλβος, Συγκλίσεις και αποκλίσεις» (64-65).
* Πάνος Κυπαρίσης «”Ήρως Έρως“, Κείμενο σεναρίου βασισμένο στο αποσπασματικό ποίημα του Διονύσιου Σολωμού “Λάμπρος“» (88).
* Μαρία Μπούκουρα, «Απ’ το φαίνον, το μη θολούμενον της ύλης στο σημαίνον του πνεύματος» (71-72, για Δ. Σολωμό).
* Νίκος Μαυρέλος, «Ο Σολωμός “Έλλην και Κοσμοπολίτης συγχρόνως“» (110).
* Ερωτόκριτος Μωραΐτης, «Γιατί αποτυχαίνει ο Σολωμός στον κινηματογράφο» (107).
* Αγάθη Νικοκάβουρα, «ο πόρφυρας» (4).
* Περικλής Παγκράτης, «Η πρόσληψη των “Προλεγομένων“ και “Ευρισκομένων“ (του Δ. Σολωμού), όπως την κρίνει ο Μαβίλης» (84-85). «Στοιχεία για την προ-Ιταλική Παιδεία του Σολωμού» (95-96). «Ένας διάλογος Διονυσίου Σολωμού και Flaminio Lolli για την Αιμιλία Ροδόσταμο» (107). «Niccolo Tommaseo: Από τον “Ύμνον εις την Ελευθερίαν“ στον Σολωμό της Ωριμότητας» (183).
* Νίκος Παπαδόπουλος – Γιώργος Κεντρωτής (μτφρ.), «Πέντε ιταλικά σονέτα» (107). «Πέντε ιταλικά σονέτα» (111, Δ. Σολωμού).
* Ελένη Παπαδοπούλου, «Ο Σολωμός και το Ιταλικό γλωσσικό ζήτημα» (95-96).
* Γιώτα Παρασκευά – Χατζηκώστα, «Ανδρέας Κάλβος, Κέρκυρα 1851» (107, για Δ. Σολωμό).
* Ανδρέας Παστελλάς, «Το σολωμικό έργο – έργο εθνικής αυτογνωσίας και υψηλής αισθητικής διδαχής» (123).
* Μιχαήλ Πασχάλης, «Οι ιταλικές θρησκευτικές και ποιητικές αφετηρίες του “Ύμνου εις την Ελευθερίαν“ – Μια νέα ερμηνευτική προσέγγιση» (147-148). «Η μόνη βέβαιη ποιητική απήχηση του Φώσκολου στον Σολωμό» (183). «Ο Κάλβος, ο Delavigne, ο Σολωμός και το ανεστραμμένο είδωλο του Τυρταίου» (187). «Η ιταλική μετάφραση της σολωμικής ωδής “Εις τον θάνατον του Λορδ Μπάιρον“ ως κριτικό και ερμηνευτικό εργαλείο» (189).
* Νάσα Παταπίου, «Ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός και οι κυπριακές του ρίζες» (181).
* Παναγιώτης Περιστέρης, «Περιδιάβαση στην Κέρκυρα του Σολωμού» (95-96). «Χρονολόγιο Διονυσίου Σολωμού» (95-96).
* Έφη Πέτκου, «Απηχήσις από την ποίηση του Διονυσίου Σολωμού στην πεζογραφία του Ν. Γ. Πεντζίκη» (125).
* Μιχάλης Πιέρης, «Η χρήση της ευτοπίας στον Σολωμό και στον Κορνάρο» (95-96).
* Δημήτρης Πολυχρονάκης, «Ο Διονύσιος Σολωμός ως “ο Σίλλερ του Έθνους“» (95-96).
* Ευαγγελία Πρασίνου, «”Η τρελή μάνα“ του Διονύσιου Σολωμού στην Τρίτη Συμφωνία του Μίκη Θεοδωράκη» (189).
* Θεοδόσης Πυλαρινός, «Ο Δον Σάντο Ρόσσι ως κήρυκας διαχρονικής Ενότητας και της Εθνικής Αποκατάστασης του Ελληνισμού» (95-96, για Δ. Σολωμό).
* Αντώνης Ρίζος, «Η όπερα και ο Διονύσιος Σολωμός» (143).
* Διονύσης Σέρρας, «Ο Σπύρος Αλ. Καββαδίας και η σολωμική εργογραφία του» (107).
* Αλέξανδρος Σιδεράς και Π. Σιδερά – Λύτρα, Μια νοερή συνάντηση Ellisse και Πολυλά» (95-96, σχετικά με τον Σολωμό).
* Συλλογικό / Πόρφυρας, «Σολωμός, Τώρα» (78). «Η τελευταία δημιουργική δεκαετία του Σολωμού στην Κέρκυρα» (95-96, Γιάννης Δάλλας, Lucia Morcheselli – Loucas, Παναγιώτης Μουλάς, Νάσος Βαγενάς). «Παρεμβατικά τινα – Ο Σολωμός πάντα εδώ» (115).
* Θανάσης Τζούλης, «Ο ιερομόναχος Διονύσιος Σολωμός» (11).
* Κατερίνα Τικτοπούλου, «Καταβολές και μεταβολισμός της Ιταλικής Παιδείας του Σολωμού» (95-96).
* Μαρία Τσούτσουρα, «Κορνάρος – Σολωμός – Σεφέρης» (93). «Ο Σολωμός και η Γαλλική Παιδεία» (95-96). «”Αυτός που ήμουν δεν είμαι πια…“: έθνος, γλώσσα και εξορία στον Φόσκολο, τον Κάλβο, τον Σολωμό» (167).
* Σταμάτης Ν. Φιλιππίδης, «Η Ποιητική της έλλειψης στον Σολωμό» (95-96).
* Κυριάκος Χαραλαμπίδης, «Τρία “Σολωμικά“ ποιήματα» (88). «Ιταλικό βομβύκιο και Ελληνική χρυσαλίδα» (95-96, για Δ. Σολωμό).
* David Connolly, «Περί του αμεταφράστου της Σολωμικής ποίησης» (95-96).
* Mario Vitti, «Ο Giouseppe Montani επικρίνει τον νεαρό Κόντε» (95-96).
* Anna Zimbone, «Το σύμβολο του Μεσολογγίου στις δύο όχθες του Ιονίου Πελάγους» (95-96, για Δ. Σολωμό).
![]() | ![]() |
Σε πείσμα των υποθέσεων ότι η αποψινή δημοτική εκδήλωση τιμής για το περιοδικό ενδέχεται να αποτελέσει ένα πρόωρο φιλολογικό μνημόσυνο για το ίδιο, μέσα στον επόμενο μήνα θα κυκλοφορήσει το 190ό τεύχος του εφτάψυχου κερκυραϊκού «Πόρφυρα», αφιερωμένο στο περυσινό συνέδριο της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών για τον λεγόμενο «ποιητή της ήττας», αλλά στην πραγματικότητα αρνητή της ήττας, Μανόλη Αναγνωστάκη.
Οι γραμμές αυτές δεν αποτελούν απόπειρα καταγραφής της πολυκύμαντης ιστορίας και της ανόδου ή της πτώσης του «Πόρφυρα» είτε της μη κερδοσκοπικής «Κερκυραϊκής Εταιρείας Γραμμάτων» που τον εκδίδει και η οποία σίγουρα κάποτε θα γραφτεί με λαμπρά γράμματα. Επιδιώξαμε μόνο μια μικρή επισήμανση – με χαρακτήρα απόδοσης τιμής σε όλους τους συντελεστές του – της πρώιμης διαδρομής του, όσων διακυβεύονται με την περαιτέρω μακροημέρευσή του ή όχι, δυνατοτήτων που υπήρξαν και πιθανώς υπάρχουν ακόμη. Είναι δύσκολο να γίνει οποιαδήποτε πρόβλεψη για το μέλλον του περιοδικού, πολύ περισσότερο όταν εκδοτικά εγχειρήματα και μεγαλουργήματα του είδους του «Πόρφυρα» είναι απολύτως συνυφασμένα, συνήθως, με τους ιδρυτές τους.
Όσο για τους καρχαρίες, τα περισσότερα είδη τους, ως γνωστόν, ζουν από είκοσι έως τριάντα ή το πολύ σαράντα χρόνια, αν και ορισμένα επιβιώνουν ακόμη και πέντε φορές περισσότερο.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΑΡΟΥΝΙΑΤΗΣ
























