Ο πλούτος που κληρονομήσαμε και κινδυνεύουμε να χάσουμε
Δεν είναι μόνο ελιές και λάδι. Είναι το τοπίο, η ιστορία, η οικονομία και ένα σημαντικό κομμάτι της ταυτότητας της Κέρκυρας. Κι όμως, ένας πλούτος αιώνων κινδυνεύει σήμερα να μετατραπεί από παραγωγικό κεφάλαιο σε εγκαταλελειμμένη κληρονομιά.
Υπάρχει μια Κέρκυρα διαφορετική από εκείνη της Παλιάς Πόλης, των μεγάλων ξενοδοχείων και των πολυσύχναστων παραλιών.
Είναι η Κέρκυρα της υπαίθρου. Των χωριών. Των ξερολιθιών. Των μονοπατιών.
Και πάνω απ’ όλα, η Κέρκυρα των εκατομμυρίων ελαιόδεντρων που εδώ και αιώνες σμιλεύουν το τοπίο του νησιού.
Τα βλέπουμε καθημερινά. Περνάμε δίπλα τους. Μεγαλώσαμε μαζί τους. Ίσως γι’ αυτό πάψαμε να αντιλαμβανόμαστε τι πραγματικά έχουμε.
Ο κερκυραϊκός ελαιώνας δεν είναι απλώς μια γεωργική καλλιέργεια. Είναι ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της Κέρκυρας.
Μια κληρονομιά αιώνων
Η σημερινή φυσιογνωμία του κερκυραϊκού τοπίου δεν δημιουργήθηκε τυχαία. Η μεγάλη ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας συνδέθηκε ιστορικά με την περίοδο της Ενετοκρατίας και επηρέασε βαθιά την οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου.
Η Λιανολιά της Κέρκυρας κυριάρχησε στο νησί. Πανύψηλα δέντρα, πολλά από αυτά αιωνόβια, μαζί με ξερολιθιές και παλιά μονοπάτια δημιούργησαν ένα αγροτικό τοπίο μοναδικής φυσιογνωμίας.
Για γενιές ο ελαιώνας ήταν παραγωγή, εισόδημα και οικογενειακή περιουσία. Σήμερα, όμως, ένα μέρος αυτής της σχέσης έχει διαρραγεί.
Ο μικρός και κατακερματισμένος κλήρος, η δύσκολη πρόσβαση, το κόστος καθαρισμού και συγκομιδής, η έλλειψη εργατικών χεριών και οι ιδιοκτησιακές εκκρεμότητες καθιστούν σε αρκετές περιπτώσεις την καλλιέργεια δύσκολη ή οικονομικά ασύμφορη.
Και κάπως έτσι συμβαίνει το παράδοξο:
Αυτό που οι προηγούμενες γενιές θεωρούσαν πλούτο, η σημερινή γενιά κινδυνεύει να το αντιμετωπίσει ως βάρος.
Δεν είναι μόνο αγροτικό ζήτημα
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο λάθος που μπορούμε να κάνουμε: να θεωρήσουμε ότι ο ελαιώνας αφορά αποκλειστικά τους ελαιοπαραγωγούς.
Αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και του εδάφους. Την πολιτική προστασία και τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Τη φυσιογνωμία της υπαίθρου. Τον τουρισμό. Την τοπική οικονομία. Την πολιτιστική κληρονομιά.
Αφορά τελικά το πώς θέλουμε να μοιάζει η Κέρκυρα σε είκοσι ή τριάντα χρόνια.
Γιατί αν εγκαταλειφθεί σταδιακά ο ελαιώνας, δεν θα χαθεί μόνο μια παραγωγική δραστηριότητα.
Θα αλλάξει το ίδιο το κερκυραϊκό τοπίο.
Από το λάδι στην προστιθέμενη αξία
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά: η ευκαιρία. Ο κερκυραϊκός ελαιώνας δεν χρειάζεται να αποτελεί ανάμνηση μιας άλλης εποχής. Μπορεί να γίνει μέρος ενός σύγχρονου παραγωγικού μοντέλου.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να παράγουμε περισσότερο λάδι. Είναι να παράγουμε μεγαλύτερη αξία.
Ποιοτικό και τυποποιημένο κερκυραϊκό ελαιόλαδο. Ισχυρή ταυτότητα του προϊόντος. Σύνδεση με την τοπική γαστρονομία. Επισκέψιμα ελαιοτριβεία. Γευσιγνωσίες. Περιπατητικές διαδρομές μέσα στους ελαιώνες. Αγροτουρισμός. Ανάδειξη των αιωνόβιων ελαιόδεντρων.
Και κυρίως, ουσιαστική σύνδεση του κερκυραϊκού προϊόντος με τα εκατομμύρια των επισκεπτών που γνωρίζουν κάθε χρόνο το νησί.
Ο επισκέπτης δεν χρειάζεται να αγοράσει απλώς ένα ακόμη μπουκάλι ελαιόλαδο. Μπορεί να πάρει μαζί του ένα προϊόν που αφηγείται την ιστορία της Κέρκυρας.
Αυτό είναι προστιθέμενη αξία.
Από την εγκατάλειψη στο σχέδιο
Για να συμβεί όμως αυτό χρειάζεται κάτι που μέχρι σήμερα συχνά λείπει: συνέχεια και σχέδιο.
Καταγραφή και ουσιαστική χαρτογράφηση του ελαιώνα. Κίνητρα για τον καθαρισμό και την επαναφορά εγκαταλελειμμένων εκτάσεων στην παραγωγή. Συνεργασία μεταξύ μικρών ιδιοκτητών. Στήριξη νέων παραγωγών. Σύγχρονες μέθοδοι καλλιέργειας και συγκομιδής όπου μπορούν να εφαρμοστούν. Ισχυρότερη τυποποίηση και προβολή.
Και πάνω απ’ όλα, σύνδεση του πρωτογενούς τομέα με τη μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα του νησιού: τον τουρισμό.
Γιατί δεν αρκεί να έχουμε έναν τεράστιο τουριστικό πλούτο δίπλα σε έναν τεράστιο αγροτικό πλούτο. Πρέπει οι δύο κόσμοι να συναντηθούν.
Τι θα παραδώσουμε;
Οι προηγούμενες γενιές δεν μας άφησαν απλώς εκατομμύρια ελαιόδεντρα. Μας άφησαν ένα τοπίο, μια παραγωγική παράδοση, μια περιουσία, μια ιστορία αιώνων και ένα κομμάτι της ίδιας της ταυτότητας της Κέρκυρας.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ο κερκυραϊκός ελαιώνας έχει αξία. Την έχει.
Το ερώτημα είναι αν εμείς θα καταφέρουμε να μετατρέψουμε αυτή την κληρονομιά σε ζωντανό κεφάλαιο για την επόμενη ημέρα του τόπου ή αν θα περιοριστούμε να παρακολουθούμε την εγκατάλειψή της.
Γιατί ο ελαιώνας της Κέρκυρας δεν χρειάζεται άλλον έναν ύμνο για το παρελθόν του.
Χρειάζεται σχέδιο για το μέλλον του.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ευθύνη της δικής μας γενιάς: να παραδώσουμε στους επόμενους όχι απλώς τα δέντρα που παραλάβαμε, αλλά έναν ελαιώνα που εξακολουθεί να έχει λόγο να υπάρχει.
Σπύρος Κροκίδης
