Η «ατομική ευθύνη» πνίγει την κρατική αρωγή!

Καθώς τα νερά έχουν υποχωρήσει στην Κέρκυρα και την Ήπειρο, αποκαλύπτοντας το μέγεθος της καταστροφής στις περιουσίες των πολιτών, μια δεύτερη, πιο ψυχρή και γραφειοκρατική «κακοκαιρία» ετοιμάζεται να χτυπήσει τους πληγέντες. Είναι η στιγμή που ο πολίτης, σοκαρισμένος από την απώλεια των κόπων μιας ζωής, στρέφει το βλέμμα στο Κράτος ζητώντας στήριξη, για να εισπράξει την κυνική απάντηση του νέου κυβερνητικού δόγματος: «Ασφαλίστηκες; Αν όχι, λυπούμαστε».

 

 

 

Η στρατηγική της κυβέρνησης τα τελευταία χρόνια, και ειδικά με το νομοθετικό πλαίσιο που τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή εντός του 2025, είναι σαφής και δεν επιδέχεται παρερμηνειών. Αποτελεί μια συστηματική, μεθοδευμένη αποχώρηση του Κράτους από τον συνταγματικό του ρόλο ως εγγυητή της ασφάλειας και της αποκατάστασης των πολιτών μετά από φυσικές καταστροφές. Υπό το πρόσχημα της κλιματικής κρίσης και των δημοσιονομικών περιορισμών, η κυβέρνηση θεσμοθέτησε την «ατομική ευθύνη» ως τον απόλυτο ρυθμιστή της επιβίωσης.

Η υποχρεωτική ιδιωτική ασφάλιση για ακίνητα μεσαίας και μεγάλης αξίας, η αντίστοιχη υποχρέωση για τις επιχειρήσεις και, από φέτος, για όλα τα οχήματα, δεν είναι απλώς εισπρακτικά μέτρα υπέρ των ασφαλιστικών εταιρειών. Είναι η επίσημη ομολογία της Πολιτείας ότι αδυνατεί –ή μάλλον δεν επιθυμεί– να επωμιστεί το κόστος των φυσικών καταστροφών. Το «Κράτος-Πατέρας» που συνέδραμε στις δύσκολες στιγμές έχει αντικατασταθεί από το «Κράτος-Τροχονόμο», που απλώς ρυθμίζει την κυκλοφορία των ιδιωτικών συμφωνητικών και μοιράζει ψίχουλα υπό την μορφή «πρώτης αρωγής», αφήνοντας την ουσιαστική αποκατάσταση στην τσέπη του φορολογούμενου.

Σε αυτό το δυστοπικό τοπίο, όπου η αλληλεγγύη έχει αντικατασταθεί από τα ασφαλιστήρια συμβόλαια, οι πληγέντες της Κέρκυρας και της Ηπείρου καλούνται να βαδίσουν σε ένα ναρκοπέδιο προϋποθέσεων, εξαιρέσεων και ψιλών γραμμάτων. Ακολουθεί ένας αναλυτικός, χρηστικός οδηγός για το τι πραγματικά ισχύει σήμερα, ποια είναι τα δικαιώματα που έχουν απομείνει και ποιες είναι οι παγίδες που έχει στήσει η νέα νομοθεσία.

 

1. ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ: Η μάχη της «Πρώτης Αρωγής» και η παγίδα της αξίας

 

Για τους ιδιοκτήτες κατοικιών που είδαν τα σπίτια τους να πλημμυρίζουν ή να κρέμονται στο κενό από τις κατολισθήσεις, η διαδικασία ξεκινά με την πλατφόρμα arogi.gov.gr. Το θεσμικό πλαίσιο (Ν. 4797/2021) προβλέπει μια διαδικασία δύο ταχυτήτων.

 

Η Πρώτη Αρωγή (Το «Έναντι»):
Είναι το ποσό που δίνεται για την άμεση ανακούφιση, πριν ολοκληρωθεί η τελική εκτίμηση των ζημιών.

• Για σπίτια που έχουν υποστεί σοβαρές βλάβες και κρίνονται μη κατοικήσιμα («Κόκκινα» ή «Κίτρινα» στο δελτίο αυτοψίας), το ποσό μπορεί να κυμανθεί από 000 έως 4.000 ευρώ(ανάλογα με την κλίμακα της ζημιάς).
• Για οικοσκευή (αντικατάσταση συσκευών, επίπλων), το ποσό χορηγείται κλιμακωτά.
• Προσοχή:Η πρώτη αρωγή συμψηφίζεται με την τελική αποζημίωση. Αν τελικά η ζημιά εκτιμηθεί μικρότερη, ο πολίτης καλείται να επιστρέψει τη διαφορά ως αχρεωστήτως καταβληθείσα.

 

Στεγαστική Συνδρομή (Η Επισκευή):

Εδώ βρίσκεται η ουσία της αποκατάστασης. Για την επισκευή ή ανακατασκευή του κτιρίου, το κράτος παρέχει τη λεγόμενη Στεγαστική Συνδρομή (Δωρεάν Κρατική Αρωγή 80% και Άτοκο Δάνειο 20%).

• Η διαδικασία:Απαιτείται αίτηση στη Γενική Διεύθυνση Αποκατάστασης Επιπτώσεων Φυσικών Καταστροφών (ΓΔΑΕΦΚ), σύνταξη φακέλου από ιδιώτη μηχανικό, αυτοψίες και εγκρίσεις. Είναι μια διαδικασία που ιστορικά διαρκεί μήνες ή και χρόνια.

 

Η Μεγάλη Παγίδα του 2025:

Βάσει του Ν. 5116/2024, έχει ενεργοποιηθεί ο «κόφτης» της αντικειμενικής αξίας. Ιδιοκτήτες ακινήτων με αντικειμενική αξία άνω των 500.000 ευρώ (αθροιστικά για την περιουσία τους ή ανά ακίνητο, ανάλογα την ερμηνεία της εγκυκλίου), οι οποίοι δεν έχουν φροντίσει να ασφαλίσουν την περιουσία τους έναντι φυσικών καταστροφών, εξαιρούνται πλήρως από την κρατική αποζημίωση για τις κτιριακές ζημιές. Για αυτούς τους πολίτες, το κράτος δηλώνει απών. Αν το ακίνητο είναι ασφαλισμένο, το κράτος καλύπτει μόνο το ποσό που δεν καλύπτει η ασφαλιστική (αν υπάρχει), λειτουργώντας συμπληρωματικά και όχι πρωτεύοντα.

 

Αποζημίωση Οικοσκευής:

Για τις απλές ζημιές στο εσωτερικό (λάσπες, κατεστραμμένα ψυγεία, έπιπλα κ.λπ.), η αποζημίωση χορηγείται εφόσον η κατοικία είναι η κύρια. Οι δευτερεύουσες ή εξοχικές κατοικίες συνήθως εξαιρούνται ή λαμβάνουν σημαντικά μικρότερα ποσά. Η διαδικασία απαιτεί αυτοψία από κλιμάκια της ΓΔΑΕΦΚ ή του Δήμου (ανάλογα με την ενεργοποίηση της ΚΥΑ).

 

 

2. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ: Ο «κόφτης» του τζίρου και η υποχρεωτική ασφάλιση

 

Οι επαγγελματίες της Κέρκυρας (ξενοδόχοι, εστιάτορες, έμποροι) που επλήγησαν, βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα αυστηρό πλαίσιο που συνδέει την επιβίωσή τους με τα ασφαλιστήρια συμβόλαια.

Τι δικαιούνται:
Η κρατική επιχορήγηση καλύπτει ζημιές σε:

• Κτιριακές εγκαταστάσεις (αν ανήκουν στην επιχείρηση).
• Μηχανολογικό εξοπλισμό.
• Πρώτες ύλες και εμπορεύματα.
• Φορτηγά αυτοκίνητα δημόσιας και ιδιωτικής χρήσης (επαγγελματικά).

Το ποσό της επιχορήγησης δεν καλύπτει το 100% της ζημιάς, αλλά ένα ποσοστό (συνήθως 50% έως 70%), το οποίο καθορίζεται από την εκάστοτε Υπουργική Απόφαση μετά την καταστροφή.

 

Ο Νέος Κανόνας (Τζίρος 500.000€):
Εδώ η κυβέρνηση έδειξε το πιο σκληρό της πρόσωπο. Ενώ αρχικά το όριο για την υποχρεωτική ασφάλιση ήταν τα 2 εκατ. ευρώ τζίρο, με τις νέες ρυθμίσεις το όριο κατέβηκε στις 500.000 ευρώ ετήσιο κύκλο εργασιών.

• Τι σημαίνει αυτό:Μια μεσαία τουριστική επιχείρηση ή ένα εμπορικό κατάστημα που κάνει τζίρο πάνω από αυτό το ποσό και δεν έχει ιδιωτική ασφάλιση, δεν δικαιούται ούτε ένα ευρώ κρατικής αρωγής. Το κράτος θεωρεί ότι όφειλε να αυτο-προστατευτεί.
• Οι μικρότερες επιχειρήσεις (κάτω των 500.000€) εξακολουθούν να καλύπτονται από την κρατική αρωγή, αλλά πρέπει να περάσουν από τις «συμπληγάδες» των Επιτροπών Κρατικής Αρωγής της Περιφέρειας, οι οποίες συστήνονται, ελέγχουν και εισηγούνται στο Υπουργείο Οικονομικών.

 

 

3. ΟΧΗΜΑΤΑ (ΙΧ): Το τέλος της κρατικής κάλυψης

 

Ίσως η πιο ξεκάθαρη απόδειξη της απόσυρσης του κράτους. Μέχρι πριν λίγα χρόνια, υπήρχαν (έστω και περιορισμένες) δυνατότητες αποζημίωσης για κατεστραμμένα ΙΧ μέσω κοινωνικών προγραμμάτων ή ένταξής τους στην οικοσκευή υπό προϋποθέσεις.

Από την 1η Ιανουαρίου 2025, το τοπίο άλλαξε οριστικά. Με την εφαρμογή της υποχρεωτικής ασφάλισης όλων των οχημάτων για φυσικές καταστροφές (πλημμύρα, χαλάζι κ.λπ.), το Δημόσιο δεν αναγνωρίζει καμία υποχρέωση αποζημίωσης.

• Αν το αυτοκίνητό σας παρασύρθηκε από τον χείμαρρο στον Ποταμό ή καταπλακώθηκε από βράχια στον δρόμο προς Γλυφάδα, η μόνη σας ελπίδα είναι η ασφαλιστική σας εταιρεία.
• Αν δεν είχατε προλάβει να ανανεώσετε το συμβόλαιο με τις νέες καλύψεις ή αν είστε ανασφάλιστος, το κόστος βαραίνει αποκλειστικά εσάς. Δεν υπάρχει καμία κρατική πρόνοια, κανένα επίδομα, καμία βοήθεια.

 

4. ΑΓΡΟΤΕΣ & ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ: Ο λαβύρινθος ΕΛΓΑ και ΚΟΕ

 

Για τους παραγωγούς στην ύπαιθρο της Κέρκυρας, η διαδικασία παραμένει δαιδαλώδης, χωρισμένη σε δύο διαφορετικές υπηρεσίες.

 

Α. Φυτικό και Ζωικό Κεφάλαιο (ΕΛΓΑ):

Αφορά την παραγωγή που χάθηκε (π.χ. τα πορτοκάλια που σάπισαν, τα ζώα που πνίγηκαν).

• Διαδικασία:Ο παραγωγός πρέπει να υποβάλει δήλωση στον ανταποκριτή του ΕΛΓΑ στον Δήμο του εντός 15 ημερών από την καταστροφή.
• Το πρόβλημα:Οι εκτιμήσεις του ΕΛΓΑ καθυστερούν, και οι αποζημιώσεις συχνά δίνονται μήνες μετά, αφού ολοκληρωθούν τα πορίσματα. Επιπλέον, ο ΕΛΓΑ καλύπτει συγκεκριμένα ποσοστά ζημιάς και έχει απαλλαγές.

 

Β. Πάγιο Κεφάλαιο (Κρατική Αρωγή):

Αφορά τις υποδομές (στάβλοι, αποθήκες, αντλιοστάσια, λάστιχα ποτίσματος, γεωργικά μηχανήματα).

• Προσοχή:Αυτά ΔΕΝ τα αποζημιώνει ο ΕΛΓΑ. Ο αγρότης πρέπει να κάνει αίτηση στην Περιφέρεια (Επιτροπές Κρατικής Αρωγής), όπως ακριβώς και οι επιχειρήσεις. Πολλοί αγρότες χάνουν χρήματα επειδή νομίζουν ότι ο ΕΛΓΑ τα καλύπτει όλα και αμελούν να κάνουν τη δεύτερη αίτηση στην Περιφέρεια.

 

 

 

5. ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ & ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ: Η «ανάσα» με ημερομηνία λήξης

 

Με την κήρυξη των περιοχών σε Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης Πολιτικής Προστασίας, ενεργοποιούνται αυτόματα ορισμένα μέτρα ανακούφισης, τα οποία όμως δεν αποτελούν διαγραφή χρεών, αλλά χρονική μετάθεση.

• Αναστολή Φόρων:Οι τρέχουσες και ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την Εφορία (ΔΟΥ) και τα ασφαλιστικά ταμεία (ΕΦΚΑ) αναστέλλονται συνήθως για 6 μήνες. Μετά το πέρας του εξαμήνου, οι οφειλές αυτές επανέρχονται και πρέπει να ρυθμιστούν.
• Αναστολή Πλειστηριασμών:Ισχύει για τους πληγέντες, αποτρέποντας την αναγκαστική εκτέλεση επί της περιουσίας τους για το ίδιο χρονικό διάστημα.
• Τράπεζες:Εδώ δεν υπάρχει αυτόματη νομοθετική ρύθμιση. Η Ελληνική Ένωση Τραπεζών συνήθως εκδίδει ανακοίνωση για αναστολή δόσεων δανείων για τους πληγέντες, αλλά αυτό επαφίεται στην πολιτική του κάθε πιστωτικού ιδρύματος και απαιτεί αίτηση από τον δανειολήπτη στο κατάστημα της τράπεζας.

 

 

 

 

 

 

Πώς πληρώνει η Ευρώπη;

 

Από την κρατική «ομπρέλα» της Γαλλίας στο υποχρεωτικό μοντέλο της Ρουμανίας

 

 

Ενώ στην Ελλάδα η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την «ατομική ευθύνη» και την απόσυρση του κράτους, στην υπόλοιπη Ευρώπη τα μοντέλα ποικίλλουν, με τα περισσότερα να βασίζονται σε ισχυρές συμπράξεις κράτους-ασφαλιστικών (ΣΔΙΤ) ή σε υποχρεωτικά ταμεία αλληλεγγύης.

 

Δείτε τι ισχύει σε 6 χώρες της Ε.Ε.

 

1. Γαλλία: Το μοντέλο της Αλληλεγγύης (CatNat)
   Ίσως το πιο προστατευτικό σύστημα στην Ευρώπη. Από το 1982, κάθε συμβόλαιο ασφάλισης περιουσίας περιλαμβάνει υποχρεωτικά κάλυψη για φυσικές καταστροφές (με μικρή επιβάρυνση). Το κράτος λειτουργεί ως ο «τελικός εγγυητής» μέσω του κρατικού αντασφαλιστικού φορέα (CCR). Όταν κηρυχθεί μια περιοχή σε κατάσταση καταστροφής, η αποζημίωση είναι εγγυημένη και άμεση, με το κράτος να καλύπτει τα υπερβάλλοντα ποσά αν οι ασφαλιστικές δεν επαρκούν.
2. Ισπανία: Η Κρατική Κοινοπραξία (Consorcio)
   Στην Ισπανία δεν πληρώνουν οι ιδιωτικές ασφαλιστικές τις φυσικές καταστροφές, αλλά ένας δημόσιος φορέας, το «Consorcio de Compensación de Seguros» (CCS). Οι πολίτες πληρώνουν ένα μικρό ποσό στα ασφαλιστήριά τους, το οποίο πηγαίνει σε αυτό το ταμείο. Όταν γίνει η καταστροφή (π.χ. οι πρόσφατες πλημμύρες στη Βαλένθια), αποζημιώνει το δημόσιο ταμείο, το οποίο διαθέτει τεράστια αποθεματικά, ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση της ιδιωτικής ασφαλιστικής.
3. Βέλγιο: Υποχρεωτική αλλά Ιδιωτική
   Από το 2005, η κάλυψη για φυσικές καταστροφές (πλημμύρα, σεισμός) είναι υποχρεωτική σε όλα τα συμβόλαια ασφάλισης κατοικίας (πυρός). Οι ιδιωτικές εταιρείες πληρώνουν μέχρι ένα ανώτατο όριο. Αν η καταστροφή είναι τεράστια και ξεπεράσει αυτό το όριο, τότε παρεμβαίνει το κράτος μέσω του Ταμείου Καταστροφών για να καλύψει το υπόλοιπο.
4. Ρουμανία: Το Υποχρεωτικό «PAID»
   Λόγω των συχνών σεισμών και πλημμυρών, η Ρουμανία έχει θεσπίσει το σύστημα PAID. Κάθε ιδιοκτήτης σπιτιού είναι υποχρεωμένος από τον νόμονα έχει μια βασική ασφάλιση (με πολύ χαμηλό κόστος, π.χ. 20 ευρώ τον χρόνο) που καλύπτει ποσό έως 20.000 ευρώ. Για μεγαλύτερα ποσά, απαιτείται προαιρετική ιδιωτική ασφάλιση. Αν δεν έχεις τη βασική, πληρώνεις πρόστιμο και δεν παίρνεις καμία κρατική βοήθεια.
5. Γερμανία: Το χάος της Εθελοντικής Ασφάλισης
   Στη Γερμανία (εκτός από ελάχιστα κρατίδια ιστορικά) δεν υπάρχει υποχρεωτική ασφάλιση. Αυτό δημιουργεί τεράστια πολιτικά θέματα κάθε φορά που γίνονται πλημμύρες (όπως το 2021). Το κράτος αναγκάζεται να δίνει έκτακτα βοηθήματα (ad hoc) δισεκατομμυρίων, κάτι που έχει ανοίξει μεγάλη συζήτηση για το αν πρέπει να γίνει υποχρεωτική η ασφάλιση, καθώς οι φορολογούμενοι διαμαρτύρονται που πληρώνουν για τις περιουσίες των ανασφάλιστων.
6. Δανία: Το Συμβούλιο Θύελλας (Stormrådet)
   Υπάρχει ένα ειδικό δημόσιο ταμείο για πλημμύρες από θάλασσα ή λίμνες/ποτάμια (που δεν καλύπτονται συνήθως από τις απλές ασφάλειες). Όλοι οι πολίτες που έχουν ασφάλεια πυρός πληρώνουν μια εισφορά για αυτό το ταμείο. Όταν γίνει η καταστροφή, το «Συμβούλιο Θύελλας» αποφασίζει και αποζημιώνει τους πολίτες, ακόμα και αν η ιδιωτική τους ασφάλεια δεν κάλυπτε την πλημμύρα.