Είναι μεγάλη αδικία η απόδοση ευθυνών στον Ύψιστο για τα έργα μας. Κρήτη, Θεσσαλία, Ευρώπη, Αμερική, πλανήτης… Καύσωνες, πυρκαγιές, πλημμύρες. Δεν είναι θεϊκή τιμωρία. Είναι ο λογαριασμός ενός κόσμου που επί δεκαετίες καίει, καταναλώνει και κερδίζει σαν να μην υπάρχει αύριο.
«Δεν ξέρω γιατί μας το έκανε αυτό ο Θεός», είπε ένας Κρητικός…
Η φράση είναι ανθρώπινη. Βγαίνει από την απόγνωση εκείνου που βλέπει μέσα σε λίγες ώρες το σπίτι, την περιουσία, την καλλιέργεια, τον τόπο του να παρασύρονται από τα νερά.
Αυτή τη φορά δεν χρειάζεται να ψάξουμε τον ένοχο στον ουρανό. Ο Θεός δεν έφτιαξε τα αέρια του θερμοκηπίου.
Η Κρήτη πλημμυρίζει. Πριν από τρία χρόνια πλημμύρισε η Θεσσαλία με τον Daniel. Στην Ευρώπη, σχεδόν ταυτόχρονα, περιοχές ψήνονταν από πρωτοφανείς καύσωνες και άλλες πνίγονταν από ακραίες βροχοπτώσεις.
Δεν είναι αντίφαση. Ένα θερμότερο κλιματικό σύστημα είναι ένα πιο ασταθές σύστημα. Περισσότερη θερμότητα σημαίνει περισσότερη ενέργεια στην ατμόσφαιρα και μεγαλύτερη ικανότητα για ακραία φαινόμενα: καύσωνες και ξηρασίες από τη μία, ισχυρότερες βροχοπτώσεις όταν οι συνθήκες ευνοούν τη δημιουργία τους από την άλλη.
Ο IPCC – η Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή – δεν αφήνει περιθώριο για αμφιβολίες: η σημερινή υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλείται από ανθρώπινες δραστηριότητες, κυρίως από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Το 2025 η παγκόσμια θερμοκρασία βρέθηκε περίπου 1,43°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Οι συγκεντρώσεις CO₂, μεθανίου και υποξειδίου του αζώτου παραμένουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Οι ωκεανοί συνεχίζουν να θερμαίνονται.
Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Αυτά δεν είναι πολιτικές απόψεις. Είναι μετρήσεις.
Ποιος ευθύνεται;
Όχι «ο άνθρωπος» γενικά και αόριστα.
Δεν έχει την ίδια ευθύνη ο πολίτης που καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια με εκείνους που επί δεκαετίες διαμόρφωσαν και υπερασπίστηκαν ένα οικονομικό μοντέλο εξαρτημένο από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Η βιομηχανία, οι μεταφορές, η παραγωγή ενέργειας, η καταστροφή δασών, οι αλλαγές στις χρήσεις γης, η υπερκατανάλωση.
Ένας ολόκληρος συστημικός μηχανισμός ανάπτυξης που γνώριζε το πρόβλημα και, παρ’ όλα αυτά, συνέχισε.
Το κέρδος ιδιωτικοποιείται. Το κόστος της καταστροφής κοινωνικοποιείται.
Μετά έρχεται το κράτος να πληρώσει αποζημιώσεις, να ξαναχτίσει δρόμους, γέφυρες, σπίτια, δίκτυα. Η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών πληρώνει ξανά για τις συνέπειες μιας κρίσης που δεν δημιούργησε.
Δεν πρόκειται μόνο για τις εικόνες μιας πλημμύρας. Είναι η γεωργία που δυσκολεύεται να παράγει. Είναι το νερό που λιγοστεύει. Είναι τα δάση που γίνονται πιο ευάλωτα στις πυρκαγιές. Είναι οι πόλεις που μετατρέπονται σε θερμικές παγίδες. Είναι οι ακτές που απειλούνται από την άνοδο της θάλασσας. Είναι οι υποδομές που σχεδιάστηκαν για ένα κλίμα που πλέον δεν υπάρχει.
Και είναι η οικονομία, η υγεία, η ίδια η δυνατότητα ορισμένων περιοχών να παραμείνουν κατοικήσιμες και παραγωγικές.
Η Ελλάδα βιώνει ήδη αυτή την αντίφαση. Μπορεί μια περιοχή να πνίγεται από το νερό και μια άλλη να αγωνιά επειδή δεν έχει αρκετό.
Δύο ριζικά διαφορετικές όψεις της ίδιας κρίσης.
Η χειρότερη ίσως πλευρά του προβλήματος είναι το γεγονός, πως υπάρχουν ακόμη πολιτικοί που αμφισβητούν την κλιματική αλλαγή ή υποβαθμίζουν την ανθρώπινη ευθύνη. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Η κυβέρνησή του έχει αμφισβητήσει βασικές επιστημονικές παραδοχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκαν επί χρόνια οι έστω και λειψές πολιτικές για το κλίμα.
Αλλά η επιστήμη δεν χρειάζεται να απαντήσει στον Τραμπ με συνθήματα. Απαντά με στοιχεία.
Με θερμόμετρα. Με δορυφόρους. Με τη θερμοκρασία των ωκεανών. Με την υποχώρηση των πάγων. Με τις μεταβολές στις βροχοπτώσεις. Με τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες. Με τα εκατομμύρια ανθρώπων που ήδη πληρώνουν το τίμημα.
Η ανθρωπότητα έχει αποδείξει ότι μπορεί να αλλάξει πορεία. Η διεθνής συμφωνία για την προστασία του όζοντος περιόρισε δραστικά τις ουσίες που το κατέστρεφαν και απέτρεψε σημαντική πρόσθετη θέρμανση του πλανήτη.
Άρα δεν είμαστε ανήμποροι.
Το ερώτημα είναι ποιον θα υπηρετήσει η αλλαγή: την κοινωνία ή το κέρδος;
Γιατί η κλιματική κρίση δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι ζήτημα οικονομίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και πολιτικής επιλογής.
Δεν αρκεί να αποζημιώνουμε τους πλημμυροπαθείς αφού χαθεί το σπίτι τους.
Δεν αρκεί να μετράμε καμένα στρέμματα αφού καεί το δάσος.
Δεν αρκεί να μετράμε νεκρούς αφού περάσει ο καύσωνας.
Χρειάζεται πρόληψη. Αλλαγή ενεργειακού μοντέλου. Προστασία των δασών και του νερού. Υποδομές προσαρμοσμένες στο νέο κλίμα. Και κυρίως, σύγκρουση με την ιδέα ότι το κέρδος μπορεί να προηγείται επ’ αόριστον της ασφάλειας της κοινωνίας.
Η Κρήτη δεν ‘τιμωρήθηκε’ από τον Θεό.
Εμείς αλλάξαμε το κλίμα. Και τώρα το κλίμα αλλάζει τη ζωή μας.
Το μήνυμα δεν έρχεται από τον ουρανό. Έρχεται από τη γη, το νερό, τη φωτιά και τη θερμοκρασία.
Και το ακούμε εδώ και χρόνια.
Το πραγματικό ερώτημα είναι ένα: Πόσες ακόμη καταστροφές πρέπει να ζήσουμε για να αποφασίσουμε ότι το μήνυμα ήταν αληθινό;
Αν περιμένουμε από τους υπερασπιστές του συστήματος, τύπου Τραμπ να δώσουν την λύση, καήκαμε… Στην κυριολεξία…
Οι κατοικούντες επί της γης έχουν τον λόγο!
