Στο Λόφο του Σωτήρος στα ανατολικά της πόλης μας στη θέση του Ενετικού Οχυρού στη διάρκεια της Αγγλοκρατίας αποφασίζεται να χτιστεί Φυλακή . Η ενετική οχύρωση κατεδαφίστηκε και το κεντρικό οικοδόμημα ολοκληρώθηκε το 1847 και άρχισε να λειτουργεί την ίδια χρονιά. Η φυλακή αυτή ξεκίνησε ως τόπος εγκλεισμού ποινικών κρατουμένων, με στόχευση το σωφρονισμό (άλλωστε και το νέο όνομα της φυλακής είναι Σωφρονιστήριον). Όμως στη διάρκεια 20ου αιώνα αλλάζει χαρακτήρα και συνδέεται πολύ στενά με την πολιτική ιστορία της Νεότερης Ελλάδας. Για περίπου σαράντα χρόνια (1936-1974) φιλοξένησε ως τόπος οδύνης, λύπης και στεναγμών Πολιτικούς Κρατούμενους : από τη Δικτατορία του Μεταξά, τα Πέτρινα Χρόνια του Εμφυλίου, της Μετεμφυλιακής Ελλάδας και της επταετούς Δικτατορίας μέχρι το 1974. Είναι λοιπόν μια φυλακή με βεβαρημένο ιστορικό και λόγω των πολιτικών κρατουμένων αλλά και λόγω των συνθηκών κράτησης.
Σταθμό στη λειτουργία του Σωφρονιστικού Καταστήματος αποτελεί η ίδρυση το 2017 του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας, του οποίου το απολυτήριο είναι ισότιμο με το Απολυτήριο του Γυμνασίου. Ο βασικός άξονας του εκπαιδευτικού έργου είναι ο κοινωνικός γραμματισμός, δηλαδή η πολύτροπη διδασκαλία της κοινωνικής συμβίωσης. Έχει επιλεγεί από το ξεκίνημά του ως μέθοδος διδασκαλίας στον τομέα αυτό η εφαρμογή της τέχνης σε όλες τις μορφές της: θέατρο, κινηματογράφος, ζωγραφική, φωτογραφία, χειροτεχνία κάθε λογής κ. ά. Όλα αυτά βέβαια μακροπρόθεσμα στοχεύουν στη μελλοντική επανένταξη των μαθητών-κρατουμένων μεσοπρόθεσμα όμως, όπως είναι λογικό και φυσικό, η λειτουργία ενός Σχολείου μέσα στη Φυλακή συντελεί στην καλλιέργεια μιας κοινωνικότητας εντός της φυλακής και επηρεάζει αργά και ανεπαίσθητα το κλίμα στις Ακτίνες από τις οποίες προέρχονται οι μαθητές του Σχολείου.
Από τη χρονιά της λειτουργίας του ως σήμερα έχουν γίνει 200 δράσεις-εκδηλώσεις, υψηλής αισθητικής, εντός και εκτός της φυλακής με αποκορύφωση τις δύο συναυλίες στο παλαιό Φρούριο το 2023 και 2024 με τη συμμετοχή μαθητών-κρατουμένων, δασκάλων του Σχολείου και σωφρονιστικών υπαλλήλων, φυσικά με την υποστήριξη της Διεύθυνσης της Φυλακής. Στη πορεία του σχολείου σημαντικό κεφάλαιο αποτελούν ποικίλες εθελοντικές δράσεις: ενδεικτικά αναφέρω ότι ένα μέλος από το Σύλλογο Παικτών Ζατρικίου Κέρκυρας διδάσκει συστηματικά τα τελευταἰα χρόνια σκάκι τους κρατούμενους. Έτσι συγκροτούνται ομάδες που παίρνουν μέρος σε σκακιστικά πρωταθλήματα κρατουμένων τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Εξωτερικό.
Σημαντικό βήμα όμως αποτελεί φέτος η δημιουργία (αποτέλεσμα συντονισμένης συν-εργασίας της Διεύθυνσης της Φυλακής και του σημερινού Διευθυντή του 2ου ΣΔΕ) Δημοτικού Σχολείου στη Φυλακή: 16ο Μονοθέσιο Δημοτικό Σχολείο με έδρα το Πανοπτικόν. Η πραγματοποίηση ενός πάγιου αιτήματος του Σχολείου Δεύτερης Eυκαιρίας παίρνει σάρκα και οστά και δημιουργεί χαρά και αισιοδοξία στο ίδιο το Σχολείο, στη Φυλακή και στην κοινωνία εντέλει. Οι φορείς λοιπόν της επανένταξης των κρατουμένων πληθαίνουν.
Για να ενισχυθεί το Σχολείο στα πρώτα δύσκολα βήματά του το 2019 ιδρύθηκε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Φίλων του Σχολείου των Φυλακών με διπλή στόχευση: αφενός την οικονομική στήριξή του στα δύσκολα πρώτα βήματα και αφετέρου τη δημιουργία ενός διαύλου επικοινωνίας του σχολείου και της φυλακής με την τοπική κοινωνία. Πρόσφατα ο Σύλλογος ανέλαβε μια τολμηρή πρωτοβουλία, στα πλαίσια ενεργειών διάχυσης του ερευνητικού έργου «Τέχνη σε εκπαιδευτικές μονάδες φυλακών. Κίνητρο επανένταξης» που στηρίζει εδώ και δυο χρόνια. Μια αποστολή αποτελούμενη από τους : α. Δ/ντη Σχολικών Μονάδων Φυλακών Κέρκυρας, δασκάλες και δασκάλους β. Μέλη του ΔΣ του Συλλόγου γ. τον Προϊστάμενο Καταστήματος Κράτησης Κέρκυρας και ένα σωφρονιστικό υπάλληλο καθώς και την Eρευνητική Oμάδα του Συλλόγου ταξίδεψε από την Κέρκυρα στην Άμφισσα για να διοργανώσει την Ημερίδα «Τέχνη σε περιβάλλοντα εγκλεισμού. Απ’ τον έναν τόπο στον άλλον» που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 6 Ιουνίου 2026. Η πρωτοβουλία αυτή του Συλλόγου έφερε κοντά: Σχολεία Φυλακών από Κέρκυρα, Άμφισσα και όμορες περιοχές της, επιστήμονες ψυχικής υγείας και εκπαίδευσης κρατουμένων, Προϊσταμένους Καταστημάτων Κράτησης και σωφρονιστικούς υπαλλήλους από έξι καταστήματα κράτησης και μια ψυχιατρική δομή.
Στα θετικά και αισιόδοξα βήματα που γίνονται στη φυλακή επιβάλλεται να αναφέρω και δραστηριότητες που περιποιούν τιμή στη Διεύθυνση του Καταστήματος. Μία από τις Βασικές δράσεις της Διοίκησης της Φυλακής το 2025 υπήρξε η πρωτοβουλία της να την εντάξει στο πρόγραμμα “Υγεία για Όλους”. Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος έγινε Προληπτικός Ιατρικός Έλεγχος μεγάλου αριθμού κρατουμένων στις 7 και 8 Ιουνίου 2025 από επιστημονική ιατρική ομάδα υψηλού επιπέδου, που ήρθε στο νησί μας για αυτό το σκοπό. Αποτέλεσμα ήταν αποσπάσει Ευρωπαϊκή διάκριση καταλαμβάνοντας την 5η θέση στον διαγωνισμό «Prison Achievement Award 2026» του οργανισμού EuroPris, ανάμεσα σε υποψηφιότητες από φυλακές ολόκληρης της Ευρώπης. Φέτος τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε ξανά η δράση Προληπτικός Ιατρικός Έλεγχος με το ίδιο πρόγραμμα «Υγεία για όλους» στο Σωφρονιστικό κατάστημα Κέρκυρας. Στη συγκεκριμένη ομάδα πήραν μέρος εθελοντικά και δύο Κερκυραίοι γιατροί. Μια άλλη εξίσου σπουδαία πρωτοβουλία της Διοίκησης είναι η διοργάνωση την 07-01-2026 φιλικού αγώνα μεταξύ τοπικής ομάδας Θιναλιακός και της ομάδας Αλάνα της Φυλακής στο προαύλιο Ακτίνας Γ του Σωφρονιστικού καταστήματος. Είναι μια ανάσα, μια αχτίδα φωτός στο ζόφο του εγκλεισμού. Τέτοιες ενέργειες οφείλουμε και να τις προβάλλουμε και κυρίως να επιδιώκουμε και να επαναλαμβάνονται και να αυξάνονται. Όσο οι φωτεινές ακτίνες στο Κατάστημα κράτησης πληθαίνουν, τόσο ο Σωφρονισμός δε φαίνεται Άπιαστο Όνειρο ούτε Ουτοπία.
