Μια παιδική περιπέτεια που παίρνει τη Μήλο, το μυστήριο ενός κλεμμένου ειδωλίου και τη δύναμη της φιλίας, και τα κάνει ταξίδι μνήμης, τόπου και αλήθειας.
Στην εφημερίδα «CorfuPress» φιλοξενούμε τον συγγραφέα κύριο Δημήτρη Μάλλη με αφορμή το βιβλίο «Αναζητώντας την Κυρά της Φυλακωπής», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κύφαντα. Η αφετηρία έχει από μόνη της γοητεία. Ένα πολύτιμο κειμήλιο έχει χαθεί, ένα παλιό μυστικό σέρνεται ακόμη στη Μήλο, κι ένα καλοκαίρι που ξεκινά σχεδόν απρόθυμα για δύο αδέλφια μετατρέπεται σε περιπέτεια με κώδικες, ίχνη, κρυμμένες διαδρομές και ανθρώπους που δεν λένε πάντα όσα ξέρουν.
Ο Δημήτρης Μάλλης, με σπουδές στην Παιδαγωγική και στη Δημιουργική Γραφή, με βαθιά σχέση με την αφήγηση, το παραμύθι, τη μουσική και τη λαϊκή προφορική παράδοση, μοιάζει να ξέρει πολύ καλά πώς να χτίζει ιστορίες που δεν απευθύνονται απλώς σε παιδιά, αλλά τα παίρνουν στα σοβαρά. Και ίσως γι’ αυτό η Μήλος στο βιβλίο, γίνεται ζωντανός τόπος, με ιστορία, γεύσεις, θάλασσα, γεωλογία, υπόγεια μυστικά και έναν αέρα που κουβαλά παρελθόν.
Μέσα από τον Φραγκίσκο, τον Αβέρκη και την Αφροδίτη, η ιστορία ανοίγει και ένα πιο μεγάλο ερώτημα. Τι σημαίνει να ψάχνεις την αλήθεια όταν αυτή αφορά όχι μόνο ένα κλεμμένο αντικείμενο, αλλά και τη μνήμη ενός τόπου, την τιμή ενός ανθρώπου και τον τρόπο που κοιτάμε την πολιτιστική μας κληρονομιά.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Νεκταρία Βαρσαμή Πουλτσίδη
Κύριε Μάλλη, το μυστήριο ξεκινά από την κλοπή της «Κυράς της Φυλακωπής», όμως πολύ γρήγορα φαίνεται πως το βιβλίο δεν μιλά μόνο για ένα χαμένο αντικείμενο. Τι ήταν αυτό που θέλατε πραγματικά να αναζητήσουν τα παιδιά, το κειμήλιο ή την αλήθεια που κρύβεται πίσω από την απώλειά του;
Δ.Μ.: Η αναζήτηση του χαμένου αντικειμένου αφορά στην πλοκή. Γύρω από το χαμένο αγαλματίδιο περιστρέφεται ένας ολόκληρος κόσμος, ένας πολιτισμός στη διαχρονία του. Που έχει αφετηρία την εποχή της επεξεργασίας και του εμπορίου του οψιδιανού, χιλιετίες πριν, και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Στην ουσία οι ήρωες της ιστορίας αλλά και ο αναγνώστης, αναζητώντας την Κυρά της Φυλακωπής ανακαλύπτουν στοιχεία του πολιτισμού και της ιστορίας της Μήλου. Όσο προχωρούν στην έρευνά τους διαπιστώνουν πως δεν πρόκειται για κάτι που πέρασε και χάθηκε, αλλά για κάτι που κουβαλούν μέσα τους, για κάτι στο οποίο εμπλέκονται άμεσα, πλάθονται από αυτό και το πλάθουν.
Η Μήλος στο βιβλίο έχει σχεδόν δική της προσωπικότητα, με το τοπίο, τα καλντερίμια, τις γεύσεις, τη θάλασσα, τα ηφαιστειακά σημεία, τις κατακόμβες. Πόσο συνειδητά θέλατε ο τόπος να μη μείνει σκηνικό, αλλά να γίνει μέρος του ίδιου του μυστηρίου;
Δ.Μ.: Συμβαίνει παντού, αλλά στη Μήλο είναι πολύ φανερό πώς ο τόπος, το ηφαίστειο, η γεωλογία του επηρεάζουν την κοινωνία του νησιού και γίνονται πρωταγωνιστές σε μια ξεχωριστή ιστορία. Η μαύρη ηφαιστειακή πέτρα, ο οψιδιανός ήταν η αιτία να αναπτυχθεί η Φυλακωπή, στα εύκολα να σμιλευτούν βράχια σκάφτηκαν οι κατακόμβες, τα ορυχεία του νησιού συμβάλλουν στην οικονομία του από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα. Άρα ο τόπος δεν είναι απλά ένα όμορφο φόντο.
Ας πάρουμε για παράδειγμα τον βασικό ήρωα, τον Φραγκίσκο. Έχει καταγωγή από το νησί, αλλά δεν αναγνωρίζει την αξία του. Από την πρώτη στιγμή που πάτησε το πόδι του, μετρά τις μέρες να φύγει. Όμως ζώντας σε αυτόν τον τόπο, κολυμπώντας στα νερά του, περπατώντας στα στενά, δοκιμάζοντας τις τοπικές γεύσεις ή επισκεπτόμενος αξιοθέατα του νησιού, φτάνει πιο κοντά στη λύση του μυστηρίου αλλά παράλληλα ανακαλύπτει έναν ολόκληρο κόσμο, υπαρκτό, ολοζώντανο, που μέχρι τώρα δεν είχε συνειδητοποιήσει πως είναι και δικός του κόσμος.
Ο Φραγκίσκος και ο Αβέρκης είναι δύο αδέλφια με τελείως διαφορετικό τρόπο να βλέπουν τον κόσμο. Τι σας έδινε αυτή η αντίθεση μέσα στην πλοκή και πώς δουλέψατε τη σχέση τους ώστε να λειτουργεί όχι μόνο ως οικογενειακός δεσμός αλλά και ως αφηγηματική δύναμη;
Δ.Μ.: Ο οικογενειακός δεσμός λειτουργεί ως σύνδεση μεταξύ τους, είναι διαφορετικοί αλλά ζουν μαζί, μοιράζονται τον ίδιο χώρο, τις ίδιες εμπειρίες και αποδέχονται ο ένας τον άλλον. Ο Φραγκίσκος ψάχνει την αναγνώριση μέσα από την αποδοχή των φίλων και είναι επιφυλακτικός έως αρνητικός σε οτιδήποτε είναι καινούργιο γι αυτόν. Είναι όμως έξυπνος και στην πραγματικότητα κάτω από τη μάσκα της δήθεν αδιαφορίας για τα πράγματα, είναι ευαίσθητος και νοιάζεται για τους άλλους. Ο Αβέρκης είναι ένα παιδί με πολύ μεγάλη παρατηρητικότητα, πολλές γνώσεις και ενδιαφέρον για να μαθαίνει πράγματα, αλλά που του είναι δύσκολο να εκφράσει βαθύτερα αισθήματα για τους άλλους. Ο παρορμητισμός του πρώτου και η αταραξία του δεύτερου, η έλλειψη κάποιων γνώσεων από τον πρώτο και το ενδιαφέρον για περισσότερες πληροφορίες του δεύτερου, οδηγούν τον αναγνώστη να δει τα ίδια γεγονότα από διαφορετική σκοπιά και εντέλει, συνδέοντας τις οπτικές, να σχηματίσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα.
Μέσα στην ιστορία περνά και ένα ξεκάθαρο ερώτημα για την αρχαιοκαπηλία και για το πού «ανήκουν» τελικά οι αρχαιότητες. Σας ενδιέφερε να το βάλετε αυτό ως προβληματισμό για τους νεότερους αναγνώστες χωρίς να γίνει μάθημα και χωρίς να βαραίνει το βιβλίο;
Δ.Μ.: Ακριβώς. Η πράξη του Βήχου που κλέβει την Κυρά της Φυλακωπής για να την «προστατέψει», η εξαφάνιση του αγάλματος τελικά, η διαμάχη μεταξύ των δύο Διευθυντών του Μουσείου, εγείρει το ερώτημα: Σε ποιον ανήκει ο πολιτισμός μας, είναι τοπικός ή παγκόσμιος, από τι απειλείται πραγματικά και πώς μπορούμε να τον διαφυλάξουμε; Η απάντηση δίνεται έμμεσα μέσα από τα αδιέξοδα που συναντούν όσοι νομίζουν ναρκισσιστικά πως είναι αποκλειστικά δική τους υπόθεση ή αντίθετα πως δεν τους αφορά το ερώτημα ή πώς ο πολιτισμός μας είναι μόνο μια πηγή πλουτισμού και πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο επιχειρηματικά.
Υπάρχει μια σκηνή στο βιβλίο όπου οι δύο Διευθυντές του Μουσείου διαφωνούν για το αν πρέπει να δανείζονται οι αρχαιότητες. Ο διάλογός τους δεν καταλήγει σε ένα συμπέρασμα. Σκεφτόμουν πως αυτό το θέμα θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για μια αντιλογία στην τάξη. Πάντως σε όλο το βιβλίο κυριαρχεί η ιδέα πως το αρχαίο με το σύγχρονο, το τοπικό με το παγκόσμιο συνυπάρχουν και πώς αν βιώσεις και κατανοήσεις αυτή την συνύπαρξη, αν αντιληφθείς πως είσαι κι εσύ ένα κομμάτι αυτού του μεγάλου παζλ που συνεχίζεται, τελικά σέβεσαι αγαπάς και προστατεύεις τον πολιτισμό σου.
Επειδή έχετε βαθιά σχέση με την αφήγηση, τα παραμύθια και τη μουσική, θα ήθελα να σας ρωτήσω αν γράφετε μια τέτοια ιστορία περισσότερο σαν δάσκαλος, σαν παραμυθάς ή σαν παιδί που ακόμη λαχταρά να ανοίξει μια κρυφή πόρτα και να δει τι υπάρχει πίσω της.
Δ.Μ.: Γράφω την ιστορία ως δάσκαλος που ζει καθημερινά με τη νέα γενιά, που σέβεται, ακούει και χαίρεται να μαθαίνει από τα παιδιά. Γράφω την ιστορία και σαν παραμυθάς που νιώθει το χρέος να παραδώσει μέσα από δράση και εικόνες κεράσματα από τον θησαυρό της λαϊκής σοφίας και του πολιτισμού μας. Μα πιο πολύ γράφω με τον ενθουσιασμό ενός μικρού παιδιού τη στιγμή που βουτά από ένα βράχο στη θάλασσα.
Η δε αγάπη μου για τη μουσική είναι προφανής σε όποιον διαβάσει το βιβλίο. Η γυναίκα του Ευγένιου ήταν μονωδός, στον τοίχο του σπιτιού είναι κρεμασμένη μια κιθάρα που ζωντανεύει στα χέρια της Αφροδίτης, στην ιστορία «ακούγονται» παραδοσιακά κυκλαδίτικα τραγούδια, μια άρια κι ένα free style. Μετά την έκδοση του βιβλίου έγραψα και δυο τραγούδια βασισμένα στην ιστορία του, τα οποία και παρουσιάζω στις βιβλιοπαρουσιάσεις.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία και την ανάγνωση; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Δ.Μ.: Ένα καλό λογοτεχνικό έργο έχει συμβεί να προσελκύσει το ενδιαφέρον, να ανοίξει ένα διάλογο στην κοινωνία και να φέρει στην ανάγνωση ανθρώπους που δε διαβάζουν συχνά. Αυτό μπορεί να γίνει από το ίδιο το έργο ή από μια διασκευή του, για παράδειγμα στο θέατρο ή στην τηλεόραση. Όμως έχει διάρκεια;
Η πολιτεία οφείλει με οργανωμένο σχέδιο, με επιδοτήσεις, με κίνητρα για την στήριξη των συγγραφέων και της εκδοτικής παραγωγής και με τη δημιουργία βιβλιοθηκών να συνδράμει στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας.
Έχω την τύχη να είμαι καλεσμένος ως συγγραφέας ή παραμυθάς σε εγκαίνια σχολικών βιβλιοθηκών. Συνάντησα υπέροχους ανθρώπους και υπέροχους χώρους. Αυτό δεν πρέπει να το αφήσουμε να γίνεται αποσπασματικά, χάρη στην καλή θέληση σπουδαίων εκπαιδευτικών. Είναι καιρός να γίνει συστηματικά, με πλάνο ενταγμένο στο αναλυτικό πρόγραμμα και στόχευση σε όλα τα σχολεία και σε όλες τις βαθμίδες.
