Η 19η Ιουνίου, Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Σεξουαλικής Βίας σε Ένοπλες Συγκρούσεις, δεν αποτελεί απλώς μια ημέρα μνήμης και ευαισθητοποίησης. Είναι μια υπενθύμιση ότι, ακόμη και σήμερα, χιλιάδες γυναίκες, κορίτσια, αλλά και άνδρες και παιδιά σε περιοχές συγκρούσεων βιώνουν μια από τις πιο σκληρές και συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η σεξουαλική βία ως στρατηγική πολέμου
Τα τελευταία στοιχεία του ΟΗΕ καταγράφουν ανησυχητική αύξηση των επαληθευμένων περιστατικών σεξουαλικής βίας σε ένοπλες συγκρούσεις. Πίσω από τους αριθμούς, όμως, βρίσκεται μια πραγματικότητα που οι υποστηρικτικές δομές του Δικτύου της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναγνωρίζουν καθημερινά: η σεξουαλική βία δεν είναι παρεπόμενο του πολέμου, αλλά συχνά χρησιμοποιείται ως εργαλείο εκφοβισμού, ελέγχου και διάλυσης κοινωνικών δεσμών.
Η ανησυχητική αύξηση των περιστατικών
Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του ΟΗΕ αναδεικνύουν τη σοβαρή κλιμάκωση της σεξουαλικής βίας που συνδέεται με ένοπλες συγκρούσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
- 9.788 επαληθευμένες περιπτώσεις: Σύμφωνα με την Έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τη Σεξουαλική Βία που Συνδέεται με Συγκρούσεις (2024), καταγράφηκαν 9.788 επαληθευμένες περιπτώσεις κατά το 2023, έναντι 4.617 το προηγούμενο έτος, γεγονός που αντιστοιχεί σε αύξηση άνω του 100%.
- Η πραγματική έκταση του φαινομένου παραμένει άγνωστη: Ο ΟΗΕ επισημαίνει ότι οι καταγεγραμμένες περιπτώσεις αποτελούν μόνον ένα μέρος της πραγματικής διάστασης του προβλήματος. Η ανασφάλεια στις εμπόλεμες περιοχές, ο φόβος αντιποίνων, ο κοινωνικός στιγματισμός των θυμάτων και οι περιορισμένες δυνατότητες πρόσβασης των ανθρωπιστικών οργανώσεων οδηγούν σε σημαντική υποκαταγραφή.
- Πολλαπλές μορφές βίας: Στις συγκρούσεις ανά τον κόσμο συνεχίζουν να τεκμηριώνονται περιστατικά βιασμού, ομαδικού βιασμού, σεξουαλικής δουλείας, εξαναγκαστικών γάμων, σεξουαλικών βασανιστηρίων και εμπορίας ανθρώπων, τα οποία χρησιμοποιούνται συχνά ως μέσα εκφοβισμού, καταστολής και ελέγχου πληθυσμών.
Ποιοι Είναι τα Θύματα;
Η σεξουαλική βία στον πόλεμο δεν γνωρίζει ηλικία, αλλά επηρεάζει κυρίως τις πιο ευάλωτες ομάδες. Οι γυναίκες και τα κορίτσια αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα των θυμάτων, καθώς συχνά στοχοποιούνται με σκοπό τον εξευτελισμό και τη διάλυση των κοινοτήτων. Τα παιδιά και οι έφηβοι/-ες επίσης πλήττονται σοβαρά, με πολλές περιπτώσεις να οδηγούν σε διά βίου σωματικά και ψυχικά τραύματα. Παράλληλα, άνδρες και αγόρια γίνονται θύματα, κυρίως σε συνθήκες κράτησης ή αιχμαλωσίας, όπου η βία χρησιμοποιείται ως μέσο βασανισμού και ταπείνωσης.
Οι Καταστροφικές Επιπτώσεις στις Γυναίκες και τα Κορίτσια
Για τις γυναίκες που επιζούν από τη σεξουαλική βία σε εμπόλεμες ζώνες, ο πόλεμος δεν τελειώνει ποτέ. Οι επιπτώσεις εκτείνονται σε πολλά επίπεδα και σημαδεύουν ανεπανόρθωτα το μέλλον τους:
- Σωματική Υγεία και Αναπαραγωγή: Οι γυναίκες έρχονται αντιμέτωπερς με ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (όπως ο ιός HIV), τραυματισμούς των αναπαραγωγικών οργάνων και μόνιμη υπογονιμότητα λόγω της βάρβαρης κακοποίησης.
- Ψυχικό Τραύμα: Η εμφάνιση Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (PTSD), η βαριά κατάθλιψη, οι κρίσεις πανικού και οι τάσεις αυτοκτονίας αποτελούν καθημερινότητα για τα θύματα που προσπαθούν να διαχειριστούν τον τρόμο που έζησαν.
- Κοινωνικός Αποκλεισμός και Στίγμα: Σε πολλές παραδοσιακές κοινωνίες, οι γυναίκες-θύματα αντιμετωπίζονται με καχυποψία ή περιφρόνηση. Συχνά περιθωριοποιούνται, αποδιώχνονται από τους συζύγους και τις οικογένειές τους και χάνουν κάθε δίκτυο κοινωνικής υποστήριξης.
- Οικονομική Εξαθλίωση: Λόγω του κοινωνικού αποκλεισμού, οι γυναίκες αυτές χάνουν την πρόσβαση στην εργασία, τη γη ή την εκπαίδευση, με αποτέλεσμα να βυθίζονται στη φτώχεια και να γίνονται ακόμα πιο ευάλωτες στην εκμετάλλευση.
- Τα «Παιδιά του Πολέμου»: Οι γυναίκες που γεννούν παιδιά ως αποτέλεσμα βιασμού στο πλαίσιο συγκρούσεων αντιμετωπίζουν τεράστια ψυχολογικά διλήμματα. Τα παιδιά αυτά συχνά δεν αναγνωρίζονται νομικά, μένουν χωρίς υπηκοότητα και υφίστανται επίσης έντονο κοινωνικό ρατσισμό.
Ο ρόλος των Συμβουλευτικών Κέντρων Γυναικών
Στην Ελλάδα, τα Συμβουλευτικά Κέντρα Γυναικών που λειτουργούν υπό την ευθύνη της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΓΓΙΑΔ), του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ) και των Δήμων της χώρας αποτελούν την πρώτη γραμμή υποστήριξης σε γυναίκες που έχουν υποστεί έμφυλη βία, πολλαπλές διακρίσεις ή βρίσκονται σε κατάσταση αυξημένης ευαλωτότητας.
Τα Συμβουλευτικά Κέντρα παρέχουν δωρεάν και εμπιστευτικές υπηρεσίες κοινωνικής, ψυχολογικής, εργασιακής και νομικής στήριξης, ενημέρωσης για τα δικαιώματα των γυναικών, καθώς και διασύνδεσης με υπηρεσίες υγείας, κοινωνικής προστασίας, δικαιοσύνης και απασχόλησης. Παράλληλα, υλοποιούν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας, προωθώντας την πρόληψη της βίας, την ισότητα των φύλων και την καταπολέμηση των στερεοτύπων που συντηρούν τις διακρίσεις και την ανοχή απέναντι στην έμφυλη βία.
Η εμπειρία των Συμβουλευτικών Κέντρων αναδεικνύει ότι η υποστήριξη των επιζωσών δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση της άμεσης κρίσης. Αποτελεί μια μακροχρόνια διαδικασία ενδυνάμωσης, αποκατάστασης και επανασύνδεσης με την κοινωνική ζωή, η οποία είναι απαραίτητη για την ουσιαστική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την οικοδόμηση κοινωνιών χωρίς έμφυλη βία και αποκλεισμούς.
Στο νησί μας, το Συμβουλευτικό Κέντρο Κέρκυρας, εντάσσεται στο Πανελλαδικό Δίκτυο Υποστηρικτικών Δομών της ΓΓΙΑΔ. Ξεκίνησε να λειτουργεί στην Κέρκυρα τον Απρίλιο του 2013 (ΕΣΠΑ 2007-2013) και συνεχίζει τη λειτουργία του με χρηματοδότηση του ΕΣΠΑ «Πρόγραμμα Ιονίων Νήσων 2021-2027», υπό τη διοίκηση και την επιστημονική εποπτεία του ΚΕΘΙ.
Το Συμβουλευτικό Κέντρο Κέρκυρας, παρέχει δωρεάν υπηρεσίες (π.χ. πληροφόρηση και ενημέρωση για θέματα ισότητας των φύλων, βίας κατά των γυναικών και πολλαπλών διακρίσεων, κοινωνική, ψυχολογική και νομική στήριξη, καθώς και εργασιακή συμβουλευτική) και απευθύνεται σε γυναίκες που έχουν υποστεί ή υφίστανται οποιασδήποτε μορφής βία ή/και πολλαπλές διακρίσεις (π.χ. άνεργες, μονογονείς, Ρομά, μετανάστριες/προσφύγισσες, γυναίκες με αναπηρία κ.λπ.).
Οι ενδιαφερόμενες γυναίκες μπορούν να απευθύνονται στο Συμβουλευτικό Κέντρο Κέρκυρας:
Δ/νση: Ε.Ο Παλαιοκαστίτσας 7, 49100 Κέρκυρα
Ωράριο λειτουργίας: Δευτέρα-Παρασκευή, 08:00-16:00
Τηλ: 26610 47396
E-mail: [email protected]
www.womensos.gr
Σημείωση τεκμηρίωσης: Τα στοιχεία και οι αναφορές του παρόντος άρθρου βασίζονται σε εκθέσεις και επίσημα δεδομένα του ΟΗΕ, της UN Women, της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), του Ταμείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό (UNFPA), του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού (ICRC).