Συγγενείς εκτελεσθέντων αλλά και πολλοί Κερκυραίοι συμμετείχαν και φέτος στις εκδηλώσεις μνήμης που διοργάνωσαν το Σωματείο «ΛΑΖΑΡΕΤΟ» και ο Δήμος Κεντρικής Κέρκυρας. Ο τοίχος μπροστά από τον οποίο στήνονταν οι μελλοθάνατοι στέκει ακόμα και σήμερα, φέροντας τα σημάδια από τις σφαίρες ως σιωπηλός μάρτυρας αυτής της οδυνηρής περιόδου της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Το Λαζαρέτο έχει ανακηρυχθεί επίσημα σε «Ιστορικό Τόπο» και αποτελεί εθνικό μνημείο. Ωστόσο, χρόνια εγκατάλειψη έχει φέρει σε ορατό κίνδυνο ακόμα και την κατάρρευση του τοίχου των εκτελέσεων.
Η είδηση της οριστικής παραχώρησης της κυριότητας του Λαζαρέτου στον Δήμο Κεντρικής Κέρκυρας επισκιάστηκε από την οδυνηρή διαπίστωση ότι ο τοίχος των εκτελέσεων, ο σιωπηλός μάρτυρας της θυσίας 200 αγωνιστών, κινδυνεύει με άμεση κατάρρευση. Στη φετινή, φορτισμένη συγκινησιακά, εκδήλωση μνήμης, οι δεσμεύσεις της νέας δημοτικής αρχής για παρεμβάσεις ήρθαν ως απάντηση στην αγωνία για το μέλλον του ιστορικού τόπου.
Συγγενείς εκτελεσθέντων, παλιοί αγωνιστές και πολλοί Κερκυραίοι βρέθηκαν και φέτος στο μαρτυρικό νησί για να τιμήσουν τους νεκρούς, σε μια τελετή που διοργάνωσαν το Σωματείο «ΛΑΖΑΡΕΤΟ» και ο Δήμος.
Υπό κατάρρευση
Ωστόσο, πίσω από την συγκίνηση της τελετής, η σκληρή πραγματικότητα της εγκατάλειψης ήταν απίστευτα ορατή… Την πιο ηχηρή προειδοποίηση απηύθυνε ο πρώην δήμαρχος Κερκυραίων, Σωτήρης Μικάλεφ, επί των ημερών του οποίου είχε γίνει η τελευταία μεγάλη παρέμβαση στο νησί. Υπογράμμισε ότι ο τοίχος της θυσίας κινδυνεύει, καθώς η μελέτη στήριξης που είχε αναθέσει δεν υλοποιήθηκε ποτέ, ενώ και η προσωρινή επιτροπή διαχείρισης δεν ολοκλήρωσε το έργο της. «Δεν αξίζει αυτή η μορφή στη θυσία αυτών των αγωνιστών, ούτε στην ιστορία της πόλης», τόνισε με νόημα.
Η παρέμβασή του προκάλεσε την αντίδραση του νυν δημάρχου Κεντρικής Κέρκυρας, Στέφανου Πουλημένου, ο οποίος παραδέχθηκε το πρόβλημα. «Συμμερίζομαι απολύτως τον προβληματισμό και τις απόψεις που εξέφρασε ο κ. Μικάλεφ», δήλωσε, δεσμευόμενος ότι ο Δήμος θα συνεχίσει να εργάζεται για τη συντήρηση του μνημείου και την πολιτιστική του αξιοποίηση. Η δέσμευση αυτή αποκτά πλέον ουσιαστικό περιεχόμενο, καθώς, όπως ανέφερε ο κ. Μικάλεφ, η κυριότητα της νησίδας πέρασε και επίσημα στον Δήμο, μετά από πολυετείς αγώνες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, κλείνοντας έναν κύκλο διεκδικήσεων που ξεκίνησε το 1991, όταν το Δημοτικό Συμβούλιο είχε εναντιωθεί κατηγορηματικά σε σκέψεις παραχώρησης σε ιδιώτες.
Στο νησί του μαρτυρίου
Η φετινή τελετή για άλλη μια φορά προκάλεσε ρίγη συγκίνησης για την ιστορία του τόπου. Η Λένα Τσαγκαράκη, μέλος του σωματείου «Λαζαρέτο», γύρισε τον χρόνο πίσω στο 1978, τέσσερα χρόνια μετά την πτώση της χούντας. Τότε, μια ομάδα νέων από την οργάνωση «Ρήγας Φεραίος», με την παρότρυνση παλαιών αγωνιστών, αποβιβάστηκε στο νησί με σκοπό να το καθαρίσει από την πυκνή βλάστηση για να γίνει προσβάσιμο και να πραγματοποιηθεί το πρώτο προσκύνημα: «Καθώς προχωρούσαμε προς το εσωτερικό του νησιού, μια δυσάρεστη και συνάμα συγκλονιστική έκπληξη μας περίμενε. Διάσπαρτα ανθρώπινα οστά που η πυκνή βλάστηση τα έκρυβε για 29 χρόνια, μισοθαμμένα εδώ κι εκεί». Ήταν ό,τι είχε απομείνει από τα σώματα των περίπου 200 εκτελεσμένων, θαμμένων πρόχειρα, μακριά από τις οικογένειές τους. Αυτή η μακάβρια ανακάλυψη, όπως είπε, δεν τους δίδαξε απλώς ιστορία, αλλά τους «ατσάλωσε» για να υπερασπίζονται τις αξίες που κληροδότησαν οι ήρωες του Λαζαρέτου.
“Ιστορικός τόπος”
Η ιστορία του Λαζαρέτου ξεκίνησε στα τέλη του 16ου αιώνα ως το πρώτο λοιμοκαθαρτήριο στα Επτάνησα, λειτούργησε ως στρατόπεδο συγκέντρωσης πατριωτών από τους Ιταλούς κατακτητές στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και σφραγίστηκε με αίμα κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο, όταν μετατράπηκε σε τόπο εκτελέσεων. Με Προεδρικό Διάταγμα το 1992, ανακηρύχθηκε «Ιστορικός Τόπος», αναγνωρίζοντας την αξία του ως μνημείο ιατρικής ιστορίας, Εθνικής Αντίστασης και, κυρίως, Εθνικής Συμφιλίωσης.
Ο Στ. Πουλημένος
Αυτή τη διάσταση του τόπου ως σύμβολο ενότητας και όχι διχασμού, υπογράμμισε στην ομιλία του ο δήμαρχος, Στέφανος Πουλημένος. «Το Λαζαρέτο δεν είναι απλώς ένα μνημείο. Είναι σύμβολο πραγματικά εθνικής συμφιλίωσης. Ένας τόπος που ενώνει τις γενιές, τις ιδέες, τις διαφορετικές αφηγήσεις της ιστορίας μας», ανέφερε χαρακτηριστικά. Τόνισε πως η θυσία των αγωνιστών έγινε για το μέλλον και την ελευθερία, ιδανικά που δεν ανήκουν σε κόμματα, αλλά στην ίδια την ανθρώπινη υπόσταση.
Μπιάγκης, Αυλωνίτης
Στο ίδιο πνεύμα, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Δημήτρης Μπιάγκης, συνέδεσε τη μνήμη του Λαζαρέτου με τη σημερινή εποχή, όπου «τα σύννεφα του πολέμου είναι πραγματικότητα και η ίδια η δημοκρατία αμφισβητείται». Από την πλευρά του, ο ανεξάρτητος βουλευτής, Αλέκος Αυλωνίτης, επέκρινε τη «σκόπιμη αδιαφορία της πολιτείας» για τη διατήρηση τέτοιων μνημείων, τονίζοντας πως ο εθνικός διχασμός παραμένει ενεργός ακόμη και σήμερα. Πρότεινε, μάλιστα, να καθιερωθεί μια ημέρα επίσκεψης των σχολείων στον ιερό αυτό χώρο, «έτσι ώστε η σύγχρονη ιστορία να γίνει γνωστή στη σύγχρονη κοινωνία».
Η τραγωδία των εκτελέσεων
Το Λαζαρέτο, αυτή η μικρή νησίδα απέναντι από την πόλη της Κέρκυρας, έγινε το τελικό θέατρο της τραγωδίας για περίπου 200 αγωνιστές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) κατά την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949). Οι κρατούμενοι, στην πλειονότητά τους νέοι άνθρωποι, μεταφέρονταν εκεί από τις φυλακές της Κέρκυρας για να αντιμετωπίσουν το εκτελεστικό απόσπασμα. Ήταν κομμουνιστές, αριστεροί και άλλοι δημοκρατικοί πολίτες που είχαν πολεμήσει τους Γερμανούς και Ιταλούς κατακτητές, αλλά μετά την απελευθέρωση βρέθηκαν στο στόχαστρο του μετεμφυλιακού κράτους.
Οι εκτελέσεις γίνονταν τα ξημερώματα, μπροστά στον πέτρινο τοίχο που στέκει ακόμη, διάτρητος από τις σφαίρες. Οι μελλοθάνατοι στήνονταν εκεί, συχνά τραγουδώντας τον Εθνικό Ύμνο ή επαναστατικά τραγούδια, αρνούμενοι να υπογράψουν δηλώσεις μετανοίας και καταδίκης του ΚΚΕ. Τα σώματά τους ρίχνονταν σε πρόχειρους, ομαδικούς τάφους, χωρίς καμία τελετή, με τον πόνο των οικογενειών τους να μένει βουβός για δεκαετίες. Το Λαζαρέτο δεν ήταν απλώς ένας τόπος θανάτου, αλλά ένας τόπος όπου η ιδεολογική σύγκρουση έφτασε στο πιο ακραίο και απάνθρωπο σημείο της, αφήνοντας μια ανεξίτηλη πληγή στη συλλογική μνήμη.
