Η περιβαλλοντική διάσταση της ερευνητικής γεώτρησης «Άσωπος-1» βρίσκεται, μεταξύ άλλων, στο επίκεντρο της συζήτησης. Σε μια περιοχή όπως το Ιόνιο, με ιδιαίτερη οικολογική αξία και άρρηκτη σχέση με την τοπική κοινωνία, το ενδιαφέρον στρέφεται στα μέτρα περιορισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Η γεώτρηση σχεδιάζεται σε θαλάσσια περιοχή του βορειοδυτικού Ιονίου, σε απόσταση περίπου 60,1 χλμ. από τη βορειοδυτική Κέρκυρα και 44,3 χλμ. από τους Οθωνούς. Αυτό είναι ένα σημαντικό δεδομένο για την περιβαλλοντική αξιολόγηση του έργου .
Ένα τετραγωνικό μέτρο το άμεσο αποτύπωμα στον πυθμένα
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το άμεσο φυσικό αποτύπωμα της γεώτρησης υπολογίζεται περίπου στο ένα τετραγωνικό μέτρο. Αυτό επιτυγχάνεται καθώς το πλωτό γεωτρύπανο θα χρησιμοποιεί σύστημα δυναμικής τοποθέτησης, χωρίς αγκυροβόλια που θα επιβάρυναν τον πυθμένα.
Ωστόσο, η περιβαλλοντική αξιολόγηση δεν περιορίζεται μόνο στο σημείο της γεώτρησης. Εξετάζονται εξονυχιστικά η διασπορά των γεωτρητικών υλικών η ποιότητα του νερού και τα ιζήματα, οι επιπτώσεις στη θαλάσσια πανίδα, οι κινήσεις των σκαφών υποστήριξης.
Το ουσιαστικό διακύβευμα για το Βορειοδυτικό Ιόνιο είναι διπλό: η ελαχιστοποίηση της επαφής με τον πυθμένα και η αποτελεσματική παρακολούθηση των έμμεσων επιπτώσεων με συνεχή σύγκριση με την αρχική κατάσταση του περιβάλλοντος.
Το πρωτόκολλο για τα θαλάσσια θηλαστικά και τις χελώνες
Επειδή η περιοχή φιλοξενεί ευαίσθητα είδη και θαλάσσια θηλαστικά, ο σχεδιασμός προβλέπει ειδικά μέτρα για την αντιμετώπιση του υποβρύχιου θορύβου.
Η προστασία της θαλάσσιας πανίδας αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους της περιβαλλοντικής αξιολόγησης για την ερευνητική γεώτρηση Άσωπος-1. Η περιοχή του Ιονίου φιλοξενεί θαλάσσια θηλαστικά, χελώνες και άλλα ευαίσθητα είδη, γεγονός που έχει οδηγήσει στην πρόβλεψη ειδικών μέτρων για δραστηριότητες που μπορεί να προκαλέσουν υποβρύχιο θόρυβο. Πριν από την έναρξη συγκεκριμένων εργασιών προβλέπεται έλεγχος ζώνης 500 μέτρων γύρω από τη θέση της δραστηριότητας.
Στην περιοχή θα βρίσκονται πιστοποιημένοι παρατηρητές θαλάσσιων θηλαστικών, ενώ όταν η ορατότητα είναι περιορισμένη προβλέπεται και παθητική ακουστική παρακολούθηση. Εάν εντοπιστεί θαλάσσιο θηλαστικό ή χελώνα μέσα στη ζώνη προστασίας, η έναρξη της δραστηριότητας καθυστερεί μέχρι το ζώο να απομακρυνθεί και να παρέλθει ο προβλεπόμενος χρόνος ασφαλείας.
Η λογική του σχεδιασμού είναι προληπτική: προηγείται ο έλεγχος της περιοχής και στη συνέχεια ξεκινά η δραστηριότητα, με τα προβλεπόμενα μέτρα παρακολούθησης να εφαρμόζονται καθ’ όλη τη διάρκειά της. Για την τοπική κοινωνία, ιδιαίτερη σημασία έχει η συστηματική καταγραφή των παρατηρήσεων και η διαθεσιμότητα των σχετικών δεδομένων, ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα για την εφαρμογή των μέτρων στην πράξη. Με αυτόν τον τρόπο, η προστασία της θαλάσσιας ζωής συνδέεται όχι μόνο με όσα προβλέπει η μελέτη, αλλά και με τη συνεχή παρακολούθηση κατά την εξέλιξη των εργασιών.
Για την κοινωνία της Κέρκυρας και των Διαποντίων, το κρίσιμο στοιχείο είναι η συστηματική καταγραφή και η ανοιχτή διάθεση των δεδομένων. Μόνο μέσα από τη διαφάνεια και την ανοιχτή πρόσβαση στα στοιχεία των παρατηρήσεων θα διασφαλιστεί ότι τα μέτρα προστασίας εφαρμόζονται αποτελεσματικά στην πράξη καθ’ όλη τη διάρκεια των εργασιών.
Θετική γνωμοδότηση με… αστερίσκους
Για το ζήτημα της ΜΠΕ πραγματοποιήθηκαν στην Κέρκυρα τόσο περιφερειακό όσο και δημοτικό συμβούλιο, τα οποία γνωμοδότησαν θετικά υπέρ της ερευνητικής γεώτρησης υδρογονανθράκων στο Ιόνιο, θέτοντας ωστόσο, κάποιες προϋποθέσεις.
Τα αιτήματα του Περιφερειακού για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Το Περιφερειακό Συμβούλιο γνωμοδότησε θετικά για τη ΜΠΕ υπό (17, συνολικά) προϋποθέσεις.
Τα αιτήματα που αφορούν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις ώστε να προχωρήσει η διαδικασία:
-το συμβούλιο έθεσε, ως ρητή προϋπόθεση την εκτέλεση των εργασιών το πρώτο τετράμηνο του έτους, ώστε να μην επηρεαστεί η τουριστική περίοδος, με μέγιστη διάρκεια παραμονής του γεωτρύπανου τις 90 ημέρες.
-παράλληλα, το όργανο απαιτεί πλοίο υποστήριξης εξοπλισμένο για την αντιμετώπιση πετρελαϊκής ρύπανσης και την αποκλειστική χρήση γεωτρητικών ρευστών υδατικής βάσης.
-στο πλαίσιο των όρων που ενέκρινε το Περιφερειακό Συμβούλιο για την προστασία των κητωδών, η ζώνη αποκλεισμού κατά τις σεισμικές δοκιμές αυξάνεται στα 1000 μέτρα, με υποχρέωση διακοπής των εργασιών εάν εντοπιστεί θαλάσσιο θηλαστικό.
-επιβάλλεται επίσης από το συμβούλιο ανεξάρτητο πρόγραμμα περιβαλλοντικής παρακολούθησης έως και 24 μήνες μετά την ολοκλήρωση της γεώτρησης.
“Αυστηρή επιτήρηση” ζητά ο Δήμος -Οι προβληματισμοί που ειπώθηκαν
Απ’ την άλλη, στο δημοτικό συμβούλιο, ο Δήμαρχος Σ. Πουλημένος τόνισε τη σημασία ύπαρξης ενός συστήματος αυστηρής επιτήρησης των περιβαλλοντικών δεσμεύσεων, με τη συμμετοχή του Δήμου.
Από τη μεριά της η επικεφαλής της αντιπολίτευσης Μερόπη Υδραίου ζήτησε ανεξάρτητη περιβαλλοντική παρακολούθηση με συμμετοχή των τοπικών θεσμών, ενώ ο Παναγιώτης Μεταλληνός, επικεφαλής της παράταξης «Αλλάζουμε Ρότα», έκανε λόγο για τη δημιουργία παρατηρητηρίου παρακολούθησης με συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και των επιστημονικών φορέων.
Όσο για το Γιώργο Καρύδη της Κερκυραϊκής Συμμαχίας, αναφέρθηκε σε 589 περιστατικά διαρροών στις ΗΠΑ και σε εκτίμηση περί 65% πιθανότητας περιβαλλοντικών ζημιών σε ευρωπαϊκά ύδατα, χωρίς να αποσαφηνίζεται η δυνατότητα συσχέτισης των συγκεκριμένων στοιχείων με την υπό εξέταση γεώτρηση. Στο ίδιο πλαίσιο, υποστήριξε ότι η δοκιμαστική γεώτρηση θα δημιουργήσει περιβαλλοντική επιβάρυνση ακόμη κι αν δεν βρεθεί φυσικό αέριο.
Επιπροσθέτως, στο δημοτικό συμβούλιο ακούστηκαν απόψεις και προβληματισμοί από φορείς του νησιού.
O Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Κέρκυρας επικαλέστηκε την αρχή της προφύλαξης σύμφωνα με την οποία τα ενδεχόμενα κενά στην επιστημονική γνώση συνιστούν λόγο απόρριψης ενός έργου.. Παρουσιάζοντας ένα ευρύ φάσμα δυνητικών επιπτώσεων, αναφέρθηκε στους κινδύνους για τα θαλάσσια θηλαστικά, τα κοιτάσματα και τα θαλάσσια οικοσυστήματα από τον υποβρύχιο θόρυβο, τη διαταραχή του πυθμένα και τη ρύπανση
-Από τη μεριά της, η Ομάδα αντιρύπανσης Λιμένα Κέρκυρας παρουσίασε σειρά αριθμητικών και τεχνικών αναφορών. Επικαλέστηκε την καταγραφή 551 σεισμών τα τελευταία δέκα χρόνια, 13 άνω των 4 Ρίχτερ, με έναν 4,8 Ρίχτερ σε απόσταση 13 χιλιομέτρων από τη γεώτρηση. Υποστήριξε ότι η μελέτη δεν έχει ελεγχθεί για σεισμούς άνω των 4,4 έως 4,5 Ρίχτερ. Ανέφερε ότι το γεωτρύπανο παράγει 195 ντεσιμπέλ, όταν το όριο ενόχλησης των θαλάσσιων θηλαστικών είναι 120 ντεσιμπέλ. Σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση ενδεχόμενων περιστατικών ρύπανσης, η Ομάδα αμφισβήτησε την επιχειρησιακή ετοιμότητα των αρμόδιων μηχανισμών, επικαλούμενη ως παράδειγμα τις δυσκολίες αντιμετώπισης μιας πετρελαιοκηλίδας, παρότι η συγκεκριμένη γεώτρηση αφορά την εξόρυξη φυσικού αερίου και όχι πετρελαίου. Παράλληλα, υιοθέτησε τον προβληματισμό που είχε εκφράσει και ο Γιώργος Καρύδης, σχετικά με το ενδεχόμενο ατυχημάτων και περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, τα παραπάνω απαντήθηκαν επιστημονικά στη συνάντηση εργασίας με μηχανικούς, που διοργανώθηκε από την ΕΔΕΥΕΠ στο ΤΕΕ Κέρκυρας.
