Σπουδαία ηθοποιός και αγωνίστρια για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα των συναδέλφων της, η Μπέτυ Βαλάση έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών. Η αγαπημένη «Λωξάντρα» της ελληνικής τηλεόρασης σημάδεψε τον πολιτισμό με τις ερμηνείες της, ενώ με τη συνδικαλιστική της δράση και τη σταθερή της συμπόρευση με το ΚΚΕ έδωσε το παρών στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες. Τα τελευταία χρόνια φιλοξενούνταν στο «Σπίτι του Αγωνιστή».
Η Μπέτυ (Δέσποινα) Βαλάση γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 10 Ιανουαρίου 1937. Έγινε ευρέως γνωστή και αγαπητή στο κοινό μέσα από τον πρωταγωνιστικό της ρόλο στη «Λωξάντρα», την επιτυχημένη και τελευταία ασπρόμαυρη τηλεοπτική σειρά, που προβλήθηκε από την ΕΡΤ το 1980. Η ερμηνεία της στον ομώνυμο ρόλο θεωρήθηκε από τους κριτικούς η καλύτερη της καριέρας της.
Οι γονείς της ήταν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Ο μεγάλος αδελφός του πατέρα της σφαγιάστηκε από τους Τούρκους το 1922. Το πραγματικό της όνομα ήταν Δέσπω (Δέσποινα), αλλά η μητέρα της το άλλαξε σε Μπέτυ. Οι γονείς της χώρισαν όταν ήταν μικρή. Ο πατέρας της έμεινε στην Κατερίνη, όπου ίδρυσε μονάδα παραγωγής καπνών, όπως εκείνη που είχε η οικογένειά του στη Μικρά Ασία, ενώ η μητέρα της μετακόμισε στην Αθήνα. Για πολλά χρόνια, η Μπέτυ ταξίδευε με το τρένο ανάμεσα στην Αθήνα και την Κατερίνη για να βλέπει και τους δύο.
Αποφοίτησε από το εξατάξιο 5ο Γυμνάσιο Εξαρχείων και μαθήτευσε στο θέατρο κοντά στον Αιμίλιο Χουρμούζιο, την Κατίνα Παξινού, τον Άγγελο Τερζάκη και τον Σωκράτη Καραντινό.
Το 1961 έκανε την πρώτη της θεατρική εμφάνιση στο θέατρο Καλουτά, δίπλα στον Μάνο Κατράκη και τη Μαίρη Αρώνη. Υποδύθηκε την Παλλάδα Αθηνά στη σατιρική τριλογία «Οδύσσεια» του Μανώλη Σκουλούδη. Ακολούθησαν πολλές θεατρικές επιτυχίες στο πλευρό καταξιωμένων ηθοποιών, ενώ από το 1960 έως το 2004 συμμετείχε σε τουλάχιστον 14 ελληνικές ταινίες μεγάλου μήκους καταξιωμένων σκηνοθετών.
Τη συνέδεε στενή φιλία με τη Μελίνα Μερκούρη, με την οποία συνεργάστηκε τόσο στο θέατρο όσο και στον κινηματογράφο. Σε δημόσια δήλωσή της το 2019 είχε αναφέρει ότι σε όλη της τη ζωή ψήφιζε ΚΚΕ.
Έκανε δύο γάμους και απέκτησε έναν γιο, τον Νικόλα Χάρι Μινισσάλι, ο οποίος σπούδασε σκηνοθεσία στο εξωτερικό. Τον δεύτερο σύζυγό της, τον γνωστό ηθοποιό Τίτο Βανδή, τον ερωτεύθηκε το 1982. Παντρεύτηκαν το 1984 και παρέμειναν μαζί μέχρι τον θάνατό του το 2003, σε ηλικία 86 ετών. Ανιψιός της είναι ο Χρήστος Γιαννούλης, δημοσιογράφος και βουλευτής Α΄ Θεσσαλονίκης του ΣΥΡΙΖΑ–Π.Σ.
Ο ρόλος με τον οποίο την έχουμε όλοι ταυτίσει είναι εκείνος της «Λωξάντρας», στο κλασικό σίριαλ της ΕΡΤ, βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο της Μαρίας Ιορδανίδου. Στο σίριαλ ερμήνευσε εξαιρετικά τον ρόλο μιας Κωνσταντινουπολίτισσας από το γάμο της ως τα γεράματά της. Πίσω από τη λογοτεχνική ηρωίδα βρισκόταν η ίδια η γιαγιά της Ιορδανίδου. Ακολουθώντας τη ζωή της από τον γάμο μέχρι τα γεράματά της, η σειρά ζωντάνευε την καθημερινότητα και τα έθιμα των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τη μουσική υπέγραψε η Ελένη Καραΐνδρου, ενώ στα τραγούδια ακουγόταν η Γιώτα Βέη.
Ο Σπύρος Μπιμπίλας έγραψε σε ανάρτησή του για τη σπουδαία ηθοποιό: “Μόλις με πληροφόρησαν στη Βουλή ότι έφυγε από την ζωή μια αξιαγάπητη αγωνίστρια, η σπουδαία ηθοποιός, που σημάδεψε τον πολιτισμό μας με τις ερμηνείες της, τους αγώνες της για την δημοκρατία, την δραστηριότητά της στο εξωτερικό, τη συνδικαλιστική της δράση. Η ανεπανάληπτη Μπέττυ Βαλάση, η αγαπημένη συνοδοιπόρος στην ζωή του αξέχαστου Τίτου Βανδή, η θρυλική μας κυρά Λωξάντρα, που είχα την τύχη και την τιμή να την γνωρίσω και να συναντηθούμε καλλιτεχνικά δεν είναι πια κοντά μας.. Τα τελευταία χρόνια φιλοξενήθηκε στο ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΗ που εξασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση στους ανθρώπους που φροντίζει. Πλήγμα για τον πολιτισμό μας..Την αποχαιρετούμε όλοι με σεβασμό και αγάπη.”
Δήλωση της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη για την απώλεια της Μπέτυς Βαλάση
Πληροφορούμενη την απώλεια της Μπέτυς Βαλάση, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε την ακόλουθη δήλωση:
Με θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια της Μπέτυς Βαλάση, ηθοποιού μεγάλου διαμετρήματος με γόνιμη παρουσία δεκαετιών στο θέατρο, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο. Η Μπέτυ Βαλάση ξεδίπλωσε από νωρίς το ταλέντο της και την ευχέρειά της στο σανίδι, σε χαρακτήρες από όλο το φάσμα του ρεπερτορίου, και δεν άργησε να γνωρίσει την καταξίωση και, δίκαια, την αναγνώριση από κοινό και κριτική. Πορεία πολλών χρόνων, δίχως εκπτώσεις, την οποία πλαισίωσαν τα επιλεκτικά της περάσματα από τη μεγάλη και τη μικρή οθόνη, που της προσέφεραν την απλόχερη αγάπη του μεγάλου ακροατηρίου. Η ερμηνεία της, ιδιαίτερα, στην τηλεοπτική σειρά Λωξάντρα, στον ομώνυμο ρόλο, έπλασε μία από τις διαχρονικά εμβληματικότερες παρουσίες στην τηλεόραση. Η Μπέτυ Βαλάση υπήρξε ερμηνεύτρια με οξύ κριτήριο και ευρύτατη γκάμα, αλλά και ενεργός πολίτης, με γνήσιο ενδιαφέρον για τα κοινά και σταθερότητα στις πεποιθήσεις της και την πολιτική της στράτευση, μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ, υπηρετώντας τις ιδέες της με συνέπεια, ανιδιοτέλεια και αφοσίωση.
Στην οικογένειά της, τους φίλους της και τους συντρόφους της απευθύνω ειλικρινή συλλυπητήρια.
Μπέτυ Βαλάση: Ένας άνθρωπος με ξεχωριστό ήθος, καλλιέργεια, δυναμισμό και αγωνιστική στάση
Σε ανακοίνωσή του για την απώλεια της σπουδαίας ηθοποιού Μπέτυς Βαλάση, το Γραφείο Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ αναφέρει τα εξής:
«Το ΚΚΕ αποχαιρετά με συγκίνηση και βαθιά εκτίμηση τη σπουδαία ηθοποιό Μπέτυ Βαλάση, μια μεγάλη κυρία του ελληνικού θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, έναν άνθρωπο με ξεχωριστό ήθος, καλλιέργεια, δυναμισμό και αγωνιστική στάση.
Από τη Θεσσαλονίκη, όπου γεννήθηκε το 1937, μέσα σε προσφυγική οικογένεια από τη Μικρά Ασία, κουβαλούσε τις ιστορίες και τα βιώματα μιας γενιάς που γνώρισε τον ξεριζωμό και πάλεψε για τη ζωή και την αξιοπρέπειά της. Ήδη από τα παιδικά της χρόνια άρχισε να σχεδιάζει το μέλλον της, δεμένο με την Τέχνη και το θέατρο. Ονειρεύτηκε να γίνει ηθοποιός και κυνήγησε το όνειρό της με επιμονή και αποφασιστικότητα.
Μαθήτευσε κοντά σε σπουδαίους δασκάλους και συνεργάστηκε με σημαντικούς σκηνοθέτες και ηθοποιούς του θεάτρου και του κινηματογράφου. Κατάφερε να οικοδομήσει μια ξεχωριστή καλλιτεχνική πορεία. Το θέατρο και η ζωή ήταν για την Μπέτυ Βαλάση ένας αδιαχώριστος κόσμος. “Έπαιζε” με άνεση και φυσικότητα τους ρόλους της τόσο στη θεατρική σκηνή όσο και στην καθημερινότητα. Ήταν θεατρική στη ζωή και ανθρώπινη στο θέατρο.
Η Μπέτυ Βαλάση υπήρξε μία από τις μεγάλες κυρίες του παλιού ελληνικού θεάτρου. Στην τηλεόραση αγαπήθηκε από γενιές θεατών μέσα από τον εμβληματικό ρόλο της Λωξάντρας, στην ομώνυμη σειρά της ΕΡΤ. Οι δύο αυτές γυναίκες ταυτίστηκαν στη συνείδηση του κόσμου. Η αγάπη του κόσμου για την Λωξάντρα είναι άρρηκτα δεμένη με την ερμηνεία της Μπέτυς Βαλάση.
Η γνωριμία της με τον Τίτο Βανδή, ύστερα από διαφορετικές προσωπικές και καλλιτεχνικές διαδρομές, στάθηκε καθοριστική στη ζωή της. Ένας μεγάλος έρωτας που εξελίχθηκε γρήγορα σε βαθιά συντροφική σχέση και κοινή πορεία ζωής. Δύο σπουδαίοι ηθοποιοί, δύο ξεχωριστοί άνθρωποι, με κοινωνική συνείδηση και αγάπη για το θέατρο. Ξεχωριστή θέση στη ζωή της είχε η στενή φιλία της με την Μελίνα Μερκούρη.
Η Μπέτυ Βαλάση ήταν μια γυναίκα πληθωρική και πολυδιάστατη. Στο γεμάτο πρόσωπό της διέκρινες την ευαισθησία και τη δυναμικότητα. Ένα μεγάλο, μόνιμο χαμόγελο και ένα οξύ βλέμμα, που διέκρινε και έκρινε τα πάντα. Είχε τη σιγουριά του ανθρώπου που γνώριζε την αξία του, χωρίς να χρειάζεται να την επιδεικνύει. Είχε τη γενναιοδωρία να δίνει, τη δύναμη να επιμένει και το θάρρος να λέει “όχι” όταν κάτι δεν την εξέφραζε.
Αυτή η ουσιαστική σχέση της με τον άνθρωπο και τη ζωή συναντήθηκε φυσικά με την κοινωνική και αγωνιστική της στάση. Συμμετείχε στις δραστηριότητες του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών και περιέβαλλε με αγάπη και έγνοια τις αγωνιστικές πρωτοβουλίες των ανθρώπων του θεάτρου και των εργαζομένων στον Πολιτισμό.
Η σχέση της Μπέτυς Βαλάση με το ΚΚΕ υπήρξε σταθερή και διαρκής. Μιλούσε με εμπιστοσύνη, πίστη και αγάπη για το Κόμμα της. Στήριξε με την παρουσία της, την τέχνη και τον λόγο της την πολιτική και πολιτιστική του δραστηριότητα, στις μεγάλες αλλά και στις δύσκολες στιγμές του, όπως την περίοδο της κρίσης και της ανασυγκρότησης. Υπήρξε υποψήφια βουλευτής με το ΚΚΕ και εκλεγμένη δημοτική σύμβουλος στον Δήμο Αθήνας. Τα τελευταία 4,5 χρόνια φιλοξενούνταν στο “Σπίτι του Αγωνιστή”, παραμένοντας ενεργή πνευματικά και κοινωνικά, κρατώντας ζωντανό το ενδιαφέρον της για την Τέχνη και την κοινωνική ζωή.
Η Μπέτυ Βαλάση αφήνει πίσω της μεγάλη παρακαταθήκη στον κόσμο της Τέχνης και του Πολιτισμού. Αφήνει τη μνήμη μιας γυναίκας δημιουργικής, δυναμικής και ασυμβίβαστης. Αφήνει, όμως, και το παράδειγμα μιας καλλιτέχνιδας που απέδειξε πως η Τέχνη δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από τη ζωή. Θα την κρατήσουμε στη μνήμη μας όπως ήταν: Ολόφωτη και τρυφερή, αχόρταγη για ζωή και γνώση, μεγάλη ηθοποιός και αγωνίστρια.
Στον γιο της Νικόλα, τον εγγονό της Τίτο και σε όλους τους δικούς της ανθρώπους, στους συναδέλφους της και σε όλους όσοι τη γνώρισαν, την αγάπησαν και συμπορεύτηκαν μαζί της, το ΚΚΕ εκφράζει τα θερμά του συλλυπητήρια.
Η κηδεία της θα γίνει τη Δευτέρα 19 Οκτώβρη, στις 11.30 στο Α’ Νεκροταφείο, και θα είναι πολιτική».
Ο κινηματογράφος
Η Μπέτυ Βαλάση είχε μια επιλεκτική παρουσία και στον ελληνικό κινηματογράφο, συμμετέχοντας σε ταινίες σημαντικών δημιουργών. Το 1968 συμμετείχε στην «Ανοιχτή Επιστολή» του Γιώργου Σταμπουλόπουλου, μια ταινία που αποτύπωνε τις κοινωνικές και πολιτικές ανησυχίες της εποχής, ενώ το 1972 εμφανίστηκε στην ταινία «Θα Μπορούσαμε να Κάνουμε Κάτι Εμείς».
Όπως διαβάζουμε στον ιστότοπο της FINOS FILM ξεχωριστή θέση στην κινηματογραφική της πορεία κατέχει η συμμετοχή της στην ταινία «Ο Αστερισμός της Παρθένου» (1973), τη μοναδική της συνεργασία με τη Φίνος Φιλμ. Η Μπέτυ Βαλάση υποδύθηκε τη Λουκία, συμμετέχοντας σε μια πολυπρόσωπη παραγωγή που εξερευνούσε τις κοινωνικές προκαταλήψεις, τις ανθρώπινες αδυναμίες και τη θέση της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία της εποχής
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε και η συνεργασία της με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, στην ταινία «Οι Κυνηγοί» (1977), ένα από τα χαρακτηριστικά έργα της πρώτης δημιουργικής περιόδου του σκηνοθέτη.
Το 1978 εμφανίστηκε στην ιστορική ταινία «1922» του Νίκου Κούνδουρου, που πραγματεύεται τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η συμμετοχή της αποκτούσε ιδιαίτερη προσωπική σημασία, καθώς η οικογένειά της είχε βιώσει άμεσα τα γεγονότα του ξεριζωμού.
Την ίδια χρονιά συμμετείχε και στην «Κραυγή Γυναικών» του Ζυλ Ντασσέν, δίπλα στη Μελίνα Μερκούρη και την Έλεν Μπέρστιν.
Ακολούθησαν τέσσερις ακόμα ταινίες μέσα στην δεκαετία του ’80 και ύστερα από μια κινηματογραφική παύση 20 ετών, επιστρέφει το 2004 στη μεγάλη οθόνη με τις ταινίες «Αγάπη στα 16» και «Χαιρέτα μας τον Πλάτανο», ενώ στη φιλμογραφία της περιλαμβάνεται και η ταινία «Δεσμά Αίματος» (2012).
Κρατάμε μια φράση από παλαιότερη συνέντευξή της: «Είναι μεγάλο δώρο η ζωή, όσο δύσκολα και αν είναι τα πράγματα».
