Παράλληλα με τη θερμή και ξηρή περίοδο που επικράτησε το φετινό καλοκαίρι, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πολύ υψηλή θερμοκρασία της θάλασσας σε μεγάλο τμήμα της Μεσογείου.
Όπως αποτυπώνεται και στον χάρτη, πολύ θερμές θαλάσσιες επιφάνειες, με τιμές που τοπικά προσεγγίζουν τους 30°C, εντοπίζονται σε τμήματα της Κεντρικής Μεσογείου, μεταξύ άλλων στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή γύρω από τη Σικελία και το Στενό της Μεσσήνης.
Οι πολύ θερμές θάλασσες μπορούν να αποτελέσουν σημαντική πηγή θερμότητας και υγρασίας για την ατμόσφαιρα. Εφόσον αργότερα συνδυαστούν με ένα κατάλληλο βαρομετρικό σύστημα, δυναμική στην ανώτερη ατμόσφαιρα και ευνοϊκή ατμοσφαιρική κυκλοφορία, μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση των βροχοπτώσεων και των καταιγίδων.
Θερμή θάλασσα δεν σημαίνει αυτόματα νέο «Daniel»
Η κακοκαιρία Daniel του Σεπτεμβρίου 2023 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου η πολύ θερμή θάλασσα συνέβαλε στην παροχή θερμότητας και υδρατμών στο σύστημα.
Ωστόσο, η ακραία εξέλιξη εκείνης της κακοκαιρίας οφειλόταν στον συνδυασμό πολλών ατμοσφαιρικών και δυναμικών παραγόντων και όχι αποκλειστικά στη θερμοκρασία της θάλασσας.
Με απλά λόγια:
Πολύ θερμή θάλασσα = περισσότερη διαθέσιμη υγρασία και ενέργεια.
Κατάλληλο βαρομετρικό σύστημα = δυνατότητα αξιοποίησης αυτής της ενέργειας.
Επομένως, οι σημερινές πολύ θερμές θάλασσες δεν σημαίνουν ότι έρχεται νέο «Daniel». Για ένα ακραίο επεισόδιο απαιτείται ο κατάλληλος συνδυασμός ατμοσφαιρικών συνθηκών.
Γιατί βρέχει περισσότερο στα ηπειρωτικά και λιγότερο στα νησιά του Ιονίου και στο Ανατολικό Αιγαίο;
Το φαινόμενο της «ομβροσκιάς»
Ο μετεωρολογικός σταθμός στα Ιωάννινα (475 μ.) κατέγραψε τον Αύγουστο μηνιαίο υετό 71 mm, σύμφωνα με το ΕΑΑ/meteo.gr, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 94% του κλιματικού μέσου για την περιοχή.
1. Τι συμβαίνει στα ηπειρωτικά – η «ασπίδα» των βουνών
Η Πίνδος λειτουργεί ως φυσικό φράγμα. Όταν υγρές αέριες μάζες από το Ιόνιο κινούνται προς την ηπειρωτική χώρα, συναντούν την οροσειρά και αναγκάζονται να κινηθούν προς τα πάνω.
Καθώς ο αέρας ανέρχεται, ψύχεται, οι υδρατμοί συμπυκνώνονται και δημιουργούνται νεφώσεις που μπορούν να δώσουν σημαντικές ποσότητες βροχής, ιδιαίτερα στην Ήπειρο και τη Δυτική Στερεά Ελλάδα.
2. Γιατί μπορεί να μη βρέχει στα νησιά του Ιονίου;
Τα νησιά του Ιονίου, παρά το γεγονός ότι διαθέτουν ορεινούς όγκους, δεν δημιουργούν πάντα τις ίδιες συνθήκες εξαναγκασμένης ανύψωσης που παρατηρούνται στην ηπειρωτική Πίνδο.
Έτσι, ανάλογα με τη διεύθυνση των ανέμων, τη θέση των νεφώσεων και την ατμοσφαιρική αστάθεια, οι υγρές αέριες μάζες μπορεί να περάσουν από την περιοχή χωρίς να προκαλέσουν σημαντικό υετό.
3. Γιατί το Ανατολικό Αιγαίο βρίσκεται συχνά σε «ομβροσκιά»;
Καθώς ο αέρας περνά πάνω από την Πίνδο και τους ορεινούς όγκους της ανατολικής ηπειρωτικής Ελλάδας, έχει ήδη χάσει σημαντικό μέρος της υγρασίας του.
Στη συνέχεια κατέρχεται προς το Αιγαίο, θερμαίνεται αδιαβατικά και ξηραίνεται, με αποτέλεσμα οι νεφώσεις να περιορίζονται.
Έτσι δημιουργείται η λεγόμενη «ομβροσκιά» ή σκιά βροχής, με το Ανατολικό Αιγαίο να παρουσιάζει συχνά πιο ξηρές συνθήκες.
Γιατί μπορεί να βρέχει στην Ιταλία και όχι στην Κέρκυρα;
Η Κέρκυρα μπορεί να παραμένει χωρίς αξιόλογα φαινόμενα την ίδια στιγμή που σημειώνονται βροχές ή καταιγίδες στη Βόρεια ή Νότια Ιταλία.
Αυτό εξαρτάται κυρίως από:
Α) την πορεία και την ένταση των βαρομετρικών συστημάτων και των μετώπων,
Β) τη διεύθυνση των ανέμων, η οποία καθορίζει αν οι νεφώσεις και οι υγρές αέριες μάζες θα κινηθούν προς το Ιόνιο,
Γ) την ατμοσφαιρική αστάθεια και τη δομή της ατμόσφαιρας σε διαφορετικά ύψη.
Ένα σύστημα μπορεί επομένως να δίνει ισχυρά φαινόμενα στην Ιταλία και, ανάλογα με την πορεία του, να επηρεάζει μόνο τα Διαπόντια Νησιά, τη βορειοδυτική Κέρκυρα ή την Ήπειρο, αφήνοντας προσωρινά άλλες περιοχές με λίγα ή καθόλου φαινόμενα.
«Πότε θα βρέξει;» – Το MeteoCorfu απαντά…
Μετά από μια παρατεταμένη περίοδο ανομβρίας στην Κέρκυρα, δεν αποκλείεται κάποια στιγμή να εκδηλωθεί απότομη και έντονη βροχόπτωση ή καταιγίδα, εφόσον αλλάξει σημαντικά η ατμοσφαιρική κυκλοφορία.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η πολύ θερμή θάλασσα του Ιονίου μπορεί να προσφέρει υγρασία και θερμική ενέργεια στην ατμόσφαιρα, ενώ η έλευση ψυχρότερης αέριας μάζας και ενός οργανωμένου βαρομετρικού συστήματος μπορεί να αυξήσει την αστάθεια και να ευνοήσει ισχυρά φαινόμενα.
Η υπερθερμασμένη θάλασσα ως «καύσιμο»
Το Ιόνιο, μετά από έναν παρατεταμένα θερμό καλοκαίρι, μπορεί να διατηρεί πολύ υψηλές θερμοκρασίες επιφάνειας.
Η θερμότερη θάλασσα ευνοεί την αυξημένη εξάτμιση και συνεπώς τη διαθεσιμότητα περισσότερων υδρατμών στην ατμόσφαιρα.
Αν στη συνέχεια εισέλθει ψυχρότερη αέρια μάζα ή οργανωμένο σύστημα κακοκαιρίας, η αυξημένη θερμοκρασιακή αντίθεση μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη ισχυρών ανοδικών κινήσεων και καταιγίδων.
Καταιγιδοφόρα νέφη
Όταν η ατμόσφαιρα καταστεί αρκετά ασταθής, οι ανοδικές κινήσεις μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία νεφών κατακόρυφης ανάπτυξης, όπως οι σωρειτομελανίες (Cumulonimbus).
Αυτά μπορούν να συνοδεύονται από ισχυρές βροχές, κεραυνούς, χαλάζι και ισχυρές ριπές ανέμου, ανάλογα πάντα με τη δυναμική και τη θερμοδυναμική κατάσταση της ατμόσφαιρας.
Η γεωγραφική θέση της Κέρκυρας
Η Κέρκυρα βρίσκεται στην πύλη των συστημάτων που κινούνται από τη Δυτική Ευρώπη και τη Μεσόγειο προς την Ελλάδα.
Αυτό σημαίνει ότι, όταν η τροχιά ενός συστήματος είναι ευνοϊκή, το νησί μπορεί να επηρεαστεί πρώτο από τα φαινόμενα. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε σύστημα που κινείται από τα δυτικά θα δώσει απαραίτητα έντονες βροχές στην Κέρκυρα.
Και τελικά, πότε μπορεί να αλλάξει ο καιρός;
Σύμφωνα με τα πολλαπλά προγνωστικά σενάρια που έχουμε διαθέσιμα από τα παγκόσμια προγνωστικά μοντέλα, η δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου φαίνεται να διατηρεί ακόμη έναν σχετικά ήπιο και καλοκαιρινό χαρακτήρα, με εξασθενημένο μελτέμι, τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του μήνα.
Η συνέχεια είναι αρκετά δύσκολο να καθοριστεί με ακρίβεια.
Ωστόσο, οι τελευταίοι προγνωστικοί κύκλοι δείχνουν ενδείξεις για εξασθένηση των αντικυκλωνικών τάσεων κυρίως στην Κεντρική και Δυτική Μεσόγειο μετά τις 9–10 Σεπτεμβρίου, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή πτώση της θερμοκρασίας και σε μεγαλύτερη κινητικότητα της ατμόσφαιρας.
Κατά τη γνώμη μου, καθώς θα προχωρά ο Σεπτέμβριος, η Μεσόγειος θα αρχίσει σταδιακά να περνά σε ένα περισσότερο φθινοπωρινό μοτίβο, με πιθανές κακοκαιρίες στα κεντροδυτικά τμήματα της Μεσογείου, όπως Ιταλία, Σαρδηνία και Σικελία.
Εφόσον κάποια από αυτές τις διαταραχές κινηθεί ανατολικότερα, υπάρχει πιθανότητα να επηρεάσει και το Ιόνιο.
Και λίγη υπομονή ακόμη…
Τα προγνωστικά δεδομένα αρχίζουν να εμφανίζουν ενδείξεις φθινοπωρινής αλλαγής προς τα μέσα του μήνα. Πέραν όμως του 7ημέρου, η προγνωσιμότητα μειώνεται σημαντικά και τα δεδομένα παραμένουν ιδιαίτερα ρευστά.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν τα φαινόμενα που θα εκδηλωθούν θα είναι ήπια ή πιο έντονα.
Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να παρακολουθούμε συνεχώς τα δεδομένα και τις εξελίξεις και να είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο.
Το MeteoCorfu θα σας ενημερώνει υπεύθυνα για κάθε σημαντική εξέλιξη που αφορά την Κέρκυρα, τους Παξούς και το Βόρειο Ιόνιο.
Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας!
Επιμέλεια άρθρου:
Νικόλαος Βλάχος, πιστοποιημένος ερασιτέχνης μετεωρολόγος και προγνώστης.
