Η προσωπική ποινική τύχη δύο παγκόσμιων ηγετών και η προσπάθειά τους να στρέψουν αλλού τα βλέμματα της εσωτερικής κοινής τους γνώμης —την ώρα που κινδυνεύουν ακόμα και να βρεθούν πίσω από τα κάγκελα— τινάζει τελείως στον αέρα τις διεθνείς ισορροπίες και απειλεί με απρόβλεπτες συνέπειες την παγκόσμια ειρήνη. Ή, τουλάχιστον, όση από αυτήν έχει απομείνει…
Ο Τραμπ και οι φάκελοι Έπστιν
Ο Ντόναλντ Τραμπ προσπαθεί εδώ και δύο χρόνια να «θάψει» την υπόθεση Έπστιν. Η υπόθεση αυτή, παρά τον «ανταγωνισμό» με άλλα τεράστια εσωτερικά και διεθνή προβλήματα —όπως οι αυξήσεις στα αγαθά λόγω των δασμών, ο αυταρχισμός και η «χουντικής» συμπεριφοράς εκστρατεία εκδίωξης μεταναστών που έχει στοιχίσει τη ζωή ακόμα και σε Αμερικανούς πολίτες λόγω του τρόπου λειτουργίας των ομοσπονδιακών υπηρεσιών— παραμένει η θρυαλλίδα που κινδυνεύει να τον ρίξει από την εξουσία.
Παρά το γεγονός ότι ηγείται μιας κυβέρνησης που διολισθαίνει καθημερινά σε αυταρχικό καθεστώς, η υπόθεση αυτή τον χτυπά στην καρδιά των δικών του οπαδών και μπορεί να τον οδηγήσει στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Οι αποκαλύψεις μάλιστα των τελευταίων ημερών, ότι το FBI «εξαφάνισε» έγγραφα που περιέχουν καταθέσεις θύματος που φέρεται να κατήγγειλε ότι ο Τραμπ τη βίασε όταν εκείνη ήταν 13 ετών, προκάλεσαν για μία ακόμα φορά τη σπασμωδική αντίδραση: τη δημιουργία μιας απίστευτης διεθνούς κρίσης, η οποία θα σκεπάσει τα πάντα στη δημόσια συζήτηση εντός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Νετανιάχου και η απειλή της δίκης
Από την άλλη, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου φαίνεται πως δύσκολα θα λάβει την πολυπόθητη χάρη ή την ακύρωση της δίωξης που έχει ζητήσει από τον Πρόεδρο του Ισραήλ. Ο Πρωθυπουργός της χώρας κινδυνεύει να δει και αυτός τον εαυτό του πίσω από τα κάγκελα, εφόσον οδηγηθεί τελικά στις προγραμματισμένες δίκες για μια σωρεία οικονομικών και διοικητικών σκανδάλων που αφορούν τον ίδιο και τη σύζυγό του. Ο Νετανιάχου δεν έχει καθίσει στο εδώλιο μέχρι στιγμής μόνο και μόνο επειδή οι δίκες αναβάλλονται συνεχώς εξαιτίας του πολέμου που διεξάγει κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα — την οποία έχει ισοπεδώσει ολοκληρωτικά σε έναν πόλεμο που έχει ήδη προκαλέσει διώξεις μελών της ισραηλινής κυβέρνησης και του ίδιου προσωπικά από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για εγκλήματα πολέμου.
Αφελή επιχειρήματα
Ο Νετανιάχου, λοιπόν, σέρνει τον Τραμπ και οι δύο μαζί βάζουν φωτιά στην «αποθήκη» της Μέσης Ανατολής με ένα πρόσχημα που κρίνεται επιεικώς αδύναμο: το αν το Ιράν θα μπορέσει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και πώς ο «ελεύθερος κόσμος» (εδώ ας γελάσουμε) θα αποτρέψει ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Ο τυπικός λόγος της πολεμικής επίθεσης, η οποία ήταν εντελώς απρόκλητη, είναι η προσπάθεια της Δύσης να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο. Το επιχείρημα ΗΠΑ και Ισραήλ είναι ότι αν μια χώρα όπως το Ιράν έχει στα χέρια της πυρηνικά, τότε τίθεται σε ακραίο κίνδυνο η παγκόσμια ασφάλεια. Μάλιστα. Ορισμένα απλά ερωτήματα εδώ: Το ότι έχουν πυρηνικά όπλα το Πακιστάν και η Ινδία δεν αποτελεί κίνδυνο για την παγκόσμια ασφάλεια; Ή μήπως το Πακιστάν των εκατομμυρίων κατοίκων, που είναι στενός σύμμαχος των ΗΠΑ, δεν αποτελεί πρόβλημα επειδή «είναι με εμάς»; Αν η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Μπαχρέιν αποφασίσουν να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα τις βομβαρδίσουν; Ποιος τελικά αποφασίζει ποιος δικαιούται να έχει πυρηνικά και ποιος όχι;
Τα ακροδεξιά «γεράκια» εντός των ΗΠΑ και του Ισραήλ βρήκαν την ευκαιρία να συμμαχήσουν με δύο ηγέτες που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η προσωπική τους ατζέντα και επιβίωση — και όχι μόνο η πολιτική
Εδώ όμως ανοίγουν τέσσερις κρίσιμες παρενθέσεις που αποδομούν πλήρως τον δυτικό σχεδιασμό:
• Πρώτον: Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να ρίξουν το καθεστώς Χαμενεΐ με αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Πρόκειται για μια πλήρη συνταγή αποτυχίας. Τα τελευταία δύο χρόνια έχουν ξοδέψει περίπου 7 δισεκατομμύρια δολάρια προκειμένου να τερματίσουν την επιρροή των Χούθι στην Υεμένη, και η αποτυχία είναι παταγώδης. Πώς πιστεύουν ότι θα μπορέσουν να αλλάξουν το ιρανικό καθεστώς —μια χώρα με βαριά κρατική υπόσταση δεκαετιών, απόλυτα συνδεδεμένη με την αυταρχική θρησκευτική επιρροή των Μουλάδων και των Φρουρών της Επανάστασης— μόνο από αέρος;
• Δεύτερον: Τα δυτικά μέσα, αναπαράγοντας την προπαγάνδα των κυβερνήσεών τους, θεωρούν ότι ο ιρανικός λαός στην πλειοψηφία του θέλει να ανατρέψει το καθεστώς, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει βομβαρδισμούς από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη πλάνη. Όπως έχουν αποδείξει επανειλημμένα ανεξάρτητοι διεθνείς αναλυτές, ο λαός του Ιράν δεν έχει ενιαία άποψη ούτε ενιαία θέληση. Μια μεγάλη μερίδα υποστηρίζει απόλυτα τον τρόπο διακυβέρνησης των Μουλάδων και τα ήθη που επιβάλλουν. Μια άλλη μερίδα, επίσης μεγάλη, θεωρεί όντως ότι πρέπει να αλλάξουν πολλά και να φιλελευθεροποιηθεί η κοινωνία· ωστόσο, ακόμα και σε αυτό το κομμάτι του πληθυσμού, ο τρόπος, οι κατευθύνσεις και το «μείγμα» του εκσυγχρονισμού αποτελούν σημεία σοβαρότατων διαφωνιών. Πώς μπορεί λοιπόν κανείς να ισχυρίζεται ότι αυτός ο λαός περιμένει απλώς μια αφορμή για να ρίξει το καθεστώς του με τη βοήθεια ξένων βομβών; Αντιθέτως, η ιστορία διδάσκει πως η εξωτερική απειλή προκαλεί συσπείρωση γύρω από την εθνική σημαία (Rally ’round the flag effect), μετατρέποντας ακόμα και τους επικριτές του καθεστώτος σε υπερασπιστές της πατρίδας τους.
• Τρίτον: Η ισχύς των όπλων μπορεί όντως να προκαλέσει τη διάλυση μιας χώρας και, υπό τον φόβο των μαζικών εκκαθαρίσεων, στελέχη του καθεστώτος να συμφωνήσουν να υποταχθούν στους όρους των ΗΠΑ — όπως είδαμε να επιχειρείται στην πολιτική ηγεσία της Βενεζουέλας. Όμως, τέτοιες «εκ των έξω» αλλαγές προκαλούν συχνά αλυσιδωτές αντιδράσεις που δημιουργούν στον επιτιθέμενο πολύ μεγαλύτερους κινδύνους από αυτούς που υποτίθεται ότι ήθελε να αποτρέψει: από τρομοκρατία στο δικό του έδαφος, μέχρι την εμπλοκή σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο με ανάγκη αποστολής χερσαίων στρατευμάτων. Είδαμε στο Αφγανιστάν, μια χώρα με ανύπαρκτη κρατική δομή και παρασάγγας πιο θεοκρατική και αυταρχική από το Ιράν, πόσο «καλά» πήγε αυτό…
• Τέταρτον: Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχείρησαν δύο φορές το τελευταίο οκτάμηνο να κινήσουν τα γρανάζια για μια «εκ των έσω» αλλαγή καθεστώτος. Η πρώτη ήταν ο διήμερος βομβαρδισμός πυρηνικών και άλλων εγκαταστάσεων. Η δεύτερη, και πολύ πιο ισχυρή, ήταν ο πλήρης εμπορικός αποκλεισμός που επιβλήθηκε με στρατιωτικά μέσα, ώστε να μην εισέρχονται στην Περσία ούτε καύσιμα από γειτονικές χώρες, ούτε τρόφιμα, ούτε πρώτες ύλες. Αυτή η κίνηση «ματ» εκτίναξε όντως το κόστος ζωής και οδήγησε εκατομμύρια Ιρανούς στους δρόμους. Η Ουάσιγκτον πίστεψε πως αυτό θα ήταν το έναυσμα για την ανατροπή. Όμως, οι διαδηλώσεις παρέμειναν αντικειμενικές, με αιτήματα για την επιβίωση —όπως συμβαίνει σε όλο τον κόσμο— ενώ ταυτόχρονα προκάλεσαν τεράστιες αντι-διαδηλώσεις υποστήριξης του καθεστώτος. Αλήθεια, περιμένει κανείς να πετύχει η ανατροπή μέσω βομβαρδισμών, όταν απέτυχε το ισχυρότερο όπλο, που είναι ο πληθωρισμός και ο οικονομικός στραγγαλισμός; Πιστεύουν ότι ένας λαός 85 εκατομμυρίων, με ένα από τα υψηλότερα επίπεδα μόρφωσης παγκοσμίως και ιστορία χιλιάδων ετών, θα σπεύσει να υποδεχθεί ως «σωτήρα» την αμερικανική μπότα ή οποιονδήποτε εγκάθετο αποφασίσει ο Τραμπ να διορίσει ως ηγέτη;
Τι επιδιώκουν και από τι κινδυνεύουν;
Μήπως, λοιπόν, ο βομβαρδισμός του Ιράν προκαλεί ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που θέλουν να μας πείσουν ότι επιδιώκεται; Διότι, αν οι ΗΠΑ καταστρέψουν το Ιράν για να μην αποκτήσει πυρηνικά, αυτό δεν είναι το ιδανικό επιχείρημα για κάθε χώρα που θα θελήσει στο μέλλον να αποκτήσει τέτοια όπλα μαζικής καταστροφής, ακριβώς για να μην κινδυνεύει να δεχθεί επίθεση από οποιονδήποτε «μεγάλο»; Και πώς είναι δυνατόν να μη μειδιά κανείς ακούγοντας τις δηλώσεις Αμερικανών και Ισραηλινών αξιωματούχων ότι βρισκόμαστε «εβδομάδες πριν» το Ιράν αποκτήσει αυτά τα όπλα; Αυτός είναι και ο λόγος του επείγοντος της επίθεσης, με τον Τραμπ να μη ζητά καν έγκριση από το Κογκρέσο —όπως επιβάλλει το Σύνταγμα— ούτε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ποιος πιστεύει πλέον αυτούς τους κατ’ εξακολούθηση ψεύτες, οι οποίοι τα τελευταία 20 χρόνια δηλώνουν κάθε έξι μήνες ότι το Ιράν απέχει «εβδομάδες» από τον εμπλουτισμό πυρηνικού υλικού;
Ψέμματα, ψέμματα και ψέμματα
Πώς να πάρει κανείς στα σοβαρά έναν Πρόεδρο των ΗΠΑ ο οποίος μόλις πριν από έξι μήνες βομβάρδισε εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στο Ιράν σε βάθος δεκάδων μέτρων με ειδικές βόμβες, και τότε δήλωνε ότι κατέστρεψε τη δυνατότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικά για πολλά χρόνια; Πότε έλεγε την αλήθεια; Τότε ή τώρα;
Τα ακροδεξιά «γεράκια» εντός των ΗΠΑ και του Ισραήλ βρήκαν την ευκαιρία να συμμαχήσουν με δύο ηγέτες που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η προσωπική τους ατζέντα και επιβίωση — και όχι μόνο η πολιτική. Στην πραγματικότητα, η επιδίωξή τους είναι μία: η εξάλειψη κάθε αντίθετης φωνής, κάθε χώρας που επιλέγει να μη συμμερίζεται, να μη στηρίζει ή ακόμα και να αντιτίθεται στα συμφέροντα και τις πολεμικές επιδιώξεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Το επίδικο (;)
Ο πόλεμος του Ιράν ανήκει κυρίως στο Ισραήλ, το οποίο σέρνει τις ΗΠΑ σε αχαρτογράφητα πολιτικά μονοπάτια. Με το πρόσχημα ότι όλες οι γύρω χώρες θέλουν την εξαφάνιση του κράτους του Ισραήλ, προωθείται η λογική ότι πρέπει να φροντίσουμε ώστε όλες οι χώρες της περιοχής είτε να έχουν ηγεσίες φιλικές και εξαρτώμενες από εμάς, είτε να είναι εντελώς αδύναμες.
Ας το πούμε καθαρά: δεν τους ενδιαφέρει πλέον καθόλου η τήρηση της διεθνούς νομιμότητας, της λογικής ή της ελευθερίας κάθε χώρας. Επειδή έχουν τη δύναμη πυρός, θεωρούν ότι μπορούν να επιβάλλουν ό,τι θέλουν, να αλλάζουν καθεστώτα, να δολοφονούν ηγέτες, να κάνουν προπαγάνδα και να εκβιάζουν ολόκληρα έθνη με οικονομικούς αποκλεισμούς στα όρια της πείνας.
Η αλήθεια είναι ότι πλέον το λένε καθαρά, χωρίς «φερετζέδες». Οι Ηνωμένες Πολιτείες διά του Τραμπ δεν κρύβουν —αντίθετα, περηφανεύονται— ότι θέλουν να αγοράσουν ή και να κατακτήσουν με τα όπλα τη Γροιλανδία, επειδή αποτελεί στρατηγικό σημείο και έχει πλούσιες πηγές σπάνιων γαιών. Οι ΗΠΑ περηφανεύονται ότι μπήκαν σε ένα ανεξάρτητο κράτος που ποτέ δεν τους επιτέθηκε, τον Μαδούρο της Βενεζουέλας, και τον απήγαγαν επειδή είναι «δικτάτορας και ανεξέλεγκτος». Και βέβαια, μετά διεκδικούν να ελέγχουν τη χώρα αυτή, τις σπάνιες γαίες και τα κοιτάσματά της.
Χωρίς στρατηγική, χωρίς στρατηγική εξόδου
Αν το μέλλον του πλανήτη είναι αυτό, καταλαβαίνει κανείς ότι η δράση φέρνει πάντα αντίδραση. Πολλά σενάρια θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς, και κανένα από αυτά δεν είναι ενθαρρυντικό ή καθησυχαστικό για εμάς τους υπόλοιπους.
Μας επηρεάζει τελικά εμάς στην Ελλάδα ή στην Κέρκυρα αυτή η αστάθεια στο μακρινό Ιράν; Και γιατί να μη συμφωνούμε με τον τερματισμό ενός αυταρχικού καθεστώτος, ώστε οι Ιρανοί να μην διοικούνται από μια θεοκρατική απολυταρχία; Στο κάτω-κάτω, «δεν ανήκομεν εις την Δύσιν»;
Η ιστορία διδάσκει πως η εξωτερική απειλή προκαλεί συσπείρωση γύρω από την εθνική σημαία (Rally ’round the flag effect), μετατρέποντας ακόμα και τους επικριτές του καθεστώτος σε υπερασπιστές της πατρίδας τους
Κινδνεύουμε;
Η Ελλάδα διαθέτει Νατοϊκές και αμερικανικές βάσεις. Μέσω αυτών έχουμε άμεση εμπλοκή σε αυτούς τους πολέμους. Σε ένα διεθνές σκηνικό που αλλάζει ραγδαία, η λεγόμενη Δύση έχει χάσει και την τελευταία σταγόνα ηθικού πλεονεκτήματος — όχι ότι αυτό παίζει ρόλο στη γεωπολιτική. Είμαστε όμηροι την ώρα που ο συσχετισμός των παγκόσμων δυνάμεων αλλάζει και κάθε σοβαρό κράτος θα ήθελε να διατηρήσει κάποιες δυνατότητες αυτονομίας και επαφής με τους άλλους πόλους που δημιουργούνται.
Σε μια καταρρέουσα Ευρωπαϊκή Ένωση, τα στρατιωτικά «γεράκια» έχουν υπερσκελίσει την πολιτική, μετατρέποντας την κοινωνική ευρωπαϊκή οικονομία σε πολεμική οικονομία, μόνο και μόνο για να διασωθούν οι ίδιοι και οι μεγάλες επιχειρήσεις τους που παράγουν στρατιωτικό υλικό. Η κοινωνική Ευρώπη και το κοινωνικό κράτος πάνε «περίπατο», καθώς τα κονδύλια κατευθύνονται μονόπλευρα στους εξοπλισμούς. Η ευρωπαϊκή διπλωματία παραπαίει και οι ηγέτες είναι ανύπαρκτοι. Η κάθε διορισμένη Φον ντερ Λάιεν παρακάμπτει το εκλεγμένο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, επαναφέροντας από το παράθυρο συμφωνίες που απορρίφθηκαν, η επίσης διορισμένη Κάγια Κάλλας εξαπολύει πολεμικές κορώνες χωρίς ιστορική βάση, και η ακροδεξιά επελαύνει.
Τι αλήθεια να περιμένουμε για το μέλλον μας; Πώς θα μπορέσει η Ελλάδα της ισχνής οικονομίας να ανταπεξέλθει σε μια εποχή που δεν παράγει, που βασίζεται σε έναν τουρισμό ευάλωτο στις διεθνείς κρίσεις και που εκβιάζεται να δαπανά τεράστια ποσά από το ΑΕΠ της για να αγοράζει εξοπλισμούς για άλλους; Είναι αυτό το αφήγημα που μας ικανοποιεί;
Ήρθε η ώρα για τη μεγάλη συζήτηση, τόσο εντός της χώρας όσο και μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών που μοιραζόμαστε κοινές αξίες και αγωνίες. Αυτό θέλουμε για το μέλλον μας; Έχουμε τη δυνατότητα να αλλάξουμε αυτό το αφήγημα; Και αν ναι, πώς;