Τα μικρά νησιά του Ιονίου, όπως όλα τα μικρά νησιά αντιμετωπίζουν τεράστια προβλήματα. Η μείωση της στρατηγικής τους σημασίας στο εθνικό και παγκόσμιο παραγωγικό σύστημα, κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, είχε ως αποτέλεσμα την οικονομική και πολιτιστική τους περιθωριοποίηση, με άμεση συνέπεια τη δημογραφική συρρίκνωσή τους. Η έλλειψη υποδομών, η απομόνωση τον χειμώνα και η υπογεννητικότητα απειλούν άμεσα τη βιωσιμότητα αυτών των μικρών κοινοτήτων.
Το δημογραφικό αποτελεί το πιο σημαντικό πλέον πρόβλημα στα μικρά ελληνικά νησιά που επηρεάζει άμεσα την κοινωνική συνοχή και απειλεί με ερημοποίηση των μικρότερων και ακριτικών νησιών μας. Τα μικρά νησιά του Ιονίου Πελάγους βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της δημογραφικής κρίσης, αντιμετωπίζοντας έντονα το φαινόμενο της υπογεννητικότητας, της γήρανσης του πληθυσμού και της εποχικής απομόνωσης. Η δύσκολη χειμερινή καθημερινότητα, το αίσθημα ανασφάλειας των κατοίκων ειδικά στον τομέα της υγείας, έχουν οδηγήσει στην ερημοποίηση.
Η κυβέρνηση υλοποιεί πολιτικές δυο μέτρων και σταθμών για τα νησιά της, υπάρχει η πολιτική των νησιών του Αιγαίου και η πλήρης απαξίωση για τα νησιά στο Ιόνιο. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση των Διαποντίων νήσων, όπου η γεωστρατηγική τους θέση αποτελεί ουσιαστικό πλεονέκτημα για τη χώρα μόνο στο πλαίσιο χάραξης διασυνοριακών χαρτών και ζωνών αποκλειστικής εκμετάλλευσης, τότε και μόνο τότε γίνεται ουσιαστική αναφορά στην ύπαρξή τους.
Το είδαμε στην εφαρμογή ειδικού καθεστώτων ΦΠΑ, όπου η Κυβέρνηση θεώρησε ότι η Κοινοτική Οδηγία 2006/112/ΕΚ εξαιρούσε και απέκλειε τα Διαπόντια νησιά από την εφαρμογή ειδικού καθεστώτων ΦΠΑ σε αυτά. Η χώρα μας δεν προέβλεψε όμως ποτέ να τεκμηριώσει τη διαπιστωμένη ανάγκη των μικρών ακριτικών νησιών μας για ειδικό καθεστώς ΦΠΑ, να αποδείξει με στοιχεία τη γεωγραφική τους απομόνωση, τους σοβαρούς οικονομικούς λόγους για τους οποίους είναι επιβεβλημένη η χάραξη ειδικής στρατηγικής για την καθιέρωση μειωμένου καθεστώτος ΦΠΑ σε αυτά. Αλλά ακόμα κι αν υποθέσουμε πως η Κοινοτική Οδηγία ήταν δεσμευτική και εξαιρούσε το Ιόνιο και τους κατοίκους του από αυτήν την παρέκκλιση, η κυβέρνηση θα μπορούσε να λειτουργήσει στην κατεύθυνση θέσπισης ειδικού φορολογικού καθεστώτος γι’ αυτά, μειώνοντας άλλους φορολογικούς συντελεστές και κριτήρια, δίνοντας κίνητρα για την αύξηση του πληθυσμού τους, νομοθετώντας ακόμα και τη μείωση της ιατροφαρμακευτικής συμμετοχής των ασφαλισμένων μονίμων κατοίκων αυτών των νησιών.
Αντ’ αυτού, είδαμε να απέρχεται κάθε προσπάθειας προς αυτήν την κατεύθυνση και να μην εφαρμόζει εξειδικευμένες πολιτικές στο πλαίσιο της ρήτρας νησιωτικότητας που αποτελεί συνταγματική δέσμευση.
Η Κυβέρνηση προσέγγισε με λάθος τρόπο και το πρόβλημα της ενεργειακής κρίσης στα νησιά μας. Το διαπιστώσαμε στην περίπτωση του σχεδίου ανάπτυξης του υπεράκτιου σταθερού αιολικού πάρκου στην περιοχή τους. Στο όνομα της δήθεν πράσινης ανάπτυξης, επιθυμούσε να προχωρήσει σε μια επένδυση που μόνο οικονομικό όφελος προς ημετέρους θα απέφερε, καταστρέφοντας έναν τόπο υψίστου κάλλους και γεωστρατηγικής σημασίας με επιπολαίες προσεγγίσεις και πρόχειρο ουσιαστικό σχεδιασμό.
Δεν είναι τυχαίο, πως το σύνολο των θεσμικών παρεμβάσεων που έχουν γίνει μέχρι σήμερα για την ενίσχυση της συνοχής και ανάπτυξης των νησιωτικών περιοχών της χώρας είναι κυρίως έργο των κυβερνήσεων της προοδευτικής παράταξης. Η ίδρυση του Πανεπιστημίου Αιγαίου, του Ιονίου Πανεπιστημίου, του Υπουργείου Αιγαίου, που σήμερα αντιστοιχεί στη Γενική Γραμματεία Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής, η αναγνώριση και η ενσωμάτωση ειδικών μέτρων πολιτικής υπέρ των νησιών μας από τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε επίπεδο υποδομών επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ ολοκληρώθηκαν και λειτούργησαν σημαντικές υποδομές με την οικοδόμηση λιμανιών, αεροδρομίων και ελικοδρομίων στα νησιά, ενώ με τον «Καλλικράτη» καθορίστηκαν και διανεμήθηκαν ενισχυμένες αρμοδιότητες διοίκησης σε νησιωτικούς δήμους και περιφέρειες.
Η διατήρηση του πληθυσμού στα νησιά μας απαιτεί ολοκληρωμένες πολιτικές, όπως το Ευρωπαϊκό “Μεταφορικό Ισοδύναμο” για τη μείωση του κόστους μεταφοράς επιβατών και αγαθών, η ενίσχυση των τηλεϊατρικών δικτύων, αλλά και η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών οικονομίας, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση αποκλειστικά από τον τουρισμό.
Το μεταφορικό ισοδύναμο πρέπει να επεκταθεί και στους ναύλους των οχημάτων, ενώ στις κατηγορίες των δικαιούχων είναι απαραίτητο να συμπεριληφθούν όλοι οι κάτοικοι των νησιών, μονίμως και περιστασιακώς διαμένοντες ενώ απαραίτητη είναι και η εφαρμογή του μέτρου του Υγειονομικού Ισοδυνάμου για τις παροχές υγείας.
Είναι σκόπιμη και απαραίτητη η καταγραφή και αξιολόγηση προτεινόμενων «άμεσων» και «έμμεσων» μέτρων ενίσχυσης της συνοχής των νησιών μας. Μικρά και ακριτικά νησιά, όπως το Καστελόριζο ή τα Διαπόντια, μπορούν να αποτελέσουν πιλοτικά παραδείγματα εφαρμογής μέτρων όπως η διασφάλιση απρόσκοπτης και καθημερινής προσβασιμότητάς τους δια θαλάσσης και αέρος, η αναβάθμιση των αντίστοιχων υποδομών τους (λιμάνια, αεροδρόμια, ύδρευση, αποχέτευση, διαχείριση αποβλήτων), η πλήρης και δωρεάν υγειονομική τους κάλυψη, η μηδενική φορολόγηση των μόνιμων κατοίκων τους και η κατά προτεραιότητα ενίσχυση της τοπικής απασχόλησης και επιχειρηματικότητας.
Η βελτιστοποίηση της συνδεσιμότητας των νησιών με τις ηπειρωτικές περιοχές είναι σημαντικός παράγοντας για τη βελτίωση της συνοχής, την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία των τοπικών νησιωτικών κοινωνιών. Χρειάζεται ένα τεκμηριωμένο και θεσμοθετημένο σύστημα καταγραφής αναγκών σύνδεσης των νησιών (με ενεργή συμμετοχή και της τοπικής αυτοδιοίκησης) καθώς και μέτρησης της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας των υφισταμένων υπηρεσιών.
Απαιτείται επίσης να υπάρξει μια στρατηγική για την προστασία και βιώσιμη διαχείριση του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος. Ο σχεδιασμός για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης, θα πρέπει να γίνεται σε επίπεδο νησιού και νησιωτικής περιφέρειας και θα πρέπει να κινητοποιεί το νησιωτικό πληθυσμό και να καλλιεργεί την κοινή ευθύνη. Μόνο έτσι, με την εφαρμογή τέτοιων πολιτικών, καλλιεργώντας το αίσθημα ασφάλειας στους κατοίκους αυτών των νησιών θα μπορέσουμε να αμβλύνουμε τα προβλήματα της νησιωτικότητας και να την αξιοποιήσουμε ως συγκριτικό πλεονέκτημα προς όφελος των κατοίκων τους.
