Σε ένα πρωτοφανές διοικητικό και κοινωνικό αδιέξοδο έχει οδηγήσει την Κέρκυρα η απόφαση να ενταχθεί ο Χαλικούνας στο καθεστώς των «απάτητων» παραλιών. Η λογική της επιβολής αποφάσεων χωρίς καμία προηγούμενη διαβούλευση με την τοπική κοινωνία έχει προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων. Οι κάτοικοι και η αυτοδιοίκηση ξεκαθαρίζουν πως στηρίζουν την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά απορρίπτουν την πρακτική των οριζόντιων απαγορεύσεων που νεκρώνουν την περιοχή, απαιτώντας ουσιαστική φύλαξη και κανόνες.
Η παραλία του Χαλικούνα και η ευρύτερη περιοχή της λιμνοθάλασσας Κορισσίων αποτελούν αναμφίβολα ένα από τα πολυτιμότερα και πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα του νησιού. Η ειδοποιός διαφορά, ωστόσο, την οποία προτάσσει μετ’ επιτάσεως η τοπική κοινωνία του Αγίου Ματθαίου, είναι ότι αυτή η περιοχή διασώθηκε ιστορικά ακριβώς επειδή υπήρξε μια ήπια, ελεγχόμενη ανθρώπινη παρουσία.
Ο Χαλικούνας δεν έγινε ποτέ έρμαιο της μαζικής τουριστικής βιομηχανίας και των μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων. Διατήρησε τον φυσικό του πλούτο επειδή οι ίδιοι οι κάτοικοι τον προστάτευσαν μέσα στα χρόνια, διατηρώντας μια ισορροπία ανάμεσα στο περιβάλλον και την τοπική οικονομία.
Σήμερα, η τοπική κοινωνία αισθάνεται ότι τιμωρείται συλλήβδην για την ανεπάρκεια του ίδιου του κρατικού μηχανισμού. Το βασικό επιχείρημα που κυριαρχεί στις τάξεις των κατοίκων είναι αμείλικτο και συμπυκνώνεται στη λαϊκή ρήση: «Όταν πονάει το κεφάλι, δεν κόβεις το πόδι». Αν το πραγματικό πρόβλημα είναι η παραβατικότητα, όπως η ανεξέλεγκτη κίνηση με «γουρούνες», μηχανάκια και οχήματα 4×4 που καταστρέφουν τις αμμοθίνες, η ενδεδειγμένη λύση είναι η στελέχωση των υπηρεσιών, η φυσική παρουσία δασοφυλάκων και η αυστηρή αστυνόμευση. Η λύση, τονίζουν οι κάτοικοι, δεν μπορεί να είναι η πλήρης απαγόρευση κάθε ήπιας δραστηριότητας και η αποκοπή της κοινωνίας από τον ίδιο της τον τόπο.
Η παρέμβαση της αυτοδιοίκησης
Η κοινωνική αντίδραση μεταφράστηκε σε επίσημη θεσμική αντίδραση στο Δημοτικό Συμβούλιο Νότιας Κέρκυρας. Μέσα από ένα ψήφισμα που συνδιαμορφώθηκε από τις παρατάξεις του Αλέξανδρου Αλεξάκη («Νέα Αρχή») και του κ. Λέσση, το σώμα αποφάσισε κατά πλειοψηφία να ζητήσει επίσημα τον αποχαρακτηρισμό του Χαλικούνα από το καθεστώς της «απάτητης» παραλίας.
Όπως αναφέρθηκε, το σκεπτικό της απόφασης επιχειρεί να επαναφέρει την κοινή λογική στη διαχείριση της κρίσης: Η προστασία της περιοχής Natura είναι αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα, αλλά πρέπει να βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα, σαφείς κανόνες και βιώσιμη διαχείριση, όχι σε οριζόντιες απαγορεύσεις που αγνοούν τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, η Κέρκυρα δεν χρειάζεται ούτε τσιμεντοποίηση ούτε εγκατάλειψη.
Το Δημοτικό Συμβούλιο ζητά τη διαμόρφωση ενός ειδικού πλαισίου ήπιας και βιώσιμης διαχείρισης. Απαιτεί την άμεση ενίσχυση της περιβαλλοντικής εποπτείας, τον έλεγχο της επισκεψιμότητας, την πάταξη των αυθαιρεσιών και τη διατήρηση των υφιστάμενων λειτουργιών που διαθέτουν άδειες ήπιας μορφής. Η αυτοδιοίκηση στέλνει το μήνυμα ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν επιτυγχάνεται μόνο με απαγορεύσεις, αλλά με εποπτεία, ευθύνη και συνεργασία με τους πολίτες.
ΛΑΣΥ: Ανάγκη αυξημένης προστασίας
Εντελώς διαφορετική η θέση της Λαϊκής Συσπείρωσης (ΛΑΣΥ), η οποία υπερασπίστηκε τον χαρακτηρισμό της παραλίας ως «απάτητης». Σύμφωνα με την τοποθέτηση της παράταξης, το προηγούμενο καθεστώς προστασίας Natura αποδείχθηκε στην πράξη ανεπαρκές, επιτρέποντας μια κατάσταση απόλυτης μη προστασίας όπου ο καθένας μπορούσε να λειτουργεί ανεξέλεγκτα.
Η ΛΑΣΥ υποστηρίζει ότι το ενιαίο σύστημα Ίσσου, Χαλικούνα και Λαγουδιών χρειάζεται αυξημένη προστασία. Επισημαίνει μάλιστα ότι οι κάτοικοι, οι οποίοι επί δεκαετίες υφίστανται αυστηρούς περιορισμούς στη δόμηση λόγω του καθεστώτος προστασίας, θα δουν τελικά θετικά αποτελέσματα από μια διαφορετικού είδους ανάπτυξη, η οποία θα έχει ως απόλυτο επίκεντρο το περιβάλλον και θα αναδεικνύει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής.
Το κυβερνητικό φιάσκο: τι (δεν) έκαναν τα Υπουργεία
Στο παρασκήνιο εκτυλίχθηκε ένα πρωτοφανές κυβερνητικό φιάσκο που αποδεικνύει την προχειρότητα και την έλλειψη συντονισμού με την οποία ελήφθησαν οι αποφάσεις. Η πλήρης ασυνεννοησία των κρατικών υπηρεσιών ήρθε στο φως μετά από ανακοίνωση του Κερκυραίου υφυπουργού Ναυτιλίας, Στέφανου Γκίκα!
Σύμφωνα με την ενημέρωση που ζήτησε και έλαβε ο υφυπουργός από τον Γενικό Γραμματέα του υπουργείου Περιβάλλοντος και υψηλόβαθμα στελέχη του υπουργείου Οικονομικών, το αίτημα για τον περιορισμό των δραστηριοτήτων ξεκίνησε στις 4 Μαρτίου από τη Διεύθυνση Δασών Κέρκυρας. Η υπηρεσία τεκμηρίωσε εκτενώς ότι οι περιορισμοί του ΟΦΥΠΕΚΑ δεν επαρκούσαν για να προστατέψουν το ευαίσθητο οικοσύστημα των αμμοθινών. Το υπουργείο Περιβάλλοντος συναξιολόγησε τα δεδομένα και έδωσε τη σύμφωνη γνώμη του, ενώ το υπουργείο Οικονομικών συνυπέγραψε την εισήγηση χωρίς αντιρρήσεις.
Ωστόσο, η συνέχεια αποκαλύπτει το μέγεθος της κρατικής δυσλειτουργίας. Όπως προκύπτει, δεν υπήρξε καμία απολύτως ενημέρωση προς τις τοπικές αυτοδιοικητικές αρχές ή την τοπική Κτηματική Υπηρεσία Κέρκυρας. Το αποτέλεσμα ήταν η Κτηματική Υπηρεσία να προχωρήσει κανονικά, στις 27 Απριλίου και στις 5 Μαΐου, στην υπογραφή τριών συμβάσεων παραχώρησης (για καντίνα, ομπρελοκαθίσματα και θαλάσσια σπορ). Οι άδειες αυτές δόθηκαν απολύτως σύννομα, λίγες μόλις ημέρες πριν εκδοθεί η Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) για τις απάτητες παραλίες, η οποία πήρε ΦΕΚ στις 12 Μαΐου.
Ο κ. Γκίκας ζήτησε τη συνολική επανεξέταση του ζητήματος από τα συναρμόδια υπουργεία, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι θέσεις των τοπικών φορέων. Παράλληλα, ζήτησε να συνεχίσουν να ισχύουν οι συμβάσεις παραχώρησης που έγιναν σύννομα πριν την έκδοση της ΚΥΑ, προσπαθώντας να αμβλύνει τις εντυπώσεις από την κυβερνητική αστοχία.
Χαλικούνας: Η μετωπική αντιπαράθεση επιχειρημάτων μεταξύ κατοίκων και οικολόγικών οργανώσεων
Το περιβάλλον, οι απαγορεύσεις και η κρατική ανεπάρκεια
Ο Σύλλογος Προστασίας Natura παραθέτει αναλυτικά στοιχεία για μόνιμες κατασκευές, λύματα στη λιμνοθάλασσα και παραβιάσεις των ορίων παραχώρησης. Σκληρή απάντηση από τους εκπροσώπους των κατοίκων, που κάνουν λόγο για αντιδημοκρατικές πρακτικές, στοχοποίηση της κοινωνίας και «φασιστικές» νοοτροπίες. Κοινός παρονομαστής η αδυναμία του κρατικού μηχανισμού να ελέγξει την παραβατικότητα, οδηγώντας στην επιβολή οριζόντιων λύσεων.
Σε ένα σκληρό μπρα ντε φερ επιχειρημάτων, το οποίο αποκαλύπτει το βαθύ ρήγμα που έχει δημιουργηθεί στην τοπική κοινωνία της Κέρκυρας, έχει εξελιχθεί η συζήτηση γύρω από το καθεστώς προστασίας στον Χαλικούνα. Από τη μία πλευρά, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις παραθέτουν μια σειρά από συγκεκριμένα στοιχεία για παραβάσεις και αυθαιρεσίες που, όπως υποστηρίζουν, κατέστησαν μονόδρομο την αυστηροποίηση του πλαισίου. Από την άλλη, οι εκπρόσωποι των κατοίκων αντικρούουν τις αιτιάσεις με ιδιαίτερα αιχμηρό λόγο, εστιάζοντας στην κρατική ανικανότητα και υπερασπιζόμενοι το δημοκρατικό δικαίωμα της τοπικής κοινωνίας να συναποφασίζει για το μέλλον του τόπου της.
Το κατηγορητήριο των οικολόγων για τις αυθαιρεσίες
Ο Σύλλογος Φίλων και Προστασίας Περιοχών Natura Νότιας Κέρκυρας υπεραμύνεται σθεναρά της απόφασης του υπουργείου Περιβάλλοντος, χαρακτηρίζοντάς την επιβεβλημένη προκειμένου να μπει οριστικός φραγμός στην ασυδοσία και την καταπάτηση των κανόνων. Σύμφωνα με τα αναλυτικά επιχειρήματα των οικολόγων, η εικόνα της δήθεν ήπιας ανάπτυξης που παρουσιάζεται από ορισμένους κύκλους δεν ανταποκρίνεται στο ελάχιστο στην πραγματικότητα.
Ο Σύλλογος προχωρά σε συγκεκριμένες καταγγελίες, αποδομώντας όσα ακούγονται περί νομιμότητας. Καταγγέλλει ότι το αναψυκτήριο που λειτουργεί επί σειρά ετών στην περιοχή δεν είναι μια απλή τροχήλατη καντίνα 15 τετραγωνικών μέτρων, όπως προβλέπεται, αλλά μια μόνιμη, σταθερή ξύλινη κατασκευή πολύ μεγαλύτερων διαστάσεων, τοποθετημένη ανάμεσα σε κέδρους. Το πλέον ανησυχητικό, σύμφωνα με την ανακοίνωση, είναι ότι ο βοηθητικός χώρος της τουαλέτας διοχετεύει τα λύματα απευθείας στη λιμνοθάλασσα. Επιπλέον, γίνεται λόγος για συχνή λειτουργία του καταστήματος μετά τη δύση του ηλίου, με έντονη μουσική και φώτα, δίπλα ακριβώς σε σημεία όπου βρίσκουν καταφύγιο σπάνια είδη πουλιών.
Οι καταγγελίες δεν σταματούν εκεί. Οι οικολόγοι επισημαίνουν ότι ο ίδιος επιχειρηματίας καταλαμβάνει 400 τετραγωνικά μέτρα παραλίας με ομπρέλες και ξαπλώστρες, ενώ το επιτρεπόμενο όριο λόγω του καθεστώτος Natura είναι αυστηρά 150 τετραγωνικά (ποσοστό 30%). Αντίστοιχες βολές εξαπολύονται και για δεύτερη επιχείρηση ενοικίασης εξοπλισμού για θαλάσσια σπορ (Kite surfing), η οποία φέρεται να έχει τοποθετήσει μόνιμο, μεγάλο κοντέινερ πάνω στις ευαίσθητες αμμοθίνες, το οποίο παραμένει εκεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
Παράλληλα, ο Σύλλογος απορρίπτει κατηγορηματικά τον ισχυρισμό στελεχών της αυτοδιοίκησης ότι ο δρόμος που χωρίζει τη λιμνοθάλασσα από την παραλία είναι δημοτικός, παραθέτοντας επίσημο έγγραφο της Διεύθυνσης Δασών Κέρκυρας από το 2022 που πιστοποιεί τον δασικό του χαρακτήρα. Οι οικολόγοι καταγγέλλουν επίσης τη διαχρονική κάλυψη των παρανομιών από τις αρχές, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι η Αστυνομία χαρακτήριζε τη σταθερή κατασκευή ως «τροχήλατη καντίνα», ενώ η Περιφέρεια αγνοούσε συστηματικά τις αναφορές τους.
Η απάντηση των κατοίκων: Δημοκρατία και κρατική ανεπάρκεια
Στον αντίποδα αυτής της επιχειρηματολογίας, οι εκπρόσωποι των κατοίκων του Αγίου Ματθαίου απαντούν με ιδιαίτερα σκληρό και αιχμηρό τρόπο. Μετατοπίζουν το βάρος της συζήτησης από τις μεμονωμένες παραβάσεις των επαγγελματιών στην ουσία της δημοκρατικής λειτουργίας, καταγγέλλουν την κρατική ευθύνη και κάνουν λόγο για στοχοποίηση της τοπικής κοινωνίας.
Οι κάτοικοι κατηγορούν ευθέως τις περιβαλλοντικές οργανώσεις για αυταρχικές αντιλήψεις, χρησιμοποιώντας βαρύτατους χαρακτηρισμούς. Κάνουν λόγο για «εραστές του αποφασίζω και διατάσσω» και για «φασιστική αντίληψη» που επιχειρεί να βάλει στον γύψο ένα ολόκληρο χωριό. Όπως επισημαίνουν, είναι αδιανόητο και επικίνδυνο να λαμβάνονται αποφάσεις για τον αιφνίδιο θάνατο μιας περιοχής χωρίς να έχουν το δικαίωμα να τοποθετηθούν και να προτείνουν λύσεις οι ίδιοι οι άνθρωποι που ζουν και δραστηριοποιούνται εκεί.
Το κεντρικό επιχείρημα της τοπικής κοινωνίας εδράζεται στην πλήρη αποτυχία του κρατικού μηχανισμού. Οι κάτοικοι υπογραμμίζουν ένα κρίσιμο παράδοξο: Το κράτος και οι αρμόδιες υπηρεσίες ομολογούν την αδυναμία τους να ελέγξουν την παραβατικότητα. Ενώ παρατηρούνται καθημερινά παραβάσεις από επισκέπτες με μηχανοκίνητα, μηχανές, «γουρούνες» και οχήματα 4×4 πάνω στις αμμοθίνες, δεν υπήρξε καμία ουσιαστική καταστολή. Αντί, λοιπόν, η πολιτεία να στελεχώσει τις ελεγκτικές υπηρεσίες και τη Δασική Υπηρεσία για να προστατεύσει τον χώρο, επιλέγει να τιμωρήσει συλλήβδην την περιοχή με μια απόφαση – λαιμητόμο.
Οι κάτοικοι υπενθυμίζουν ότι το θεσμικό πλαίσιο (Ν. 4685/2020) προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες για τη διαφύλαξη των περιοχών Natura, όπως η σύσταση Τοπικών Επιτροπών Διαχείρισης (ΤΕΔ), οι οποίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ειδική υπηρεσία φυλάκων. Αντ’ αυτού, οι νόμοι αγνοήθηκαν. Παράλληλα, αναδεικνύουν την υποκρισία του συστήματος, σημειώνοντας ότι είναι κωμικοτραγικό να επικροτείται ο ίδιος υπουργός που αρχικά μίσθωσε την παραλία χωρίς να την προστατέψει, και στη συνέχεια αποφάσισε αυθαίρετα να την κάνει «απάτητη».
Ποιος κινδυνεύει τελικά;
Η αντιπαράθεση κορυφώνεται γύρω από το θεμελιώδες ερώτημα του ποιος πραγματικά θίγεται από το νέο καθεστώς. Οι οικολόγοι υποστηρίζουν ότι οι μόνοι που έχουν λόγο να ανησυχούν είναι οι δύο επιχειρηματίες που παραβιάζουν τον νόμο, διαβεβαιώνοντας ότι οι χιλιάδες επισκέπτες θα συνεχίσουν να απολαμβάνουν ελεύθερα την παραλία με τον δικό τους, προσωπικό εξοπλισμό, όπως συμβαίνει σε άλλες προστατευόμενες περιοχές της χώρας.
Οι κάτοικοι, ωστόσο, θεωρούν αυτή την προσέγγιση άκρως προσβλητική. Επισημαίνουν ότι οι ίδιοι είναι οι ιστορικοί προστάτες του οικοσυστήματος και πως η στοχοποίησή τους εξυπηρετεί άλλες σκοπιμότητες. Διερωτώνται, μάλιστα, πού ήταν οι ευαίσθητοι προστάτες του περιβάλλοντος όταν υπήρξε τεράστιος κίνδυνος να καεί το κεδροδάσος από συλλογικότητες που «τρύπωσαν» στον πυρήνα του οικοσυστήματος.
