Με μεγάλο ενδιαφέρον πραγματοποιήθηκε το απόγευμα του Σαββάτου 16/05, στην κατάμεστη αίθουσα του Εργατικού Κέντρου Κέρκυρας, η εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου «Ο πολιτικός επίτροπος στο Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ)» της Φιλιώς Τόλια, Διδάκτορα Ιστορίας και μέλους του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ, που διοργάνωσε η Τομεακή Επιτροπή Κέρκυρας του ΚΚΕ.
Την εκδήλωση άνοιξε η Μαρία Αραπογιάννη, μέλος της ΤΕ Κέρκυρας του ΚΚΕ, σημειώνοντας ότι η βιβλιοπαρουσίαση εντάσσεται στην πολύμορφη πολιτική δραστηριότητα για τα 80 χρόνια από την ίδρυση του ηρωικού Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, υπογραμμίζοντας ότι η μελέτη της εποποιίας του ΔΣΕ τροφοδοτεί με πολύτιμα συμπεράσματα τη σημερινή δράση.
Ο ΔΣΕ ως κορύφωση της ταξικής πάλης
Στην ομιλία της η Φιλιώ Τόλια ανέδειξε ότι ο ΔΣΕ αποτέλεσε κορύφωση της ταξικής πάλης στην Ελλάδα και μία από τις μεγάλες συγκρούσεις στην Ευρώπη του 20ού αιώνα. Στάθηκε στο γεγονός ότι η αναμέτρηση του ΔΣΕ, κάτω από την καθοδήγηση του ΚΚΕ, έγινε απέναντι στο σύνολο των πολιτικών δυνάμεων της εγχώριας αστικής τάξης, στο ελληνικό κράτος και στους ιμπεριαλιστικούς συμμάχους του, τη Μεγάλη Βρετανία και τις ΗΠΑ.
Υπογράμμισε ότι η ίδρυση του ΔΣΕ δεν ήταν αποκομμένο γεγονός, αλλά είχε τις ρίζες της στην επαναστατική κατάσταση που διαμορφώθηκε με την Απελευθέρωση, στην αποφασιστική δράση του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και στη σκληρή ταξική σύγκρουση που οξύνθηκε μετά τη Βάρκιζα, με διώξεις, εξορίες και δολοφονίες αγωνιστών. Όπως σημείωσε, το εργατικό – λαϊκό κίνημα, έστω και με καθυστέρηση, επέλεξε την οργάνωση της πάλης και την αντεπίθεση, αποδεικνύοντας ότι οι κοινωνικές αντιθέσεις δεν συμφιλιώνονται.
Ο ρόλος του Πολιτικού Επιτρόπου
Παρουσιάζοντας το βιβλίο, η Φιλιώ Τόλια ανέφερε ότι η μελέτη φωτίζει τις δυσκολίες σχηματοποίησης, οργάνωσης και λειτουργίας ενός λαϊκού – επαναστατικού στρατεύματος χωρίς την υποστήριξη κρατικής διοίκησης και υπηρεσιών, καθώς και τον ρόλο του πολιτικού στρατιωτικού καθοδηγητή. Στο επίκεντρο βρέθηκε ο θεσμός του Πολιτικού Επιτρόπου, που στον ΔΣΕ καθιερώθηκε σε όλη τη διοικητική ιεραρχία, από το Γενικό Αρχηγείο μέχρι τη διμοιρία, με καθήκοντα πολιτικής καθοδήγησης, διαφώτισης, οργάνωσης των μαχών, πειθαρχίας, αντιμετώπισης προβλημάτων και διαμόρφωσης συνειδητών ταξικών μαχητών.
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στις δημοκρατικές συνελεύσεις της διμοιρίας, που έδιναν στους μαχητές τη δυνατότητα να συμμετέχουν, να κρίνουν και να κρίνονται, καθώς και στη μεγάλη συμβολή των γυναικών του ΔΣΕ, που αποτελούσαν σχεδόν το ένα τέταρτο της μάχιμης δύναμής του. Αναδείχθηκε επίσης ο ρόλος των Πολιτικών Επιτρόπων Πόλεων και Υπαίθρου, που ανέλαβαν κρίσιμη δουλειά στα αστικά κέντρα και στα μετόπισθεν.
Οι αγωνιστές της Κέρκυρας στον ΔΣΕ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το μέρος της ομιλίας που αφορούσε τα νησιά και την Κέρκυρα. Η Φιλιώ Τόλια σημείωσε ότι η συγκρότηση αντάρτικων μονάδων στα ελληνικά νησιά ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω της στενότητας του χώρου, της αδυναμίας ανάπτυξης ελιγμών και της αντικειμενικής δυσκολίας επαφής με την ηγεσία του ΔΣΕ στην ηπειρωτική Ελλάδα. Έτσι, στη νησιωτική Ελλάδα σημειώθηκαν μικρής κλίμακας πολεμικές δράσεις με ολιγάριθμες ομάδες ανταρτών, με εξαιρέσεις όπως η Κρήτη, η Λέσβος, η Σάμος, η Εύβοια, η περιορισμένη δράση στη Χίο, ομάδες στην Κεφαλονιά και στην αρχή στη Λευκάδα.
Για την Κέρκυρα, με την πλούσια ΕΑΜική αντιστασιακή δράση, τόνισε ότι μετά την Απελευθέρωση αγωνιστές του νησιού πλαισίωσαν τα τμήματα του ΔΣΕ στην Ήπειρο και ειδικά στη Μουργκάνα, με δεκάδες από αυτούς να δίνουν τη ζωή τους στην άνιση και ηρωική πορεία του ΔΣΕ.
Από τη Λευκίμμη αναφέρθηκαν ο Αντώνης Γαρδικιώτης, της οικογένειας «Σαούλη», που εντάχθηκε στον ΔΣΕ μαζί με άλλους 15 που έφυγαν για την Ήπειρο με βάρκα την οποία κατασκεύασε ο ίδιος, αιχμαλωτίστηκε στο Τσεροβέτσι Ηπείρου στις 2 Απρίλη 1948 και εκτελέστηκε. Επίσης, ο Βασίλης Καββαδίας ή Σταυράκης, εργάτης, ομαδάρχης στα τμήματα της VIII Μεραρχίας, που σκοτώθηκε στις 23 Φλεβάρη 1949 στη Γέφυρα Στράτσιανης και ονομάστηκε από την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση ανθυπολοχαγός πεζικού, Τιμημένος Νεκρός. Μνημονεύτηκαν ακόμη ο Νίκος και ο Δημήτρης Κάντας, που σκοτώθηκαν το 1948 κοντά στις Φιλιάτες.
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στον Αλέκο Πρίφτη, ανθυπολοχαγό της Σχολής Ευελπίδων, από τους σημαντικότερους αγωνιστές του ΕΛΑΣ στην Κέρκυρα, διοικητή του 10ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ Κέρκυρας, που αρνήθηκε την παράδοση των όπλων του Συντάγματος μετά την Απελευθέρωση, ηγήθηκε ομάδας καταδιωκόμενων που αποτέλεσε μία από τις πρώτες αντάρτικες ομάδες του ΔΣΕ στην Ήπειρο και σκοτώθηκε τον Ιούλη του 1946 στο Κοκκινόχωμα Ιωαννίνων. Το 1949 ανακηρύχθηκε από την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση ταγματάρχης πεζικού, Τιμημένος Νεκρός της VIII Μεραρχίας.
Η ομιλήτρια στάθηκε ακόμη στον Μενέλαο Χατζηνικολάου, στέλεχος του ΚΚΕ που δραπέτευσε από τις φυλακές της Κέρκυρας το 1943 και συνέβαλε στην ανασυγκρότηση των κομματικών δυνάμεων στο νησί. Στον ΔΣΕ έδρασε στην 108 Ταξιαρχία, ανακηρύχθηκε Τιμημένος Νεκρός τον Απρίλη του 1949, μετά τον θάνατό του στις μάχες Γράμμου – Σμόλικα – Βόιου, και προήχθη σε αντισυνταγματάρχη Πολιτικό Επίτροπο.
Παξοί και Λαζαρέτο
Στην παρουσίαση αναφέρθηκαν επίσης οι Παξοί, μέσα από τη μορφή του Σπύρου Καλοδίκη, που γεννήθηκε στο νησί, υπήρξε Γραμματέας της Κομματικής Οργάνωσης Αττικής και δολοφονήθηκε από ταγματασφαλίτες στη Λάρισα. Ο αδελφός του, Περικλής Καλοδίκης, υπήρξε στον ΔΣΕ ταγματάρχης Πολιτικός Επίτροπος του Γενικού Αρχηγείου και συνέβαλε στο μέτωπο της διαφώτισης και της προπαγάνδας, ως συντάκτης του ραδιοφωνικού σταθμού «Ελεύθερη Ελλάδα». Αναφορά έγινε και στον Βασίλη Άνθη από το Κοντόκαλι, που διετέλεσε Πολιτικός Επίτροπος με βαθμό λοχαγού και υπεύθυνος Διαφώτισης στο Αρχηγείο Ηπείρου.
Η Φιλιώ Τόλια συνέδεσε αυτά τα στοιχεία με τους βαθιούς δεσμούς του ΚΚΕ με τον λαό της Κέρκυρας, αναφερόμενη και στο Λαζαρέτο, όπου μαρτύρησαν εκατοντάδες μέλη και στελέχη του ΚΚΕ και αγωνιστές του αντιφασιστικού αγώνα και της ταξικής πάλης. Σημείωσε ότι στα χρόνια του εμφυλίου και μεταγενέστερα, από το 1946 έως το 1954, εκτελέστηκαν στο Λαζαρέτο περισσότεροι από 112 κομμουνιστές και αγωνιστές της ΕΑΜικής Αντίστασης και του ΔΣΕ, με βάση εξακριβωμένα στοιχεία, ενώ άλλες μαρτυρίες ανεβάζουν τον αριθμό των εκτελεσμένων στους 200.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον Κώστα Χυτήρη από τους Κουραμάδες, έναν από τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, μέλος της ΟΚΝΕ από μαθητής και στη συνέχεια του ΚΚΕ, δάσκαλο και αντιπρόσωπο στη Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος (ΔΟΕ), που παρέμεινε πολιτικός κρατούμενος για πάνω από επτά χρόνια πριν την εκτέλεσή του. Μαζί του αναφέρθηκε και η σύντροφός του, Μαίρη Χυτήρη – Λοχαγός Πολιτικός Επίτροπος, δασκάλα με καταγωγή από την Ξάνθη, επικεφαλής στο νοσοκομείο της 670 ομάδας του ΔΣΕ, που συνελήφθη στη Θεσσαλονίκη, καταδικάστηκε από έκτακτο στρατοδικείο και εκτελέστηκε στις αρχές Ιούνη του 1948 στο Επταπύργιο.
Κλείνοντας, η ομιλήτρια υπογράμμισε ότι ο αγώνας του ΔΣΕ, ως κορυφαία ταξική σύγκρουση στη χώρα μας, άφησε ισχυρές επαναστατικές παρακαταθήκες. Τόνισε ότι η μελέτη αυτής της Ιστορίας δεν αφορά μια τυπική αναφορά στο παρελθόν, αλλά προσφέρει γνώση και διδάγματα για τη σημερινή πάλη, για να εντάσσεται η καθημερινή δράση στον αγώνα για τον Σοσιαλισμό.
