Στην εφημερίδα «CorfuPress» φιλοξενούμε την πολυγραφότατη συγγραφέα κυρία Ελένη Κοτσοβόλου με αφορμή το βιβλίο «Ματωμένη αυγή», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Έξη.
Η Ουρανία κουβαλά την Ελλάδα του ‘40 όχι σαν ιστορικό φόντο, αλλά σαν δέρμα. Την πείνα, τις απώλειες, την αίσθηση ότι η ζωή μπορεί να γκρεμιστεί σε μια νύχτα και να σε αφήσει να ψάχνεις με τα χέρια στο σκοτάδι. Κι ύστερα, να σε σπρώξει να φύγεις, να ξενιτευτείς, να σε δοκιμάσει σε ξένες αγκαλιές, σε εκμετάλλευση, σε εξευτελισμό, σε τόπους που δεν γίνονται σπίτι, όσο κι αν τους κοιτάς επίμονα.
Και μέσα σε όλη αυτή τη διαδρομή, δύο σκουλαρίκια με κωνσταντινάτα φλουριά μένουν σταθερά. Σαν φυλαχτό αλλά και ως υπενθύμιση ότι η ιστορία δεν φεύγει, ακόμη κι όταν εσύ αλλάζεις τόπους για να σωθείς.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Νεκταρία Βαρσαμή Πουλτσίδη
Κυρία Κοτσοβόλου, ο τίτλος «Ματωμένη αυγή» τι σημαίνει για εσάς; Μιλά για μια νέα μέρα που έρχεται ή για μια νέα μέρα που αποκαλύπτει πόσο αίμα προηγήθηκε;
Ε.Κ.: Όπως όλα όσα συμβαίνουν στη ζωή, έτσι και η Αυγή δεν είναι μονοσήμαντη. Είναι το τέλος της νύχτας και η αρχή της καινούργιας ημέρας. Το φως διαδέχεται το σκοτάδι, αλλά ταυτόχρονα φανερώνει και τις ασχήμιες του. Στην ιστορία μας, η νύχτα που μένει πίσω είναι μια ολόκληρη χρονική περίοδος πολέμου, πόνου και θανάτου. Ματωμένη λοιπόν η Αυγή, αλλά πάντοτε ελπιδοφόρα πως η καινούργια μέρα θα φέρει την επούλωση και την ελπίδα.
Γιατί επιλέξατε να ανοίξετε την ιστορία στην Κρήτη, Δεκέμβρη του 1944, παραμονή Χριστουγέννων; Υπήρξαν δυσκολίες κατά την έρευνα;
Ε.Κ.: Η Κρήτη ήταν η γενέτειρα του πατέρα μου και οι θύμησές του από την περίοδο της κατοχής ήταν πολλές. Πολλές ήταν και οι αφηγήσεις του για τη φτώχεια, την πείνα, την κακουχία. Ήταν τότε δωδεκάχρονο παιδί και έμειναν χαραγμένα στη μνήμη του τα γυμνά και πληγιασμένα του πόδια, η πείνα, η ανασφάλεια και ο φόβος. Ένιωθε όμως ταυτόχρονα τυχερός, γιατί μπορεί να έλειπαν τα βασικά αγαθά, αλλά η Κρήτη ήταν ευλογημένος τόπος και οι χοχλιοί (σαλιγκάρια), τα χαρούπια και τα άγρια χόρτα που μάζευαν από την ύπαιθρο, τους έσωσαν από το θάνατο.
Σίγουρα υπήρχαν δυσκολίες στην έρευνα, αφού ο σκοπός μου ήταν, τους μυθοπλαστικούς χαρακτήρες μου να περιβάλλουν οι πραγματικές συνθήκες της εποχής. Έτσι, έπρεπε να συνδυάσω τις μαρτυρίες με τα ιστορικά γεγονότα μέσα από αξιόπιστες πηγές που χρειάστηκαν υπομονή και πολύ προσωπικό χρόνο. Το αποτέλεσμα όμως, με αποζημίωσε.
Ο παπάς προσπαθεί να ψάλλει, αλλά νιώθει ότι δεν υπάρχει χώρος για κήρυγμα, μόνο για σιωπή. Πώς δουλέψατε την πίστη σε μια εποχή που μοιάζει να την ντροπιάζει, αντί να την παρηγορεί;
Ε.Κ.: Ο παπάς είναι ο χαρακτήρας που δεν χάνει την πίστη του, αλλά και δεν κρύβεται πίσω από αυτήν. Νιώθει ντροπή για όσα συμβαίνουν στον τόπο του, χωρίς να έχει απαντήσεις στα μυριάδες “γιατί” που αιωρούνται γύρω του. Κατανοεί την ανθρώπινη φύση και την τάση της να “ολισθαίνει” σε κάθε δυσκολία, αλλά η σκληρότητα που βιώνει οδηγεί ακόμη και εκείνον, τον αντιπρόσωπο του Θεού, σε αδιέξοδο. Αισθάνεται την “ένδεια” της παρηγοριάς, αλλά δεν χάνει την πίστη του και σκύβει το κεφάλι εναποθέτοντας την ελπίδα του στον Θεό.
Η Ουρανία εμφανίζεται έξω από την εκκλησία μέσα στο κρύο, βρεγμένη, με σκισμένα παπούτσια και δάχτυλα εκτεθειμένα στη λάσπη. Γιατί θέλατε να τη γνωρίσουμε πρώτα έτσι, μέσα από το σώμα της, πριν από τα λόγια της; Έχετε κοινά;
Ε.Κ.: Η Ουρανία φέρει από την πρώτη στιγμή όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που θα την ακολουθήσουν ως το τέλος της ιστορίας μας. Είναι ταλαιπωρημένη, εκτεθειμένη στο κρύο και στη λάσπη, χωρίς προσωπικές άμυνες. Το σώμα της είναι εκτεθειμένο στα στοιχεία της φύσης με στοιχειωμένη και την ψυχή της από τα “φαντάσματα” και τις “λάσπες” του παρελθόντος. Ελάχιστες οι όμορφες αναμνήσεις, ελάχιστα και τα υλικά αγαθά που την περιβάλλουν. Σώμα και ψυχή εναρμονισμένα στην ένδεια.
Κοινά σημεία με την περιγραφή αυτή θεωρώ ότι μεταφορικά έχουμε όλοι μας. Γυμνοί ερχόμαστε στη ζωή προορισμένοι να περπατήσουμε ξυπόλητοι στις δυσκολίες και εκτεθειμένοι στο κακό. Δεν είναι λίγες οι στιγμές του πόνου και της δοκιμασίας, που λυγίζουν τόσο την ψυχή μας, όσο και το σώμα. Υπό το πρίσμα αυτό, τόσο εγώ, όσο και ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει κοινά σημεία με το ρακένδυτο και ξεπαγιασμένο κορίτσι.
Στο απόσπασμα ακούγεται και το όνομά της ως «Ουράνια». Παίζει ρόλο για εσάς αυτή η μικρή μετατόπιση στον ήχο και στον τόνο; Τι αλλάζει, όταν ένα όνομα γίνεται άλλο, έστω για μια συλλαβή;
Ε.Κ.: Ναι, η μετατόπιση του τόνου ξαφνικά συνδέει τα γήινα με τα επουράνια. Ουράνια η προσδοκία, η αναμονή της χαράς, η ελπίδα για την αλλαγή της μοίρας. Είναι η στροφή του βλέμματος στον ουρανό, εκεί που πάντοτε η ψυχή αναζητά την ελπίδα και εναποθέτει το αίτημα για τη σωτηρία. Έτσι, λοιπόν, η μικρή αλλαγή του τόνου μπορεί να μετατρέψει ένα απλό όνομα σε μια υπενθύμιση. Εκείνη της αληθινής πηγής του Φωτός στη ζωή μας.
Η ροζ καραμέλα γίνεται ολόκληρη σκηνή. Σαν να λέτε ότι η επιβίωση περνά και από «μικρά» πράγματα που κρατούν τον άνθρωπο εδώ. Πόσο συνειδητά δώσατε τέτοιο βάρος σε λεπτομέρειες που θα περνούσαν αλλιώς απαρατήρητες;
Ε.Κ.: Η επιβίωση περνά κυρίως από μικρά πράγματα. Δυστυχώς οι υπερβολικές προσδοκίες είναι εκείνες που τα ακυρώνουν και μας οδηγούν τις περισσότερες φορές σε χίμαιρες. Το “εδώ” και το “τώρα” προσφέρει συχνά ταπεινές χαρές που μπορούν, όμως, αν αποκτήσουν συνειδητότητα, να έχουν τεράστιο όφελος για την ψυχική μας ισορροπία και εξέλιξη.
Η ιστορία δεν δείχνει μόνο τον πόλεμο ως εχθρό. Δείχνει και το ηθικό ναυάγιο, το κουτσομπολιό, την προδοσία, το «κερατιάτικο», το πώς σπάνε οι δεσμοί μέσα στη φτώχεια και στον φόβο. Γιατί θέλατε να μπει αυτή η πληγή δίπλα στη μεγάλη Ιστορία;
Ε.Κ.: Μέρος της βιοτής μας είναι και η ροπή στην ηθική κατάπτωση. Η ανθρώπινη φύση πάντα ρέπει στο κακό και ειδικά όταν δοκιμάζεται. Η δοκιμασία τρέφει την κακοβουλία, τη διαφθορά, την υπουλότητα. Η ανάγκη για επιβίωση ξυπνά στον άνθρωπο τα χειρότερα ένστικτα. Το κουτσομπολιό που αναδεικνύει την προσωπική κενότητα, η προδοσία ως πράξη δειλίας, αλλά και η εκμετάλλευση με σκοπό τον πλουτισμό, δε θα μπορούσαν να λείπουν από το “κάδρο” της ιστορίας ως συνοδοιπόροι του πολέμου.
Η Ουρανία ζει με ανθρώπους που φεύγουν και με τόπους που δεν γίνονται σπίτι. Σε ποιο σημείο, για εσάς, ο ξεριζωμός παύει να είναι γεγονός και γίνεται ο τρόπος που σκέφτεται και αγαπά; Με τι συναισθήματα παλεύατε στο κομμάτι αυτό της συγγραφής;
Ε.Κ.: Δεν ήταν δύσκολο να περάσω το κομμάτι αυτό της αφήγησης, αφού από παιδί οι μεταθέσεις του πατέρα μου-αστυνομικός στο επάγγελμα-με έφερναν αντιμέτωπη με συνεχείς “ξεριζωμούς”. Αλλαγή τόπου, σχολείου, συναναστροφών. Μεγαλώνοντας όμως, συνειδητοποίησα ότι μπορεί να πέρασα δυσκολίες, απογοητεύσεις και στενοχώριες, αλλά ταυτόχρονα κατάφερα να γίνω πιο ευέλικτη και πιο ανθεκτική, χαρακτηριστικά που με ακολουθούν μέχρι σήμερα. Έτσι, για να επανέλθουμε στην ιστορία μας, οι ξεριζωμοί θα δώσουν στην Ουρανία το θάρρος και την τόλμη που θα χρειαστεί, όταν η ζωή την καλέσει να πάρει αποφάσεις που πολλοί στη θέση της θα δείλιαζαν να πάρουν.
Τα δύο σκουλαρίκια με τα κωνσταντινάτα φλουριά μένουν μαζί της σαν σταθερά. Στο δικό σας βλέμμα είναι φυλαχτό που την προστατεύει ή βάρος μοίρας που την τραβά πίσω, ακόμη κι όταν προσπαθεί να προχωρήσει;
Ε.Κ.: Με βεβαιότητα η απάντηση είναι: φυλαχτό. Όχι μόνο σαν κειμήλιο της μητέρας της, αλλά και σαν περιεχόμενο. Τα κωνσταντινάτα φλουριά απεικονίζουν το Σταυρό στη μια τους όψη και στην άλλη τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη. Συνεπώς, το βάρος της μοίρας είναι εκεί και την ακολουθεί, αλλά είναι ιερό και ως τέτοιο μόνο προστασία θα μπορούσε να της προσφέρει σε όλα τα δύσκολα και τα απρόοπτα που την περιμένουν.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία και την ανάγνωση; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Ε.Κ.: Ναι, σίγουρα. Η ζωή μας είναι περιστοιχισμένη από άπειρα ερεθίσματα που προσφέρονται για την ψυχαγωγία μας, χωρίς να είναι ωφέλιμα. Η σύγχρονη ζωή, η εύκολη πρόσβαση στο διαδίκτυο και σε πληθώρα ανούσιων ψυχαγωγημάτων καθιστούν αναγκαία την επιστροφή σε αξίες που γεννά η αγάπη στην ανάγνωση. Η λογοτεχνία μέσα από την αφήγηση δημιουργεί προβληματισμούς, οδηγεί σε περίσκεψη, αναδιαμορφώνει πεποιθήσεις ή δημιουργεί νέες και δίνει σίγουρα ώθηση για την προσωπική μας ανάταση και εξέλιξη.
