Ένα σοβαρό κοινωνικό ζήτημα επανέρχεται με ένταση στην ελληνική ύπαιθρο, καθώς συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ διαπιστώνουν αιφνιδιαστικά δραστικές μειώσεις στις συντάξεις τους, ακόμη και πλήρη διακοπή καταβολής, λόγω αναδρομικής εφαρμογής διατάξεων του νόμου 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου) όπως διατηρήθηκε σε ισχύ με τον 4670/2020 ο μετέπειτα (νόμος Βρούτση). Πρόκειται κυρίως για γυναίκες υπερήλικες που λαμβάνουν σύνταξη γήρατος από τον ΟΓΑ και ταυτόχρονα σύνταξη χηρείας από άλλο ασφαλιστικό Ταμείο.
Η κατάσταση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε χωριά και επαρχιακές πόλεις, με συνταξιούχους και συγγενείς τους να κατακλύζουν γραφεία βουλευτών ζητώντας εξηγήσεις για περικοπές που σε πολλές περιπτώσεις ξεπερνούν το 50% ή οδηγούν σε εισόδημα μετά βίας 100 –200 ευρώ τον μήνα.
Λεηλατούν τις αγροτικές συντάξεις – Με τους νόμους Κατρούγκαλου – Βρούτση χορηγούν τις συντάξεις του ΟΓΑ
Η ιδιαιτερότητα του ΟΓΑ έγκειται στη δομή της σύνταξής του, η οποία αποτελείται από δύο μέρη: τη βασική (εθνική) σύνταξη και το ανταποδοτικό τμήμα που προκύπτει από τις εισφορές. Σύμφωνα με το αρ. 99 του Ν 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου) που διατηρήθηκε ατόφιο με το Ν.4670/2020 (Νόμος βρούτση), όταν ένας συνταξιούχος ΟΓΑ λαμβάνει και σύνταξη χηρείας από άλλο Ταμείο, χάνει εξ ολοκλήρου τη βασική σύνταξη του ΟΓΑ, διατηρώντας μόνο το ανταποδοτικό ποσό.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μια συνταξιούχος που λάμβανε συνολικά 480 ευρώ από τον ΟΓΑ (418 βασική + 52 ευρώ ανταποδοτική), με τη χορήγηση σύνταξης χηρείας, χάνει άμεσα τα 418 ευρώ. Για την πρώτη τριετία λαμβάνει το 70% της σύνταξης χηρείας, όμως μετά την τριετία το ποσό αυτό περιορίζεται στο 50%. Το αποτέλεσμα είναι σε πολλές περιπτώσεις το τελικό μηνιαίο εισόδημα να είναι χαμηλότερο ακόμη και από αυτό που ελάμβανε πριν τη χηρεία.
Το «πάγωμα» που έγινε «βόμβα» με καθυστέρηση
Οι περικοπές στις συντάξεις χηρείας είχαν ουσιαστικά «παγώσει» από το 2019, έπειτα από έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Για χρόνια, η εφαρμογή του νόμου γινόταν αποσπασματικά ή δεν γινόταν καθόλου, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις συνταξιούχων του ΟΓΑ. Ωστόσο, το 2025 και κυρίως με τις πληρωμές του 2026, το Υπουργείο Εργασίας φαίνεται να ενεργοποίησε μαζικά τον μηχανισμό αναδρομικής διόρθωσης.
Έτσι, συνταξιούχοι που λάμβαναν κανονικά σύνταξη χηρείας από το 2020 και μετά, ενημερώθηκαν εκ των υστέρων ότι τα ποσά αυτά θεωρούνται «αχρεωστήτως καταβληθέντα» και καλούνται να τα επιστρέψουν. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα χρέη αγγίζουν ή ξεπερνούν τις 15.000–17.500 ευρώ.
Αναδρομικές παρακρατήσεις χωρίς προειδοποίηση
Το πιο οξύ σημείο της υπόθεσης είναι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζονται οι αναδρομικές παρακρατήσεις. Χωρίς προηγούμενη έγγραφη ενημέρωση, ολόκληρα ποσά κύριων συντάξεων παρακρατούνται μέχρι την εξόφληση του «χρέους». Υπάρχουν καταγγελίες από χωριά της Πέλλας για συνταξιούχους με σύνταξη 550 ευρώ που έλαβαν μόλις 150 ή 250 ευρώ, με το υπόλοιπο να συμψηφίζεται αναγκαστικά.
Οι ίδιοι οι συνταξιούχοι υποστηρίζουν ότι ουδέποτε απέκρυψαν στοιχεία, καθώς κατά την αίτηση για σύνταξη χηρείας είχαν δηλώσει ότι λαμβάνουν και ιδία σύνταξη. Παρ’ όλα αυτά, η ευθύνη της μη έγκαιρης εφαρμογής του νόμου μετακυλίεται εξ ολοκλήρου στους ίδιους.
Η παρέμβαση Καρασμάνη και η κραυγή αγωνίας των χήρων
Το ζήτημα έφτασε και στη Βουλή πριν από λίγες ημέρες, με αναφορά του βουλευτή Πέλλας ΝΔ Γεωργίου Καρασμάνη προς την Υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως. Στην αναφορά κατατίθεται επιστολή διαμαρτυρίας Ομάδας Συνταξιούχων Χηρείας ΕΦΚΑ Ν. Πέλλας, οι οποίες περιγράφουν με δραματικούς τόνους την αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών, όπως τρόφιμα, φάρμακα και λογαριασμοί.
«Δεν ζητούμε χάρη, ζητούμε ανθρώπινη αντιμετώπιση», αναφέρουν χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για υπερήλικες με σοβαρά προβλήματα υγείας, οι οποίες τιμωρούνται για παραλείψεις των υπηρεσιών. Οι συνταξιουχικές οργανώσεις κάνουν λόγο για ένα άδικο και κοινωνικά ανάλγητο μέτρο. Ο καθ. Εργατικού Δικαίου Αλέξης Μητρόπουλος «η θεσμική απαξίωση των αγροτικών συντάξεων από το πολιτικό προσωπικό των μνημονίων που διατηρείτε ακόμη και σήμερα δεν έχει προηγούμενο για χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Ποιος πληρώνει τελικά το λάθος;
Το κοινό συμπέρασμα όλων των πλευρών είναι ότι το πρόβλημα δεν δημιουργήθηκε από τους συνταξιούχους, αλλά από την αποσπασματική και καθυστερημένη εφαρμογή του νόμου από το ίδιο το κράτος. Ωστόσο, το κόστος μεταφέρεται στους πιο αδύναμους: αγρότισσες, χήρες και χαμηλοσυνταξιούχους, που βλέπουν το ήδη πενιχρό εισόδημά τους να εξαφανίζεται.
Σε μια περίοδο παρατεταμένης ακρίβειας, το ζήτημα των συντάξεων ΟΓΑ με χηρεία δεν είναι απλώς τεχνικό ή λογιστικό. Είναι βαθιά κοινωνικό και θέτει επιτακτικά το ερώτημα αν η Πολιτεία μπορεί – και θέλει – να διορθώσει μια αδικία χωρίς να εξοντώσει εκείνους που καλείται να προστατεύσει.
