Μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις των τελευταίων ετών για το μέλλον της δημοσιογραφίας στην Ευρώπη εξέδωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο ώστε οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες να υποχρεώνονται να αποζημιώνουν τους εκδότες Τύπου για τη χρήση δημοσιογραφικού περιεχομένου.
Η απόφαση, που εκδόθηκε με αφορμή τη διαμάχη της Meta Platforms με την ιταλική ρυθμιστική αρχή AGCOM, θεωρείται σταθμός για τις σχέσεις των μέσων ενημέρωσης με τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, καθώς για πρώτη φορά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επιβεβαιώνει με τόσο σαφή τρόπο ότι η χρήση ειδησεογραφικού περιεχομένου από πλατφόρμες όπως το Facebook και η Google απαιτεί προηγούμενη άδεια και δίκαιη οικονομική αποζημίωση.
Η σημασία της απόφασης δεν περιορίζεται μόνο στους μεγάλους εκδοτικούς οργανισμούς των εθνικών μέσων. Αντίθετα, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για τον περιφερειακό Τύπο, ο οποίος τα τελευταία χρόνια βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρές οικονομικές πιέσεις, μειωμένα διαφημιστικά έσοδα και αυξανόμενη εξάρτηση από τις ψηφιακές πλατφόρμες για την προβολή και διανομή της ενημέρωσης.
Τι προβλέπει η απόφαση
Το Δικαστήριο της ΕΕ αναγνωρίζει ότι:
- οι πλατφόρμες οφείλουν να διαπραγματεύονται με τους εκδότες,
- πρέπει να παρέχουν στοιχεία και δεδομένα που επιτρέπουν τον υπολογισμό της οικονομικής αξίας του περιεχομένου,
- τα κράτη-μέλη μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις σε περίπτωση άρνησης συμμόρφωσης,
- απαγορεύεται στις πλατφόρμες να περιορίζουν την προβολή ειδησεογραφικού περιεχομένου κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων.
Πρόκειται ουσιαστικά για μία ευρωπαϊκή θεσμική απάντηση στην ανισορροπία ισχύος που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ των πολυεθνικών τεχνολογικών κολοσσών και των εκδοτικών οργανισμών.
Γιατί αφορά άμεσα τον περιφερειακό Τύπο
Για τις περιφερειακές εφημερίδες και τα ενημερωτικά sites , η απόφαση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
Ο περιφερειακός Τύπος παράγει καθημερινά πρωτογενές τοπικό ρεπορτάζ, κοινωνική και αυτοδιοικητική ενημέρωση, πολιτιστικό και αναπτυξιακό περιεχόμενο που συχνά διακινείται μέσω πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης και μηχανών αναζήτησης χωρίς καμία οικονομική ανταπόδοση προς τα ίδια τα μέσα που το παράγουν.
Την ίδια στιγμή, τα περισσότερα περιφερειακά μέσα λειτουργούν σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον:
- με περιορισμένη τοπική διαφημιστική αγορά,
- αυξημένο λειτουργικό κόστος,
- υψηλή εξάρτηση από την ψηφιακή επισκεψιμότητα,
- και έντονο ανταγωνισμό από τις μεγάλες πανελλαδικές ιστοσελίδες.
Η ευρωπαϊκή απόφαση δημιουργεί πλέον ένα νέο νομικό και οικονομικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο και οι μικρότεροι εκδότες μπορούν να διεκδικήσουν μερίδιο από την αξία που παράγει το δημοσιογραφικό τους έργο στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Η ελληνική διάσταση
Η σημασία της απόφασης για την Ελλάδα είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς ο ελληνικός νόμος που ενσωμάτωσε το συγγενικό δικαίωμα των εκδοτών Τύπου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο ιταλικό μοντέλο, το οποίο κρίθηκε πλέον συμβατό με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Αυτό σημαίνει ότι:
- ενισχύεται νομικά το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο,
- επιβεβαιώνεται η δυνατότητα παρέμβασης της ΕΕΤΤ,
- και ανοίγει ο δρόμος για την εφαρμογή μηχανισμών διαπραγμάτευσης και καθορισμού αμοιβών.
Ωστόσο, στην πράξη παραμένει μία σημαντική εκκρεμότητα: τέσσερα χρόνια μετά την ψήφιση του σχετικού νόμου, δεν έχει ακόμη εκδοθεί ο κανονισμός της ΕΕΤΤ που θα καθορίζει τη μεθοδολογία, τα κριτήρια και τη διαδικασία αποζημίωσης των εκδοτών από τις πλατφόρμες.
Αυτό σημαίνει ότι τόσο οι μεγάλοι όσο και οι περιφερειακοί εκδότες εξακολουθούν μέχρι σήμερα να μην αποζημιώνονται για τη χρήση του περιεχομένου τους.
Ζήτημα δημοκρατίας και πολυφωνίας
Η συζήτηση που ανοίγει πλέον δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι βαθιά δημοκρατική.
Ο περιφερειακός Τύπος αποτελεί βασικό πυλώνα ενημέρωσης των τοπικών κοινωνιών. Καταγράφει ζητήματα που συχνά δεν φτάνουν ποτέ στα μεγάλα αθηναϊκά μέσα: την αυτοδιοίκηση, την τοπική οικονομία, τις κοινωνικές ανάγκες, τις αναπτυξιακές προοπτικές, τις τοπικές επιχειρήσεις και την καθημερινότητα των πολιτών.
Η οικονομική βιωσιμότητα των περιφερειακών μέσων συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της πολυφωνίας και της δημοκρατικής ενημέρωσης στην ελληνική περιφέρεια.
Γι’ αυτό και η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν αποτελεί μόνο μία νομική εξέλιξη. Αποτελεί πιθανώς την αρχή μιας νέας εποχής στις σχέσεις των μέσων ενημέρωσης με τις ψηφιακές πλατφόρμες και ίσως μία σημαντική ευκαιρία επαναφοράς ισορροπίας σε μια αγορά που επί χρόνια λειτουργούσε εις βάρος των παραγωγών ενημερωτικού περιεχομένου.
Για τον περιφερειακό Τύπο το επόμενο διάστημα ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα κρίσιμο.