Δεν εκλέγουμε απλώς πρόσωπα. Αναθέτουμε ευθύνη για το μέλλον του τόπου μας
Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση, μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, η συζήτηση στρέφεται σχεδόν αποκλειστικά σε εκείνους που εξελέγησαν: στον Πρωθυπουργό, στους βουλευτές, στους περιφερειάρχες, στους δημάρχους και στους συμβούλους.
Και όταν, με την πάροδο του χρόνου, οι προσδοκίες διαψεύδονται, είναι εύκολο να πούμε: «οι πολιτικοί δεν έκαναν», «η διοίκηση απέτυχε», «οι άνθρωποι που εκλέξαμε δεν αποδείχθηκαν αντάξιοι».
Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που σπανιότερα θέτουμε: Ποιος τους επέλεξε;
Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία στηρίζεται σε μια απλή αλλά θεμελιώδη σχέση. Οι πολίτες επιλέγουν και οι εκλεγμένοι αναλαμβάνουν να διοικήσουν. Η ευθύνη, επομένως, δεν είναι μονομερής.
Ο αιρετός έχει την κύρια ευθύνη για τις πράξεις, τις παραλείψεις και τις αποφάσεις του. Ο πολίτης όμως έχει την ευθύνη της επιλογής και, κυρίως, της αξιολόγησής του όταν έρθει ξανά η ώρα της κάλπης.
Η ψήφος δεν είναι προσωπική εξυπηρέτηση
Ένα από τα διαχρονικά προβλήματα του πολιτικού μας συστήματος είναι ότι πολλές φορές η σχέση πολίτη και υποψηφίου αποκτά προσωπικά χαρακτηριστικά.
«Με εξυπηρέτησε». «Τον γνωρίζω». «Είναι φίλος». «Μου υποσχέθηκε ότι θα βοηθήσει».
Όμως ο βουλευτής, ο περιφερειάρχης, ο δήμαρχος ή ο δημοτικός σύμβουλος δεν εκλέγεται για να εξυπηρετήσει εκείνον που τον ψήφισε.
Εκλέγεται για να υπηρετήσει και εκείνον που δεν τον ψήφισε.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η διαφορά μεταξύ της πελατειακής αντίληψης και της δημοκρατικής συνείδησης.
Να κρίνουμε το έργο και όχι την εικόνα
Στη σύγχρονη εποχή υπάρχει ακόμη ένας κίνδυνος: η πολιτική να μετατραπεί σε επικοινωνία.
Μια φωτογραφία, μια ανάρτηση, μια δυνατή παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να δημιουργήσουν εικόνα δραστηριότητας. Η διοίκηση όμως δεν ασκείται με εικόνες.
Ασκείται με αποφάσεις, έργα, αποτελέσματα, διαφάνεια και καθημερινή αποτελεσματικότητα.
Γι’ αυτό, πριν από κάθε εκλογή, οφείλουμε να ρωτάμε: Τι έκανε αυτός που ζητά ξανά την ψήφο μου; Τι από όσα υποσχέθηκε υλοποίησε; Πώς διαχειρίστηκε το δημόσιο χρήμα; Έλυσε προβλήματα ή απλώς τα περιέγραψε; Και ο νέος υποψήφιος, τι γνώσεις, εμπειρία, επαγγελματική διαδρομή και συγκεκριμένο σχέδιο φέρνει μαζί του;
Η επανεκλογή είναι ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη
Στην πρώτη εκλογή ενός προσώπου υπάρχει πάντοτε ένα στοιχείο προσδοκίας. Ο πολίτης κρίνει κυρίως προτάσεις, διαδρομή και αξιοπιστία.
Στη δεύτερη όμως υπάρχει πλέον έργο. Και τότε η ψήφος δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην υπόσχεση. Πρέπει να στηρίζεται στον απολογισμό.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο εργαλείο λογοδοσίας που διαθέτει ο πολίτης: η δυνατότητα να επιβραβεύσει εκείνον που απέδωσε και να αντικαταστήσει εκείνον που απέτυχε.
Η αποχή δεν μας απαλλάσσει
Υπάρχει και η επιλογή της αποχής. Συχνά εκφράζει απογοήτευση, θυμό ή απόρριψη του πολιτικού συστήματος. Είναι κατανοητό.
Όμως υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν αλλάζει: κάποιος τελικά θα εκλεγεί. Και θα λαμβάνει αποφάσεις και για εκείνον που δεν πήγε να ψηφίσει.
Η αποχή μπορεί να αποτελεί μήνυμα. Δεν αναιρεί όμως τις συνέπειες της συλλογικής επιλογής.
Η δημοκρατία χρειάζεται απαιτητικούς πολίτες
Δεν πρέπει να κατηγορούμε το εκλογικό σώμα για κάθε αποτυχία της πολιτικής. Αυτό θα ήταν άδικο και υπεραπλουστευτικό.
Ο εκλεγμένος έχει ακέραιη την ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο ασκεί την εξουσία που του ανατέθηκε.
Αλλά και ο πολίτης δεν μπορεί να θεωρεί ότι η δική του δημοκρατική ευθύνη ολοκληρώθηκε τη στιγμή που έριξε το ψηφοδέλτιο στην κάλπη.
Πρέπει να παρακολουθεί. Να ελέγχει. Να συγκρίνει. Να απαιτεί. Και όταν έρθει η ώρα, να θυμάται.
Γιατί η ποιότητα μιας δημοκρατίας δεν καθορίζεται μόνο από την ποιότητα εκείνων που εκλέγονται. Καθορίζεται και από το πόσο απαιτητικοί είναι εκείνοι που τους εκλέγουν.
Και ίσως αυτό είναι το δυσκολότερο αλλά και ωριμότερο ερώτημα που μπορούμε να θέσουμε πριν από κάθε κάλπη:
Όχι μόνο «ποιον θα ψηφίσω;», αλλά «με ποια κριτήρια αποφασίζω ποιος αξίζει να με εκπροσωπεί;»
Γιατί οι εκλογές διαρκούν μία ημέρα.
Οι συνέπειες της επιλογής μας, όμως, διαρκούν χρόνια.
